ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମୁନିଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍
ରାମଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ହସି ହସି ଖୁସି ହୋଇ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆଜ୍ଞାଵଶତ୍ଵେ ଭରତୋ ଜଟିଲସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ। ପାଦୁକେ ତେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଚ କୁଶଲଂ ଗୃହେ
'ଭରତ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଜଟା ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ପାଦୁକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଘରେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି।'
ତ୍ଵାଂ ପୁରା ଚୀରଵସନଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ମହାଵନମ୍। ସ୍ତ୍ରୀତୃତୀଯଂ ଚ୍ଯୁତଂ ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଧର୍ମକାମଂ ଚ କେଵଲମ୍
'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଥିଲି, ତୃତୀୟଥର ଜନାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, କେବଳ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।'
ପଦାତିଂ ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵସ୍ଵଂ ପିତୃନିର୍ଦେଶକାରିଣମ୍। ସର୍ଵଭୋଗୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଚ୍ଯୁତମିଵାମରମ୍
'ପଦେ ପଦେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ଯେପରି ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯାଏ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କରୁଣାପୂର୍ଵଂ ମମାସୀତ୍ ସମିତିଂଜଯ। କୈକେଯୀଵଚନେ ଯୁକ୍ତଂ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନମ୍
'ତୁମକୁ ଏପରି ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ରାମ, କାଇକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଫଳ ଖାଇଥିଲ।'
ସାମ୍ପ୍ରତଂ ତୁ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସମିତ୍ରଗଣବାନ୍ଧଵମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଜିତାରିଂ ଚ ମମାଭୂତ୍ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
'କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମକୁ ସମୃଦ୍ଧ, ବନ୍ଧୁ, ମିତ୍ର ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଦେଖି, ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି।'
ସର୍ଵଂ ଚ ସୁଖଦୁଃଖଂ ତେ ଵିଦିତଂ ମମ ରାଘଵ। ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ଵିପୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନସ୍ଥାନନିଵାସିନା
'ତୁମ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଜଣାଶି, ରାଘବ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଜନସ୍ଥାନବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗିଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଜଣାଶି।'
ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ନିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷତଃ ସର୍ଵତାପସାନ୍। ରାଵଣେନ ହୃତା ଭାର୍ଯା ବଭୂଵେଯମନିନ୍ଦିତା
'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଶୂଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ରାବଣ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରଣ କରି ନେଲା।'
ମାରୀଚଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ସୀତୋନ୍ମଥନମେଵ ଚ। କବନ୍ଧଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ପମ୍ପାଭିଗମନଂ ତଥା
'ମାରୀଚଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସୀତାଙ୍କ ହରଣ, କବନ୍ଧ ସହ ଭେଟ, ଏବଂ ପମ୍ପାକୁ ଯିବା—ଏହି ସବୁ ଘଟିଲା।'
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ତେ ସଖ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵାଲୀ ହତସ୍ତ୍ଵଯା। ମାର୍ଗଣଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ କର୍ମ ଵାତାତ୍ମଜସ୍ଯ ଚ
'ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ତୁମର ମିତ୍ରତା, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲିକୁ ତୁମେ ମାରିଥିଲ; ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଓ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା।'
ଵିଦିତାଯାଂ ଚ ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ନଲସେତୁର୍ଯଥା କୃତଃ। ଯଥା ଚାଦୀପିତା ଲଙ୍କା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୈର୍ହରିଯୂଥପୈଃ
'ଭାଇଦେହୀ ଖୋଜି ପାଇବା ପରେ, ନଳ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା; ଏବଂ ଖୁସି ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।'
ସପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାମାତ୍ଯଃ ସବଲଃ ସହଵାହନଃ। ଯଥା ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାଵଣୋ ବଲଦର୍ପିତଃ
'ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ।'
ଯଥା ଚ ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଵଣେ ଦେଵକଣ୍ଟକେ। ସମାଗମଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶୈର୍ଯଥା ଦତ୍ତଶ୍ଚ ତେ ଵରଃ
'ଦେବତାଙ୍କର ବିରୋଧୀ ରାବଣ ମରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସହ ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ଏବଂ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା।'
ସର୍ଵଂ ମମୈତଦ୍ ଵିଦିତଂ ତପସା ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ସମ୍ପତନ୍ତି ଚ ମେ ଶିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯାଃ ପୁରୀମିତଃ
'ଧର୍ମକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ରାମ, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମୋତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଶି; ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହରରୁ ଖବର ନେଇ ଆସନ୍ତି।'
