ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ମୁନିଶ୍ଚ ସମଭାଷତ। ଲୀଲଯା ସ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ଜଗ୍ରାହ ଵଚନାନ୍ମୁନେଃ
ରାଜା କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ମୁନି ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସହଜ ଭାବରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଧରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ନୃସହସ୍ରାଣାଂ ବହୂନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଆରୋପଯତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସଲୀଲମିଵ ତଦ୍ଧନୁଃ
ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ, ସହଜରେ ପାଣି ପରି ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ।
ଆରୋପଯିତ୍ଵା ମୌର୍ଵୀଂ ଚ ପୂରଯାମାସ ତଦ୍ଧନୁଃ। ତଦ୍ ବଭଞ୍ଜ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଯଶାଃ
ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇ ଦେବା ପରେ, ସେ ପୂରା ଧନୁଷକୁ ଟାଣିଲେ; ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀନ୍ନିର୍ଘାତସମନିଃସ୍ଵନଃ। ଭୂମିକମ୍ପଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଦୀର୍ଯତଃ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି; ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା, ଏକ ପାହାଡ଼ ଫାଟିଯିବା ପରି।
ନିପେତୁଶ୍ଚ ନରାଃ ସର୍ଵେ ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମୋହିତାଃ। ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁନିଵରଂ ରାଜାନଂ ତୌ ଚ ରାଘଵୌ
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଡ଼ିଗଲେ—କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି, ରାଜା ଏବଂ ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ର ଛଡ଼ି।
ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ତେ ଜନେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜା ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ଲୋକମାନେ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ଭୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଭଗଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯୋ ମେ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଅତର୍କିତମିଦଂ ମଯା
ଭଗବନ୍, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛି; ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ଅପେକ୍ଷାରୁ ଅଧିକ।
ଜନକାନାଂ କୁଲେ କୀର୍ତିମାହରିଷ୍ଯତି ମେ ସୁତା। ସୀତା ଭର୍ତାରମାସାଦ୍ଯ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ମୋ ଝିଅ ସୀତା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବରାଇ ପାଇ, ଜନକ ଘରକୁ କୀର୍ତି ଆଣିବେ।
ମମ ସତ୍ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସା ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କେତି କୌଶିକ। ସୀତା ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତା ଦେଯା ରାମାଯ ମେ ସୁତା
କୌଶିକ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା 'ସୀତାକୁ ବୀର୍ୟରେ ଜିତିବେ' ସତ୍ୟ ହୋଇଛି; ସୀତା, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ, ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଭଵତୋଽନୁମତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ମମ କୌଶିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତା ରଥୈଃ
ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାନ୍ତୁ; କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ।
ରାଜାନଂ ପ୍ରଶ୍ରିତୈର୍ଵାକ୍ଯୈରାନଯନ୍ତୁ ପୁରଂ ମମ। ପ୍ରଦାନଂ ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କାଯାଃ କଥଯନ୍ତୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋ ରାଜାକୁ ଆଦର ସହିତ ମୋ ସହରକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ମୋ ଝିଅକୁ ବୀର୍ୟରେ ଜିତି ଦେବା ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ।
ମୁନିଗୁପ୍ତୌ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ କଥଯନ୍ତୁ ନୃପାଯ ଵୈ। ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନମାନଯନ୍ତୁ ସୁଶୀଘ୍ରଗାଃ
ମୁନିଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଦୁଇ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ; ଭଲପାଇବା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଆଣନ୍ତୁ।
କୌଶିକସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯାହ ରାଜା ଚାଭାଷ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା କୃତଶାସନାନ୍। ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସମାଖ୍ଯାତୁମାନେତୁଂ ଚ ନୃପଂ ତଥା
କୌଶିକ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେବା ଏବଂ ରାଜାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ।
thumb| ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳ କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠି ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜନକେନ ସମାଦିଷ୍ଟା ଦୂତାସ୍ତେ କ୍ଲାନ୍ତଵାହନାଃ। ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଷିତା ମାର୍ଗେ ତେଽଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ପୁରୀମ୍
ଜନକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯେଉଁ ଦୂତମାନଙ୍କର ଯାନ ଥକିଗଲା ଥିଲା, ତିନି ରାତି ରାସ୍ତାରେ ରହି, ସେମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ରାଜଵଚନାଦ୍ ଗତ୍ଵା ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵେଶିତାଃ। ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵସଂକାଶଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ରାଜପାଳେସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥ ରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଦୂତା ଵିଗତସାଧ୍ଵସାଃ। ରାଜାନଂ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଭୟ ହରାଇ, ଆଦର ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ମୈଥିଲୋ ଜନକୋ ରାଜା ସାଗ୍ନିହୋତ୍ରପୁରସ୍କୃତଃ। ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ମଧୁରଯା ସ୍ନେହସଂରକ୍ତଯା ଗିରା
ମୈଥିଳ ରାଜା ଜନକ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସହିତ, ପୁନିପୁନି ମଧୁର ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା କଥା କହୁଥିଲେ...
