ହୀନଂ ରତିଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈରଭିହନ୍ତାରମାହଵେ। ସେନା ତ୍ଯଜତି ସଂଵିଗ୍ନା ନୃପତିଂ ତଂ ନରେଶ୍ଵର
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ରାଜା ପ୍ରେମ ଓ ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ କ୍ଷତି କରେ, ତାଙ୍କୁ ଭୟଭିତ ସେନା ଛାଡି ଯାଏ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଵାନରାଂସ୍ତାନ୍ ଵିଭୀଷଣଃ। ରତ୍ନାର୍ଥସଂଵିଭାଗେନ ସର୍ଵାନେଵାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ରାମଙ୍କର ଏପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ବିଭୀଷଣ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ ପୂଜିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରତ୍ନାର୍ଥୈର୍ହରିଯୂଥପାନ୍। ଆରୁରୋହ ତଦା ରାମସ୍ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ରତ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିବା ବନରାଜମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ଲଜ୍ଜମାନାଂ ମନସ୍ଵିନୀମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ଧନୁଷ୍ମତା
ସଂକୋଚିତ ଓ ଶାନ୍ତ ମନର ସୀତାଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ, ଧନୁଧାରୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ବିମାନରେ ବସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସ ଵିମାନସ୍ଥଃ ପୂଜଯନ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ଅପୂର୍ବ ରଥରେ ବସିଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ମହାବୀର ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ସର୍ଵେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତ
ହେ ବାନରମାନେ, ତମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ। ମୋର ଅନୁମତିରେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାମତା ନିଜ ନିଜ ଠାରେ ଫେରିପାର।
ଯତ୍ ତୁ କାର୍ଯଂ ଵଯସ୍ଯେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତାଧର୍ମଭୀରୁଣା
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋର ପ୍ରେମମୟ ଓ ଭଲ ମିତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସେ ସବୁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି କରିଛ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରତି ଯାହ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନାଭିସଂଵୃତଃ। ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଵସ ଲଙ୍କାଯାଂ ମଯା ଦତ୍ତେ ଵିଭୀଷଣ। ନ ତ୍ଵାଂ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ସେନ୍ଦ୍ରା ଅପି ଦିଵୌକସଃ
ତୁମେ ତୁମ ସେନା ସହିତ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯାଅ। ବିଭୀଷଣ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଲଙ୍କାରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଯାସ୍ଯାମି ରାଜଧାନୀଂ ପିତୁର୍ମମ। ଅଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵାନାମନ୍ତ୍ରଯାମି ଵଃ
ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବି। ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଓ ଉପଦେଶ ନେବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରାମେଣ ହରୀନ୍ଦ୍ରା ହରଯସ୍ତଥା। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ବିଭୀଷଣ ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସର୍ଵାନ୍ ନଯତୁ ନୋ ଭଵାନ୍। ମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଚରିଷ୍ଯାମୋ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆପଣ ଆମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ଆମେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉପବନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମଭିଷେକାର୍ଦ୍ରଂ କୌସଲ୍ଯାମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଅଚିରାଦାଗମିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ରାଜାମଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵାନରୈଃ ସଵିଭୀଷଣୈଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାନରାନ୍ ରାମଃ ସସୁଗ୍ରୀଵଵିଭୀଷଣାନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ ଏପରି କହିବା ପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରିଯାତ୍ ପ୍ରିଯତରଂ ଲବ୍ଧଂ ଯଦହଂ ସସୁହୃଜ୍ଜନଃ। ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ସହିତଃ ପ୍ରୀତିଂ ଲପ୍ସ୍ଯେ ପୁରୀଂ ଗତଃ
ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା ମୁଁ ପାଇଛି—ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମୁଁ ଏବେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ପାଇବି।
କ୍ଷିପ୍ରମାରୋହ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵିମାନଂ ସହ ଵାନରୈଃ। ତ୍ଵମପ୍ଯାରୋହ ସାମାତ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଵିଭୀଷଣ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ବାନରମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼। ବିଭୀଷଣ, ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼।
ତତଃ ସ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହ ଵାନରୈଃ। ଆରୁରୋହ ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ସାମାତ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚଢ଼ିଲେ।
ତେଷ୍ଵାରୂଢେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ କୌବେରଂ ପରମାସନମ୍। ରାଘଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତମୁତ୍ପପାତ ଵିହାଯସମ୍
ସମସ୍ତେ ରଥରେ ବସିଯିବା ପରେ, କୁବେରଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ରାଘବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ଖଗତେନ ଵିମାନେନ ହଂସଯୁକ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ପ୍ରତୀତଶ୍ଚ ବଭୌ ରାମଃ କୁବେରଵତ୍
ହଂସ ଯୋଜିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକାଶ ରଥରେ ବସି, ରାମ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ସେ କୁବେରଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେ ସର୍ଵେ ଵାନରର୍କ୍ଷାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ। ଯଥାସୁଖମସମ୍ବାଧଂ ଦିଵ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ନୁପାଵିଶନ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ବାନର, ଭଲୁଆ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ, ଅନାୟାସରେ ବସିଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଏକଶତି ଏବଂ ଏକୋଣିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକଶତି ଏବଂ ଏକୋଣିଶି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଏଠି ସମାପ୍ତ।
ଅନୁଜ୍ଞାତଂ ତୁ ରାମେଣ ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍। ହଂସଯୁକ୍ତଂ ମହାନାଦମୁତ୍ପପାତ ଵିହାଯସମ୍
ରାମଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ହଂସ ଯୋଜିତ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରଥ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଧ୍ୱନି କରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା।
ପାତଯିତ୍ଵା ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ସର୍ଵତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଅବ୍ରଵୀନ୍ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାଂ ରାମଃ ଶଶିନିଭାନନାମ୍
ତାପରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
କୈଲାସଶିଖରାକାରେ ତ୍ରିକୂଟଶିଖରେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଲଙ୍କାମୀକ୍ଷସ୍ଵ ଵୈଦେହି ନିର୍ମିତାଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା
ବୈଦେହୀ, ଦେଖ, ଏହି ଲଙ୍କାକୁ—ଏହା ତିନି ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଏତଦାଯୋଧନଂ ପଶ୍ଯ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମମ୍। ହରୀଣାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସୀତେ ଵିଶସନଂ ମହତ୍
ସୀତା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖ, ଏଠାରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମାଟି ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏଷ ଦତ୍ତଵରଃ ଶେତେ ପ୍ରମାଥୀ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତଵ ହେତୋର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷି ନିହତୋ ରାଵଣୋ ମଯା
ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ ବରଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ପଡ଼ିଛି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛି।
କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽତ୍ର ନିହତଃ ପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ। ଧୂମ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚାତ୍ର ନିହତୋ ଵାନରେଣ ହନୂମତା
ଏଠି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏଠି ନିଶାଚର ପ୍ରହସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏଠି ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲୀ ହତଶ୍ଚାତ୍ର ସୁଷେଣେନ ମହାତ୍ମନା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଚ୍ଚାତ୍ର ରାଵଣିର୍ନିହତୋ ରଣେ
ଏଠି ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ ମହାତ୍ମା ସୁଷେଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗଦେନାତ୍ର ନିହତୋ ଵିକଟୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ। ଵିରୂପାକ୍ଷଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵମହୋଦରୌ
ଏଠି ଅଙ୍ଗଦ ବିକଟ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି; ବିରୂପାକ୍ଷ, ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦର ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅକମ୍ପନଶ୍ଚ ନିହତୋ ବଲିନୋଽନ୍ଯେ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚାତିକାଯଶ୍ଚ ଦେଵାନ୍ତକନରାନ୍ତକୌ
ଏଠି ଅକମ୍ପନ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ; ତିନି ମୁଣ୍ଡିଆ, ଅତିକାୟ, ଦେବାନ୍ତକ ଓ ନରାନ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତଶ୍ଚ ମତ୍ତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସପ୍ରଵରାଵୁଭୌ। ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭଶ୍ଚ କୁମ୍ଭକର୍ଣାତ୍ମଜୌ ବଲୀ
ଏଠି ଯୁଦ୍ଧୋନ୍ମତ୍ତ ଓ ମତ୍ତ, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏଠି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ନିକୁମ୍ଭ ଓ କୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।