ଅହମପ୍ଯତ୍ର ତେ ଦଦ୍ମି ଵରଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵର। ଅର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହାଣେଦମଯୋଧ୍ଯାଂ ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା; ଏହି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କର, କାଲି ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରସା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵରମଯାଚତ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଇ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଅକାଲଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାଃ ସର୍ଵେ ଚାପି ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ଫଲାନ୍ଯମୃତଗନ୍ଧୀନି ବହୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଅସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ଅନେକ ମିଶ୍ରିତ ଫଳ ଦେଉ, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ଅମୃତ ସମାନ।
ଭଵନ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ଭଗଵନ୍ନଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଗଚ୍ଛତଃ। ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଵଚନାତ୍ ସମନନ୍ତରମ୍
ଏପରି ଗଛମାନେ ମୋ ଅଯୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରାର ରାସ୍ତାରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଭଗବାନ; ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ କଥା ହେଉଥିବା ସହିତ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗେ—
ଅଭଵନ୍ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗପାଦପସଂନିଭାଃ। ନିଷ୍ଫଲାଃ ଫଲିନଶ୍ଚାସନ୍ ଵିପୁଷ୍ପାଃ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗଛ ଭଳି ଗଛମାନେ ଦେଖାଦେଲେ; କିଛି ଫଳ ନଥିଲେ, କିଛି ଫଳ ଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲ ନଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଃ ସମଗ୍ରପତ୍ରାସ୍ତେ ନଗାଶ୍ଚୈଵ ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ସର୍ଵତୋ ଯୋଜନାସ୍ତିସ୍ରୋ ଗଚ୍ଛତାମଭଵଂସ୍ତଦା
ଶୁଖିଲା ଗଛମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ସହିତ ଦେଖାଗଲେ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତିନି ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାସ୍ତେ ବହୂନି ଦିଵ୍ଯାନି ଫଲାନି ଚୈଵ। କାମାଦୁପାଶ୍ନନ୍ତି ସହସ୍ରଶସ୍ତେ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିତୋ ଯଥୈଵ
ତାପରେ ସେଇ ବନରାଜମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖାଇଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେପରି।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିୟ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତୁ ସମାଲୋକ୍ଯ ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ। ପ୍ରିଯକାମଃ ପ୍ରିଯଂ ରାମସ୍ତତସ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖି ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ; ତାପରେ ରାମ ଆତୁର ଓ ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଵାନରେଷୁ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ଉଵାଚ ଧୀମାଂସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ହନୂମନ୍ତଂ ପ୍ଲଵଂଗମମ୍
ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଦୃଷ୍ଟି ବନରାଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇଲେ ଏବଂ ଧୀର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଗତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ଲଵଗସତ୍ତମ। ଜାନୀହି କଚ୍ଚିତ୍ କୁଶଲୀ ଜନୋ ନୃପତିମନ୍ଦିରେ
ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ବନରମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ରାଜମହଳରେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଜାଣି ଆଣ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୁହଂ ଗହନଗୋଚରମ୍। ନିଷାଦାଧିପତିଂ ବ୍ରୂହି କୁଶଲଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ଗୁହାଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭ କଥା କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମାଂ କୁଶଲିନମରୋଗଂ ଵିଗତଜ୍ଵରମ୍। ଭଵିଷ୍ଯତି ଗୁହଃ ପ୍ରୀତଃ ସ ମମାତ୍ମସମଃ ସଖା
ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଅଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୋ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା ଖୁସି ହେବେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ତେ ମାର୍ଗଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଭରତସ୍ଯ ଚ। ନିଵେଦଯିଷ୍ଯତି ପ୍ରୀତୋ ନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହଃ
ନିଷାଦ ମୁଖିଆ ଗୁହା ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଓ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଖବର ଦେବେ।
ଭରତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଃ କୁଶଲଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଶଂସ ମାଂ ତସ୍ମୈ ସଭାର୍ଯଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶୁଭ କଥା କହିବା; ତାଙ୍କୁ କହିବା ଯେ, ମୁଁ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛି, ମୋ ସହ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି।
ହରଣଂ ଚାପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସଂଵାଦଂ ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ରଣେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ମୋର ମିତ୍ରତା, ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କ ବଧ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ କହ।