କୁଶଲଂ ଚାଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ସୋପାଧ୍ଯାଯପୁରୋହିତମ୍। ଜନକସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ପୃଚ୍ଛତେ ସପୁରଃସରମ୍
ଜନକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରଥମେ ତୁମର ସୁସ୍ଥତା ଓ ଅଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମହାରାଜ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵୈଦେହୋ ମିଥିଲାଧିପଃ। କୌଶିକାନୁମତେ ଵାକ୍ଯଂ ଭଵନ୍ତମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମିଥିଳାର ଶାସକ ଭୂତିକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କୌଶିକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଵିଦିତା ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କା ମମାତ୍ମଜା। ରାଜାନଶ୍ଚ କୃତାମର୍ଷା ନିର୍ଵୀର୍ଯା ଵିମୁଖୀକୃତାଃ
ମୋର ପୂର୍ବ ଉଦ୍ଧାରଣ ତୁମେ ଜାଣିଛ, ମୋ ଝିଅ ପ୍ରତିଭାରେ ଜିତିବାକୁ ଦିଆଯିବ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ପଛୁଆଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ସେଯଂ ମମ ସୁତା ରାଜନ୍ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପୁରସ୍କୃତୈଃ। ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୈ ରାଜନ୍ ନିର୍ଜିତା ତଵ ପୁତ୍ରକୈଃ
ମହାରାଜ, ଏହି ମୋ ଝିଅ, ଭିଷ୍ବାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ଆସିଥିବା ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଗରେ ଜିତିଯାଇଛି।
ତଚ୍ଚ ରତ୍ନଂ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ମଧ୍ଯେ ଭଗ୍ନଂ ମହାତ୍ମନା। ରାମେଣ ହି ମହାବାହୋ ମହତ୍ଯାଂ ଜନସଂସଦି
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ମହାସଭା ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ଅସ୍ମୈ ଦେଯା ମଯା ସୀତା ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କା ମହାତ୍ମନେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
ଏହିପରି, ମୁଁ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଥିବା ସୀତାକୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ତୁମ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ସୋପାଧ୍ଯାଯୋ ମହାରାଜ ପୁରୋହିତପୁରସ୍କୃତଃ। ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ରାଘଵୌ
ମହାରାଜ, ତୁମ ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସ; ରାଘବଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ମମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଵର୍ତଯିତୁମର୍ହସି। ପୁତ୍ରଯୋରୁଭଯୋରେଵ ପ୍ରୀତିଂ ତ୍ଵମୁପଲପ୍ସ୍ଯସେ
ରାଜାଧିରାଜ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉଚିତ; ତୁମେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ମମତା ପାଇବା।
ଏଵଂ ଵିଦେହାଧିପତିର୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ଶତାନନ୍ଦମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଏପରି, ଭିଦେହର ଅଧିପତି, ଭିଷ୍ବାମିତ୍ର ଓ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଦୂତଵାକ୍ଯଂ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମହର୍ଷିତଃ। ଵସିଷ୍ଠଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚୈଵମବ୍ରଵୀତ୍
ଦୂତର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଗୁପ୍ତଃ କୁଶିକପୁତ୍ରେଣ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଦେହେଷୁ ଵସତ୍ଯସୌ
କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଭିଦେହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଜନକେନ ମହାତ୍ମନା। ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ସୁତାଯାସ୍ତୁ ରାଘଵେ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି
ମହାତ୍ମା ଜନକ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ।