ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। ଅହ୍ନା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ତାଂ ପୁରୀଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ସେହି ସହରକୁ ନେଇଯିବି।"
ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସଂନିଭମ୍। ମମ ଭ୍ରାତୁଃ କୁବେରସ୍ଯ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା
ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଭ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପୁଷ୍ପକ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ରଥକୁ ମୋ ଭାଇ ରାବଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାବେଳେ, କୁବେରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ନେଇଥିଲେ।
ହୃତଂ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ କାମଗଂ ଦିଵ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ପାଲିତଂ ଚେଦଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଯତୁଲଵିକ୍ରମ
ଯୁଦ୍ଧରେ କୁବେରଙ୍କୁ ହରାଇ, ରାବଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ରଥ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଛି, ହେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପୀ।
ତଦିଦଂ ମେଘସଂକାଶଂ ଵିମାନମିହ ତିଷ୍ଠତି। ଯେନ ଯାସ୍ଯସି ଯାନେନ ତ୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଂ ଗତଜ୍ଵରଃ
ଏହି ମେଘ ସଦୃଶ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥ ଏଠାରେ ଅଛି। ଏହି ଯାନରେ ଚଢ଼ି ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଯିବ।
ଅହଂ ତେ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଯଦି ସ୍ମରସି ମେ ଗୁଣାନ୍। ଵସ ତାଵଦିହ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ମଯି ସୌହୃଦମ୍
ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାକୁ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଗୁଣମାନେ ମନେ ପକାଅଛ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍, ତେବେ ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା ଅଛି, କିଛି ସମୟ ଏଠାରେ ରୁହ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଭାର୍ଯଯା ସହ। ଅର୍ଚିତଃ ସର୍ଵକାମୈସ୍ତ୍ଵଂ ତତୋ ରାମ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଵୈଦେହୀଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ତାପରେ ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯାଇପାରିବ।
ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିହିତାଂ ସସୈନ୍ଯଃ ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ। ସତ୍କ୍ରିଯାଂ ରାମ ମେ ତାଵଦ୍ ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ ମଯୋଦ୍ଯତାମ୍
ମୋ ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ, ମୁଁ ଯେ ଆଦର ସହିତ ତୁମ ପାଇଁ ଆୟୋଜନ କରିଛି, ହେ ରାମ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ପ୍ରଣଯାଦ୍ ବହୁମାନାଚ୍ଚ ସୌହାର୍ଦେନ ଚ ରାଘଵ। ପ୍ରସାଦଯାମି ପ୍ରେଷ୍ଯୋଽହଂ ନ ଖଲ୍ଵାଜ୍ଞାପଯାମି ତେ
ସ୍ନେହ, ଆଦର ଓ ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିନୟ କରୁଛି; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ଆଦେଶ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।
ପୂଜିତୋଽସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଵୀର ସାଚିଵ୍ଯେନ ପରେଣ ଚ। ସର୍ଵାତ୍ମନା ଚ ଚେଷ୍ଟାଭିଃ ସୌହାର୍ଦେନ ପରେଣ ଚ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାହାଯ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମାନିତ କରିଛ।
ନ ଖଲ୍ଵେତନ୍ନ କୁର୍ଯାଂ ତେ ଵଚନଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ତଂ ତୁ ମେ ଭ୍ରାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭରତଂ ତ୍ଵରତେ ମନଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ନାଥ, ତୁମ କଥା ମୁଁ ଅବଶ୍ୟ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ମୋ ମନ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର।
ମାଂ ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଯୋଽସୌ ଚିତ୍ରକୂଟମୁପାଗତଃ। ଶିରସା ଯାଚତୋ ଯସ୍ଯ ଵଚନଂ ନ କୃତଂ ମଯା
ଯିଏ ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଆସିଥିଲେ ମୋତେ ଫେରାଇବାକୁ, ଯିଏ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିନତି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଶୁଣିନଥିଲି—
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ କୈକେଯୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଗୁହଂ ଚ ସୁହୃଦଂ ଚୈଵ ପୌରାଞ୍ଜାନପଦୈଃ ସହ
କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ କୈକେୟୀ, ଏହିପରି ମୋ ବନ୍ଧୁ ଗୁହା ଓ ସମସ୍ତ ପୌର ଓ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ—
ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ସୌମ୍ଯ ପୂଜିତୋଽସ୍ମି ଵିଭୀଷଣ। ମନ୍ଯୁର୍ନ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସଖେ ତ୍ଵାଂ ଚାନୁମାନଯେ
ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ହେ ଶାନ୍ତ ବିଭୀଷଣ, ମୁଁ ଆଦର ପାଇଛି; କୌଣସି ଦୁଃଖ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୋ ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର ଅନୁମତି ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁଛି।
ଉପସ୍ଥାପଯ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିମାନଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। କୃତକାର୍ଯସ୍ଯ ମେ ଵାସଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦିହ ସମ୍ମତଃ
ମୋ ପାଇଁ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥ ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କର, ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ନାଥ; କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏଠାରେ ରହିବା କିପରି ଉଚିତ୍ ହେବ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶମାଜୁହାଵ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଡ଼ନ୍ତା ରଥକୁ ଆଣିଲେ।
ତତଃ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଣିଵେଦିକମ୍। କୂଟାଗାରୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ରଜତପ୍ରଭମ୍
ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ଆଳଙ୍କାର ଓ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଚଉକଠି ଥିବା, ଚାରିପଟେ ରୂପା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା—
ପାଣ୍ଡୁରାଭିଃ ପତାକାଭିର୍ଧ୍ଵଜୈଶ୍ଚ ସମଲଂକୃତମ୍। ଶୋଭିତଂ କାଞ୍ଚନୈର୍ହର୍ମ୍ଯୈର୍ହେମପଦ୍ମଵିଭୂଷିତୈଃ
ଧଳା ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୁନାର ମହଳ ଓ ସୁନା ପଦ୍ମ ଆଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଥିବା—
ପ୍ରକୀର୍ଣଂ କିଙ୍କିଣୀଜାଲୈର୍ମୁକ୍ତାମଣିଗଵାକ୍ଷକମ୍। ଘଣ୍ଟାଜାଲୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସର୍ଵତୋ ମଧୁରସ୍ଵନମ୍
ଘଣ୍ଟି ଓ କିଙ୍କିଣିର ଜାଲିରେ ଢାକା, ମୁକ୍ତା ଓ ମଣିର ଜାଲି ଜାଲି ଜଣେଇଥିବା ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଘର, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘଣ୍ଟିର ଶ୍ରେଣୀ ଘେରାଇ ରହିଛି, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ମଧୁର ଭାବରେ ଚାରିପାଖରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା। ବୃହଦ୍ଭିର୍ଭୂଷିତଂ ହର୍ମ୍ଯୈର୍ମୁକ୍ତାରଜତଶୋଭିତୈଃ
ସେହି ରଥଟି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଆକୃତିର, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି।
ତଲୈଃ ସ୍ଫଟିକଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈର୍ଵୈଦୂର୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ। ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈରୁପପନ୍ନଂ ମହାଧନୈଃ
ଫର୍ଶ ଉପରେ ସ୍ଫଟିକର ଚିତ୍ର ଲାଗିଛି, ଭଲ ମାଣିର ଆସନ ରହିଛି, ମହଙ୍ଗା ଚଦର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଏବଂ ବହୁ ଧନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉପସ୍ଥିତମନାଧୃଷ୍ଯଂ ତଦ୍ ଵିମାନଂ ମନୋଜଵମ୍। ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ରାମାଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଵିଭୀଷଣଃ
ସେହି ଅଜୟ ଏବଂ ବେଗବାନ୍ ରଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଭୀଷଣ ଏହାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତ୍ ପୁଷ୍ପକଂ କାମଗମଂ ଵିମାନ- ମୁପସ୍ଥିତଂ ଭୂଧରସଂନିକାଶମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଵିସ୍ମଯମାଜଗାମ ରାମଃ ସସୌମିତ୍ରିରୁଦାରସତ୍ତ୍ଵଃ
ଏହି ସମୟରେ ଉଦାର ହୃଦୟ ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି, ପ୍ୱଷ୍ପକ ନାମକ ଯାନଟିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏହାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ବଇଶିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଉପସ୍ଥିତଂ ତୁ ତଂ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକଂ ପୁଷ୍ପଭୂଷିତମ୍। ଅଵିଦୂରେ ସ୍ଥିତୋ ରାମମିତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ
ପୁଷ୍ପରେ ସଜିତ ପ୍ୱଷ୍ପକ ଯାନଟିକୁ ତୟାରି କରି ନିକଟରେ ରଖାଯିବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ତୁ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଵିନୀତୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତ୍ଵରଯୋପେତଃ କିଂ କରୋମୀତି ରାଘଵମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିଭୀଷଣ, ଦୁଇ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯୋପଶୃଣ୍ଵତଃ। ଵିମୃଶ୍ଯ ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସ୍ନେହପୁରସ୍କୃତମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଘବ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃତପ୍ରଯତ୍ନକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଵନୌକସଃ। ରତ୍ନୈରର୍ଥୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ସମ୍ପୂଜ୍ଯନ୍ତାଂ ଵିଭୀଷଣ
ହେ ବିଭୀଷଣ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ କାମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ସହାମୀଭିସ୍ତ୍ଵଯା ଲଙ୍କା ନିର୍ଜିତା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ହୃଷ୍ଟୈଃ ପ୍ରାଣଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତିଭିଃ
ତୁମେ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ, ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ଖୁସି ହୋଇ ଏବଂ ଜୀବନର ଭୟ ଛାଡି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛୁଆ ହେଉନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ବିଜୟ କରିଛନ୍ତି।
ତ ଇମେ କୃତକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଵନୌକସଃ। ଧନରତ୍ନପ୍ରଦାନୈଶ୍ଚ କର୍ମୈଷାଂ ସଫଲଂ କୁରୁ
ଏହି ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହେଉ, ଏହିପାଇଁ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର।