ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶମାଜୁହାଵ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥକୁ ଆଣିଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଣିଵେଦିକମ୍। କୂଟାଗାରୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ରଜତପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଆଳଙ୍କାର ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଚଉକଠି ଥିବା, ଚାରିପଟେ ରୂପା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—
ପାଣ୍ଡୁରାଭିଃ ପତାକାଭିର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ସମଲଂକୃତମ୍। ଶୋଭିତଂ କାଞ୍ଚନୈର୍ହର୍ମ୍ଯୈର୍ହେମପଦ୍ମଵିଭୂଷିତୈଃ
ଧଳା ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନାର ମହଳ ଓ ସୁନା ପଦ୍ମ ଆଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଥିବା—
ପ୍ରକୀର୍ଣଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲୈର୍ମୁକ୍ତାମଣିଗଵାକ୍ଷକମ୍। ଘଣ୍ଟାଜାଲୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ମଧୁରସ୍ଵନମ୍
ଘଣ୍ଟି ଓ କିଙ୍କିଣିର ଜାଲିରେ ଢାକା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିର ଜାଲି ଜାଲି ଜଣେଇଥିବା ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଘର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘଣ୍ଟିର ଶ୍ରେଣୀ ଘେରାଇ ରହିଛି, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ମଧୁର ଭାବରେ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ବୃହଦ୍ଭିର୍ଭୂଷିତଂ ହର୍ମ୍ଯୈର୍ମୁକ୍ତାରଜତଶୋଭିତୈଃ
ସେହି ରଥଟି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଆକୃତିର, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି।
ତଲୈଃ ସ୍ଫଟିକଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈରୁପପନ୍ନଂ ମହାଧନୈଃ
ଫର୍ଶ ଉପରେ ସ୍ଫଟିକର ଚିତ୍ର ଲାଗିଛି, ଭଲ ମାଣିର ଆସନ ରହିଛି, ମହଙ୍ଗା ଚଦର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଏବଂ ବହୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉପସ୍ଥିତମନାଧୃଷ୍ଯଂ ତଦ୍ ଵିମାନଂ ମନୋଜଵମ୍। ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ରାମାଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଵିଭୀଷଣଃ
ସେହି ଅଜୟ ଏବଂ ବେଗବାନ୍ ରଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଭୀଷଣ ଏହାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତ୍ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଗମଂ ଵିମାନ- ମୁପସ୍ଥିତଂ ଭୂଧରସଂନିକାଶମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଵିସ୍ମଯମାଜଗାମ ରାମଃ ସସୌମିତ୍ରିରୁଦାରସତ୍ତ୍ଵଃ
ଏହି ସମୟରେ ଉଦାର ହୃଦୟ ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି, ପ୍ୱଷ୍ପକ ନାମକ ଯାନଟିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ବଇଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ତୁ ତଂ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକଂ ପୁଷ୍ପଭୂଷିତମ୍। ଅଵିଦୂରେ ସ୍ଥିତୋ ରାମମିତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ପୁଷ୍ପରେ ସଜିତ ପ୍ୱଷ୍ପକ ଯାନଟିକୁ ତୟାରି କରି ନିକଟରେ ରଖାଯିବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ତୁ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଵିନୀତୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତ୍ଵରଯୋପେତଃ କିଂ କରୋମୀତି ରାଘଵମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିଭୀଷଣ, ଦୁଇ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ। ଵିମୃଶ୍ଯ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସ୍ନେହପୁରସ୍କୃତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃତପ୍ରଯତ୍ନକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଵନୌକସଃ। ରତ୍ନୈରର୍ଥୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଵିଭୀଷଣ
ହେ ବିଭୀଷଣ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କାମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ସହାମୀଭିସ୍ତ୍ଵଯା ଲଙ୍କା ନିର୍ଜିତା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ହୃଷ୍ଟୈଃ ପ୍ରାଣଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତିଭିଃ
ତୁମେ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ, ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ଜୀବନର ଭୟ ଛାଡି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେଉନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ବିଜୟ କରିଛନ୍ତି।
ତ ଇମେ କୃତକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଵନୌକସଃ। ଧନରତ୍ନପ୍ରଦାନୈଶ୍ଚ କର୍ମୈଷାଂ ସଫଲଂ କୁରୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହେଉ, ଏହିପାଇଁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର।
ଏଵଂ ସମ୍ମାନିତାଶ୍ଚୈତେ ନନ୍ଦ୍ଯମାନା ଯଥା ତ୍ଵଯା। ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୃତଜ୍ଞେନ ନିର୍ଵୃତା ହରିଯୂଥପାଃ
