ଅଭିତ୍ଵରଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ଗଚ୍ଛାମଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମେଣାମିତତେଜସା
'ସୁଗ୍ରୀବ, ଦ୍ରୁତ ହେବା, ବନରମାନ୍ୟ ରାଜା, ଆମେ ଯିବା।' ଏପରି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିବା ପରେ—
ଵାନରାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ସମାଵୃତଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ଶୀଘ୍ରଂ ତାରାମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାରାକୁ ଦେଖି କହିଲେ—
ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଂ ସହ ନାରୀଭିର୍ଵାନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ରାଘଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ମୈଥିଲୀପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
'ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ପାଇଛ।'
ତ୍ଵର ତ୍ଵମଭିଗଚ୍ଛାମୋ ଗୃହ୍ଯ ଵାନରଯୋଷିତଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵା ଦଶରଥସ୍ତ୍ରିଯଃ
'ଦ୍ରୁତ ହେବା, ଆମେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ନେଇ ଯିବା। ଆମେ ସମସ୍ତ ଦଶରଥଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖେଇବା।'
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାରା ସର୍ଵାଙ୍ଗଶୋଭନା। ଆହୂଯ ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ସର୍ଵା ଵାନରାଣାଂ ତୁ ଯୋଷିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟ ତାରା, ସମସ୍ତ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେକୁ ଡାକି କହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଗନ୍ତୁଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାନରୈଃ। ମମ ଚାପି ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯମଯୋଧ୍ଯାଦର୍ଶନେନ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋର ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦେଖିବା।
ପ୍ରଵେଶଂ ଚୈଵ ରାମସ୍ଯ ପୌରଜାନପଦୈଃ ସହ। ଵିଭୂତିଂ ଚୈଵ ସର୍ଵାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ଆମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ସହିତ ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ସହିତ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟତା ଦେଖିବା।
ତାରଯା ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତାଃ ସର୍ଵା ଵାନରଯୋଷିତଃ। ନେପଥ୍ଯଵିଧିପୂର୍ଵଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ଅଧ୍ଯାରୋହନ୍ ଵିମାନଂ ତତ୍ ସୀତାଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷଯା। ତାଭିଃ ସହୋତ୍ଥିତଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିମାନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ସେହି ବିମାନରେ ବସିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ବିମାନ ଉଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଋଷ୍ଯମୂକସମୀପେ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଦୃଶ୍ଯତେଽସୌ ମହାନ୍ ସୀତେ ସଵିଦ୍ଯୁଦିଵ ତୋଯଦଃ
ଋଷ୍ୟମୂକ ପାଖରେ, ରାମ ପୁନିଥରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୀତେ, ଦେଖ, ସେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଝଲମଲ କରୁଥିବା ପରି।'
ଋଷ୍ଯମୂକୋ ଗିରିଵରଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଧାତୁଭିର୍ଵୃତଃ। ଅତ୍ରାହଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ
ଏହି ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତଟି ଶୁଭ୍ର ସୁନା ଧାତୁରେ ଭରିଥିଲା । ଏଠିରେ ମୁଁ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିଲି ।
ସମଯଶ୍ଚ କୃତଃ ସୀତେ ଵଧାର୍ଥଂ ଵାଲିନୋ ମଯା। ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ପମ୍ପା ନଲିନୀ ଚିତ୍ରକାନନା
ଏଠି, ସୀତେ, ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ବାଲୀଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲି । ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପା ପୋଖରୀ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ।
ତ୍ଵଯା ଵିହୀନୋ ଯତ୍ରାହଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ। ଅସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଶବରୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
ଏଠି, ତୁମେ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥିଲି । ଏହି ପୋଖରୀ ପାରେ ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଶବରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି ।
ଅତ୍ର ଯୋଜନବାହୁଶ୍ଚ କବନ୍ଧୋ ନିହତୋ ମଯା। ଦୃଶ୍ଯତେଽସୌ ଜନସ୍ଥାନେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୀତେ ଵନସ୍ପତିଃ
ଏଠି, ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହାତ ଥିବା କବନ୍ଧକୁ ମୁଁ ମାରିଥିଲି । ଏଠାରେ, ଜନସ୍ଥାନରେ, ସୀତେ, ସେଇ ଶ୍ରୀମୟ ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଜଟାଯୁଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ତଵ ହେତୋର୍ଵିଲାସିନି। ରାଵଣେନ ହତୋ ଯତ୍ର ପକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଵରୋ ବଲୀ
ଏଠି, ରମଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ରାବଣ ମାରିଦେଇଥିଲା ।
ଖରଶ୍ଚ ନିହତୋ ଯତ୍ର ଦୂଷଣଶ୍ଚ ନିପାତିତଃ। ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମଯା ବାଣୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ଏଠି, ମୁଁ ଖରକୁ ମାରିଥିଲି, ଦୂଷଣକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଥିଲି ଓ ମୋର ସିଧା ବାଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ରିଶିରା କୁ ମାରିଦେଇଥିଲି ।
ଏତତ୍ ତଦାଶ୍ରମପଦମସ୍ମାକଂ ଵରଵର୍ଣିନି। ପର୍ଣଶାଲା ତଥା ଚିତ୍ରା ଦୃଶ୍ଯତେ ଶୁଭଦର୍ଶନେ
ଏହି, ସୁନ୍ଦରୀ, ହେଉଛି ଆମର ସେଇ ଆଶ୍ରମ । ଏଠି ଶୋଭାମୟ ପତ୍ର ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍। ଏଷା ଗୋଦାଵରୀ ରମ୍ଯା ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲା ଶୁଭା
ଏଠି, ତୁମକୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଥିଲା । ଏହି ହେଉଛି ରମ୍ୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦଲୀଵୃତଃ। ଦୀପ୍ତଶ୍ଚୈଵାଶ୍ରମେ ହ୍ଯେଷ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କଦଳୀ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଛି । ଏଠି ମହାତ୍ମା ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଚୈଵ ଵୈଦେହି ଶରଭଙ୍ଗାଶ୍ରମୋ ମହାନ୍। ଉପଯାତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ରଃ ପୁରଂଦରଃ
ଏଠି, ବୈଦେହୀ, ଶରଭଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଠିକୁ ଏକଥର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଆସିଥିଲେ ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ମହାକାଯୋ ଵିରାଧୋ ନିହତୋ ମଯା। ଏତେ ତେ ତାପସା ଦେଵି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତନୁମଧ୍ଯମେ
ଏହି ଦେଶରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରାଧକୁ ମାରିଥିଲି । ଦେଖ, କମଳାକାର ଦେହ ଥିବା ଦେବୀ, ସେଇ ତାପସମାନେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଅତ୍ରିଃ କୁଲପତିର୍ଯତ୍ର ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରୋପମଃ। ଅତ୍ର ସୀତେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ
ଏଠି ଅତ୍ରି ଋଷି ତାଙ୍କ ଗୋତିର ମୁଖ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ଏଠି, ସୀତେ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତାପସୀକୁ ଦେଖିଥିଲ ।
ଅସୌ ସୁତନୁ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଃ ପ୍ରକାଶତେ। ଅତ୍ର ମାଂ କୈକଯୀପୁତ୍ରଃ ପ୍ରସାଦଯିତୁମାଗତଃ
ଏଠି, ସୁସ୍ଲିମ୍ ଦେହ ଥିବା, ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ଚମକୁଛି । ଏଠି, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ।
ଏଷା ସା ଯମୁନା ରମ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ରକାନନା। ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚୈଷ ମୈଥିଲି
ଏହି ହେଉଛି ଶୋଭାମୟ ଯମୁନା, ଚିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଠି, ମୈଥିଳୀ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷିଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଇଯଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗଙ୍ଗା ପୁଣ୍ଯା ତ୍ରିପଥଗା ନଦୀ। ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାକୀର୍ଣା ସମ୍ପ୍ରପୁଷ୍ପିତକାନନା
ଏଠି ଦେଖ, ପବିତ୍ର ତିନି ମାର୍ଗ ଭିତରୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନଦୀ । ଏହି ନଦୀ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଫୁଲେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ଶୃଙ୍ଗଵେରପୁରଂ ଚୈତଦ୍ ଗୁହୋ ଯତ୍ର ସଖା ମମ। ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ସୀତେ ସରଯୂର୍ଯୂପମାଲିନୀ
ଏହି ହେଉଛି ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସ୍ନେହୀ ଗୁହା ବସୁଛନ୍ତି । ଏଠି, ସୀତେ, ତଟ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସରୟୂ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ସୀତେ ରାଜଧାନୀ ପିତୁର୍ମମ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ କୁରୁ ଵୈଦେହି ପ୍ରଣାମଂ ପୁନରାଗତା
ଏଠି, ସୀତେ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦେଖାଯାଉଛି । ଆଉଥରେ ଫେରି ଆସି, ବୈଦେହୀ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରଣାମ କର ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସାଃ ସଵିଭୀଷଣାଃ। ଉତ୍ପତ୍ଯୋତ୍ପତ୍ଯ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ, ବାରମ୍ବାର ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ସହରକୁ ଦେଖିଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ତାଂ ପାଣ୍ଡୁରହର୍ମ୍ଯମାଲିନୀଂ ଵିଶାଲକକ୍ଷ୍ଯାଂ ଗଜଵାଜିଭିର୍ଵୃତାମ୍। ପୁରୀମପଶ୍ଯନ୍ ପ୍ଲଵଗାଃ ସରାକ୍ଷସାଃ ପୁରୀଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଥାମରାଵତୀମ୍
ତାପରେ ବାନରମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେହି ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଧଳା ଧଳା ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ୧୨୪ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।