ଅସୌ ସୁତନୁ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଃ ପ୍ରକାଶତେ। ଅତ୍ର ମାଂ କୈକଯୀପୁତ୍ରଃ ପ୍ରସାଦଯିତୁମାଗତଃ
ଏଠି, ସୁସ୍ଲିମ୍ ଦେହ ଥିବା, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଚମକୁଛି । ଏଠି, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ଏଷା ସା ଯମୁନା ରମ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ରକାନନା। ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚୈଷ ମୈଥିଲି
ଏହି ହେଉଛି ଶୋଭାମୟ ଯମୁନା, ଚିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଠି, ମୈଥିଳୀ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଇଯଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗଙ୍ଗା ପୁଣ୍ଯା ତ୍ରିପଥଗା ନଦୀ। ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାକୀର୍ଣା ସମ୍ପ୍ରପୁଷ୍ପିତକାନନା
ଏଠି ଦେଖ, ପବିତ୍ର ତିନି ମାର୍ଗ ଭିତରୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ । ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଫୁଲେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ଚୈତଦ୍ ଗୁହୋ ଯତ୍ର ସଖା ମମ। ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ସୀତେ ସରଯୂର୍ଯୂପମାଲିନୀ
ଏହି ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସ୍ନେହୀ ଗୁହା ବସୁଛନ୍ତି । ଏଠି, ସୀତେ, ତଟ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସରୟୂ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ସୀତେ ରାଜଧାନୀ ପିତୁର୍ମମ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ କୁରୁ ଵୈଦେହି ପ୍ରଣାମଂ ପୁନରାଗତା
ଏଠି, ସୀତେ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦେଖାଯାଉଛି । ଆଉଥରେ ଫେରି ଆସି, ବୈଦେହୀ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରଣାମ କର ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାଃ ସଵିଭୀଷଣାଃ। ଉତ୍ପତ୍ଯୋତ୍ପତ୍ଯ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ, ବାରମ୍ବାର ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ତାଂ ପାଣ୍ଡୁରହର୍ମ୍ଯମାଲିନୀଂ ଵିଶାଲକକ୍ଷ୍ଯାଂ ଗଜଵାଜିଭିର୍ଵୃତାମ୍। ପୁରୀମପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ଲଵଗାଃ ସରାକ୍ଷସାଃ ପୁରୀଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥାମରାଵତୀମ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧଳା ଧଳା ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ୧୨୪ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ପୂର୍ଣେ ଚତୁର୍ଦଶେ ଵର୍ଷେ ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵଵନ୍ଦେ ନିଯତୋ ମୁନିମ୍
ଚୌଦ ଅବଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ନିୟମିତ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ସୋଽପୃଚ୍ଛଦଭିଵାଦ୍ଯୈନଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ତପୋଧନମ୍। ଶୃଣୋଷି କଚ୍ଚିଦ୍ ଭଗଵନ୍ ସୁଭିକ୍ଷାନାମଯଂ ପୁରେ। କଚ୍ଚିତ୍ ସ ଯୁକ୍ତୋ ଭରତୋ ଜୀଵନ୍ତ୍ଯପି ଚ ମାତରଃ
ସେ ଭରଦ୍ୱାଜ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ ପଚାରିଲେ: 'ଭଗବନ୍ତ, ସହରରେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଭରତ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମୋ ମାଆମାନେ ସବୁଠି ଅଛନ୍ତି କି?'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମୁନିଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍
ରାମଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ୱାଜ ହସି ହସି ଖୁସି ହୋଇ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆଜ୍ଞାଵଶତ୍ଵେ ଭରତୋ ଜଟିଲସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ। ପାଦୁକେ ତେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵଂ ଚ କୁଶଲଂ ଗୃହେ
'ଭରତ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ଜଟା ଧାରଣ କରି ତୁମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ସେ ତୁମ ପାଦୁକାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ଘରେ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି।'
ତ୍ଵାଂ ପୁରା ଚୀରଵସନଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତଂ ମହାଵନମ୍। ସ୍ତ୍ରୀତୃତୀଯଂ ଚ୍ଯୁତଂ ରାଜ୍ଯାଦ୍ ଧର୍ମକାମଂ ଚ କେଵଲମ୍
'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଥିଲି, ତୃତୀୟଥର ଜନାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, କେବଳ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।'
ପଦାତିଂ ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵସ୍ଵଂ ପିତୃନିର୍ଦେଶକାରିଣମ୍। ସର୍ଵଭୋଗୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଗଚ୍ଯୁତମିଵାମରମ୍
'ପଦେ ପଦେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ଯେପରି ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯାଏ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ କରୁଣାପୂର୍ଵଂ ମମାସୀତ୍ ସମିତିଂଜଯ। କୈକେଯୀଵଚନେ ଯୁକ୍ତଂ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନମ୍
'ତୁମକୁ ଏପରି ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ରାମ, କାଇକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଫଳ ଖାଇଥିଲ।'
ସାମ୍ପ୍ରତଂ ତୁ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସମିତ୍ରଗଣବାନ୍ଧଵମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଜିତାରିଂ ଚ ମମାଭୂତ୍ ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
'କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମକୁ ସମୃଦ୍ଧ, ବନ୍ଧୁ, ମିତ୍ର ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଦେଖି, ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି।'
ସର୍ଵଂ ଚ ସୁଖଦୁଃଖଂ ତେ ଵିଦିତଂ ମମ ରାଘଵ। ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ଵିପୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନସ୍ଥାନନିଵାସିନା
'ତୁମ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଜଣାଶି, ରାଘବ; ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଜନସ୍ଥାନବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗିଛ, ସେ ସବୁ ମୋତେ ଜଣାଶି।'
ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ନିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷତଃ ସର୍ଵତାପସାନ୍। ରାଵଣେନ ହୃତା ଭାର୍ଯା ବଭୂଵେଯମନିନ୍ଦିତା
'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଶୂଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ରାବଣ ମୋ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରଣ କରି ନେଲା।'
ମାରୀଚଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ସୀତୋନ୍ମଥନମେଵ ଚ। କବନ୍ଧଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ପମ୍ପାଭିଗମନଂ ତଥା
'ମାରୀଚଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର, ସୀତାଙ୍କ ହରଣ, କବନ୍ଧ ସହ ଭେଟ, ଏବଂ ପମ୍ପାକୁ ଯିବା—ଏହି ସବୁ ଘଟିଲା।'
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ତେ ସଖ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଵାଲୀ ହତସ୍ତ୍ଵଯା। ମାର୍ଗଣଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ କର୍ମ ଵାତାତ୍ମଜସ୍ଯ ଚ
'ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ତୁମର ମିତ୍ରତା, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲିକୁ ତୁମେ ମାରିଥିଲ; ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ଖୋଜ ଓ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା।'
ଵିଦିତାଯାଂ ଚ ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ନଲସେତୁର୍ଯଥା କୃତଃ। ଯଥା ଚାଦୀପିତା ଲଙ୍କା ପ୍ରହୃଷ୍ଟୈର୍ହରିଯୂଥପୈଃ
'ଭାଇଦେହୀ ଖୋଜି ପାଇବା ପରେ, ନଳ ଦ୍ୱାରା ସେତୁ ତିଆରି ହେଲା; ଏବଂ ଖୁସି ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।'
ସପୁତ୍ରବାନ୍ଧଵାମାତ୍ଯଃ ସବଲଃ ସହଵାହନଃ। ଯଥା ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାଵଣୋ ବଲଦର୍ପିତଃ
'ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ମାରିଦେଲ।'
ଯଥା ଚ ନିହତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଵଣେ ଦେଵକଣ୍ଟକେ। ସମାଗମଶ୍ଚ ତ୍ରିଦଶୈର୍ଯଥା ଦତ୍ତଶ୍ଚ ତେ ଵରଃ
'ଦେବତାଙ୍କର ବିରୋଧୀ ରାବଣ ମରିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ସହ ତୁମର ମିଳନ ହେଲା, ଏବଂ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା।'
ସର୍ଵଂ ମମୈତଦ୍ ଵିଦିତଂ ତପସା ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ସମ୍ପତନ୍ତି ଚ ମେ ଶିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯାଃ ପୁରୀମିତଃ
'ଧର୍ମକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ରାମ, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମୋତେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଣାଶି; ମୋ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହରରୁ ଖବର ନେଇ ଆସନ୍ତି।'
ଅହମପ୍ଯତ୍ର ତେ ଦଦ୍ମି ଵରଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵର। ଅର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହାଣେଦମଯୋଧ୍ଯାଂ ଶ୍ଵୋ ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧା; ଏହି ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କର, କାଲି ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବେ।
ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରସା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନୃପାତ୍ମଜଃ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵରମଯାଚତ
ସେ ରାଜପୁତ୍ର ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଇ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଅକାଲଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷାଃ ସର୍ଵେ ଚାପି ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ଫଲାନ୍ଯମୃତଗନ୍ଧୀନି ବହୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଅସମୟରେ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଓ ମଧୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଗଛ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ଅନେକ ମିଶ୍ରିତ ଫଳ ଦେଉ, ଯାହାର ଗନ୍ଧ ଅମୃତ ସମାନ।
ଭଵନ୍ତୁ ମାର୍ଗେ ଭଗଵନ୍ନଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଗଚ୍ଛତଃ। ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଵଚନାତ୍ ସମନନ୍ତରମ୍
ଏପରି ଗଛମାନେ ମୋ ଅଯୋଧ୍ୟା ଯାତ୍ରାର ରାସ୍ତାରେ ରହୁନ୍ତୁ, ଭଗବାନ; ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ମିଳିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ କଥା ହେଉଥିବା ସହିତ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗେ—
ଅଭଵନ୍ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗପାଦପସଂନିଭାଃ। ନିଷ୍ଫଲାଃ ଫଲିନଶ୍ଚାସନ୍ ଵିପୁଷ୍ପାଃ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ
ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗଛ ଭଳି ଗଛମାନେ ଦେଖାଦେଲେ; କିଛି ଫଳ ନଥିଲେ, କିଛି ଫଳ ଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲ ନଥିଲେ, କିଛି ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଃ ସମଗ୍ରପତ୍ରାସ୍ତେ ନଗାଶ୍ଚୈଵ ମଧୁସ୍ରଵାଃ। ସର୍ଵତୋ ଯୋଜନାସ୍ତିସ୍ରୋ ଗଚ୍ଛତାମଭଵଂସ୍ତଦା
ଶୁଖିଲା ଗଛମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ସହିତ ଦେଖାଗଲେ, ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତିନି ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।