ଏଭଳି ଆଦର ସହିତ ତୁମେ ଯେମିତି ସମ୍ମାନ ଦେଉଛ, ଏହି ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ଖୁସି ହେବେ ଏବଂ ଋଣସ୍ୱୀକାର କରି ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବେ।
ତ୍ଯାଗିନଂ ସଂଗ୍ରହୀତାରଂ ସାନୁକ୍ରୋଶଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍। ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତତଃ ସମ୍ବୋଧଯାମି ତେ
ତୁମେ ଦୟାଳୁ, ଦାନଶୀଳ, ଲୋକମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ଲୋକ, ସେଇପାଇଁ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଛି।
ହୀନଂ ରତିଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈରଭିହନ୍ତାରମାହଵେ। ସେନା ତ୍ଯଜତି ସଂଵିଗ୍ନା ନୃପତିଂ ତଂ ନରେଶ୍ଵର
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ରାଜା ପ୍ରେମ ଓ ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ କ୍ଷତି କରେ, ତାଙ୍କୁ ଭୟଭିତ ସେନା ଛାଡି ଯାଏ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଵାନରାଂସ୍ତାନ୍ ଵିଭୀଷଣଃ। ରତ୍ନାର୍ଥସଂଵିଭାଗେନ ସର୍ଵାନେଵାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ରାମଙ୍କର ଏପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ବିଭୀଷଣ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତସ୍ତାନ୍ ପୂଜିତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରତ୍ନାର୍ଥୈର୍ହରିଯୂଥପାନ୍। ଆରୁରୋହ ତଦା ରାମସ୍ତଦ୍ ଵିମାନମନୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ରତ୍ନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିବା ବନରାଜମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ଲଜ୍ଜମାନାଂ ମନସ୍ଵିନୀମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିକ୍ରାନ୍ତେନ ଧନୁଷ୍ମତା
ସଂକୋଚିତ ଓ ଶାନ୍ତ ମନର ସୀତାଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ, ଧନୁଧାରୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ବିମାନରେ ବସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସ ଵିମାନସ୍ଥଃ ପୂଜଯନ୍ ସର୍ଵଵାନରାନ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସଵିଭୀଷଣମ୍
ଅପୂର୍ବ ରଥରେ ବସିଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ ମହାବୀର ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ମିତ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତମିଦଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ। ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ସର୍ଵେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛତ
ହେ ବାନରମାନେ, ତମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ। ମୋର ଅନୁମତିରେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାମତା ନିଜ ନିଜ ଠାରେ ଫେରିପାର।
ଯତ୍ ତୁ କାର୍ଯଂ ଵଯସ୍ଯେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ। କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଭଵତାଧର୍ମଭୀରୁଣା
ହେ ସୁଗ୍ରୀବ, ମୋର ପ୍ରେମମୟ ଓ ଭଲ ମିତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସେ ସବୁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି କରିଛ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରତି ଯାହ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନାଭିସଂଵୃତଃ। ସ୍ଵରାଜ୍ଯେ ଵସ ଲଙ୍କାଯାଂ ମଯା ଦତ୍ତେ ଵିଭୀଷଣ। ନ ତ୍ଵାଂ ଧର୍ଷଯିତୁଂ ଶକ୍ତାଃ ସେନ୍ଦ୍ରା ଅପି ଦିଵୌକସଃ
ତୁମେ ତୁମ ସେନା ସହିତ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଯାଅ। ବିଭୀଷଣ, ମୁଁ ଦେଇଥିବା ଲଙ୍କାରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଯାସ୍ଯାମି ରାଜଧାନୀଂ ପିତୁର୍ମମ। ଅଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵାନାମନ୍ତ୍ରଯାମି ଵଃ
ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବି। ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଓ ଉପଦେଶ ନେବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ରାମେଣ ହରୀନ୍ଦ୍ରା ହରଯସ୍ତଥା। ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ବାନର ଓ ବିଭୀଷଣ ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସର୍ଵାନ୍ ନଯତୁ ନୋ ଭଵାନ୍। ମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଚରିଷ୍ଯାମୋ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଆପଣ ଆମକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ଆମେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉପବନ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାମଭିଷେକାର୍ଦ୍ରଂ କୌସଲ୍ଯାମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଅଚିରାଦାଗମିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ରାଜାମଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵାନରୈଃ ସଵିଭୀଷଣୈଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାନରାନ୍ ରାମଃ ସସୁଗ୍ରୀଵଵିଭୀଷଣାନ୍
ବାନରମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ ଏପରି କହିବା ପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବିଭୀଷଣ ସହିତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।