ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରର୍କ୍ଷାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଯଥାସୁଖମସମ୍ବାଧଂ ଦିଵ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ନୁପାଵିଶନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ବାନର, ଭଲୁଆ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ, ଅନାୟାସରେ ବସିଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଏକଶତି ଏବଂ ଏକୋଣିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକଶତି ଏବଂ ଏକୋଣିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏଠି ସମାପ୍ତ।
ଅନୁଜ୍ଞାତଂ ତୁ ରାମେଣ ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ହଂସଯୁକ୍ତଂ ମହାନାଦମୁତ୍ପପାତ ଵିହାଯସମ୍
ରାମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ହଂସ ଯୋଜିତ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରଥ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଧ୍ୱନି କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ପାତଯିତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସର୍ଵତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାଂ ରାମଃ ଶଶିନିଭାନନାମ୍
ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
କୈଲାସଶିଖରାକାରେ ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଲଙ୍କାମୀକ୍ଷସ୍ଵ ଵୈଦେହି ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ବୈଦେହୀ, ଦେଖ, ଏହି ଲଙ୍କାକୁ—ଏହା ତିନି ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଏତଦାଯୋଧନଂ ପଶ୍ଯ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମମ୍। ହରୀଣାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସୀତେ ଵିଶସନଂ ମହତ୍
ସୀତା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖ, ଏଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମାଟି ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଷ ଦତ୍ତଵରଃ ଶେତେ ପ୍ରମାଥୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତଵ ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନିହତୋ ରାଵଣୋ ମଯା
ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ବରଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ପଡ଼ିଛି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽତ୍ର ନିହତଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚାତ୍ର ନିହତୋ ଵାନରେଣ ହନୂମତା
ଏଠି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏଠି ନିଶାଚର ପ୍ରହସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏଠି ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ହତଶ୍ଚାତ୍ର ସୁଷେଣେନ ମହାତ୍ମନା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଚାତ୍ର ରାଵଣିର୍ନିହତୋ ରଣେ
ଏଠି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ମହାତ୍ମା ସୁଷେଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗଦେନାତ୍ର ନିହତୋ ଵିକଟୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ଵିରୂପାକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ
ଏଠି ଅଙ୍ଗଦ ବିକଟ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି; ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦର ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅକମ୍ପନଶ୍ଚ ନିହତୋ ବଲିନୋଽନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚାତିକାଯଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ
ଏଠି ଅକମ୍ପନ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ; ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଶ୍ଚ ମତ୍ତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସପ୍ରଵରାଵୁଭୌ। ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍ମଜୌ ବଲୀ
ଏଠି ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଓ ମତ୍ତ, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ ଓ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ବହଵୋ ରାକ୍ଷସା ହତାଃ। ମକରାକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ମଯା ଯୁଧି ନିପାତିତଃ
ଏଠି ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଦୁର୍ଜୟ ମକରାକ୍ଷକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଛି।
ଅକମ୍ପନଶ୍ଚ ନିହତଃ ଶୋଣିତାକ୍ଷଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଯୂପାକ୍ଷଶ୍ଚ ପ୍ରଜଙ୍ଘଶ୍ଚ ନିହତୌ ତୁ ମହାହଵେ
ଏଠି ଅକମ୍ପନ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଶୋଣିତାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ; ଏଠି ଯୂପାକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଜଂଘ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋଽତ୍ର ନିହତୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀମଦର୍ଶନଃ। ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ନିହତଃ ସୁପ୍ତଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ଏଠି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି ଯଜ୍ଞଶତ୍ରୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପ୍ତଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସୂର୍ଯଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ନିହତୋ ବ୍ରହ୍ମଶତ୍ରୁସ୍ତଥାପରଃ। ଅତ୍ର ମନ୍ଦୋଦରୀ ନାମ ଭାର୍ଯା ତଂ ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ; ଏଠି ମନ୍ଦୋଦରୀ ନାମକ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ।
ସପତ୍ନୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସାଗ୍ରେଣ ପରିଵାରିତା। ଏତତ୍ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ତୀର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵରାନନେ
ସହସ୍ର ସହପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏଠି ସମୁଦ୍ରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଯତ୍ର ସାଗରମୁତ୍ତୀର୍ଯ ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଷିତା ଵଯମ୍। ଏଷ ସେତୁର୍ମଯା ବଦ୍ଧଃ ସାଗରେ ଲଵଣାର୍ଣଵେ
ଏଠି ଆମେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ରାତି କାଟିଥିଲୁ; ଏହି ହେଉଛି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ତିଆରି କରିଥିବା ସେତୁ।
ତଵ ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନଲସେତୁଃ ସୁଦୁଷ୍କରଃ। ପଶ୍ଯ ସାଗରମକ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ଵୈଦେହି ଵରୁଣାଲଯମ୍
ତୁମ ପାଇଁ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ବୈଦେହୀ, ଏହି ନଳଙ୍କର ଦୁର୍ଲଭ ସେତୁ ତିଆରି ହୋଇଛି; ଏହି ଅଚଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖ, ଏହା ହେଉଛି ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ।
ଅପାରମିଵ ଗର୍ଜନ୍ତଂ ଶଙ୍ଖଶୁକ୍ତିସମାକୁଲମ୍। ହିରଣ୍ଯନାଭଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ କାଞ୍ଚନଂ ପଶ୍ଯ ମୈଥିଲି
ମୈଥିଳୀ, ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖ, ଏହା ଅସୀମ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସୁନା ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ।
ଵିଶ୍ରମାର୍ଥଂ ହନୁମତୋ ଭିତ୍ତ୍ଵା ସାଗରମୁତ୍ଥିତମ୍। ଏତତ୍ କୁକ୍ଷୌ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଧାଵାରନିଵେଶନମ୍
ହନୁମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଭେଦି, ଏଠି ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର ଭିତରେ ଏହି ଶିବିର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରସାଦମକରୋଦ୍ ଵିଭୁଃ। ଏତତ୍ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ ତୀର୍ଥଂ ସାଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠି ପୂର୍ବରୁ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର କୃପା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ; ଏଠି ସମୁଦ୍ରର ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସେତୁବନ୍ଧ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନ ଚ ପୂଜିତମ୍। ଏତତ୍ ପଵିତ୍ରଂ ପରମଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହି ସେତୁବନ୍ଧ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ। ଏହା ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ବଡ଼ ଅପରାଧକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସରାଜୋଽଯମାଜଗାମ ଵିଭୀଷଣଃ। ଏଷା ସା ଦୃଶ୍ଯତେ ସୀତେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଚିତ୍ରକାନନା
ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ବିଭୀଷଣ ଆସିଥିଲେ। ଏହିଠି, ସୀତା, ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଏହା ହେଉଛି କିଷ୍କିନ୍ଧା, ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଯତ୍ର ଵାଲୀ ମଯା ହତଃ। ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁରୀଂ ସୀତା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିପାଲିତାମ୍
ଏହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପୁରୀ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବାଲୀଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲି। ତାପରେ, ସୀତା ବାଲୀ ଶାସିତ କିଷ୍କିନ୍ଧା ପୁରୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାମଂ ପ୍ରଣଯସାଧ୍ଵସା। ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯଭାର୍ଯାଭିସ୍ତାରାପ୍ରମୁଖତୋ ନୃପ
ସୀତା ତାରା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଆଦରଣୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ, ଭୟ ଓ ସ୍ନେହ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିଵୃତା ହ୍ଯହମ୍। ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛେ ସହାଯୋଧ୍ଯାଂ ରାଜଧାନୀଂ ତ୍ଵଯା ସହ
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ବାନର ରାଜାମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ, ତୁମ ସହିତ ରାଜଧାନୀକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋଽଥ ଵୈଦେହ୍ଯା ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତାମ୍। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ରାଘଵଃ
ଏପରି ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ତାପରେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ରାଘବ—
ଵିମାନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ। ବ୍ରୂହି ଵାନରଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵାନ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିମାନକୁ ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ବନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କିଏ, ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ।'
ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଂ ଯାନ୍ତୁ ସୀତଯା। ତଥା ତ୍ଵମପି ସର୍ଵାଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସହ ମହାବଲ
'ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସୀତାଙ୍କ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଏଭଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ବଳଶାଳୀ, ଯିବ।'