ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରସନ୍ନେନ ମହାତ୍ମନା। ସୁପ୍ରସନ୍ନମନା ହୃଷ୍ଟୋ ଵଚନଂ ପ୍ରାହ ରାଘଵଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଖୁସି ହୃଦୟ ନେଇ ରାଘବ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ଯଦି ପ୍ରୀତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ମଯି ତେ ଵିବୁଧେଶ୍ଵର। ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୁରୁ ମେ ସତ୍ଯଂ ଵଚନଂ ଵଦତାଂ ଵର
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି ହେଉଛ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କଥା କହିବି—ଦୟାକରି ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କର।
ମମ ହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତା ଯେ ଗତା ଯମସାଦନମ୍। ତେ ସର୍ଵେ ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵାନରାଃ
ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସାହସୀ ବାନରମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନି ଜୀବନ ପାଇ ଉଠନ୍ତୁ।
ମତ୍କୃତେ ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତା ଯେ ପୁତ୍ରୈର୍ଦାରୈଶ୍ଚ ଵାନରାଃ। ତାନ୍ ପ୍ରୀତମନସଃ ସର୍ଵାନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ମାନଦ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଜଣାଣୀଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ନ୍ତୁ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ଵିକ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚାପି ଶୂରାଶ୍ଚ ନ ମୃତ୍ଯୁଂ ଗଣଯନ୍ତି ଚ। କୃତଯତ୍ନା ଵିପନ୍ନାଶ୍ଚ ଜୀଵଯୈତାନ୍ ପୁରଂଦର
ଯେଉଁମାନେ ସାହସୀ ଓ ଶୂର, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗଣନା କରିନଥିଲେ, ଚେଷ୍ଟା କରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ—ହେ ପୁରନ୍ଦର, ସେମାନେ ପୁନି ଜୀବନ ପାଉନ୍ତୁ।
ମତ୍ପ୍ରିଯେଷ୍ଵଭିରକ୍ତାଶ୍ଚ ନ ମୃତ୍ଯୁଂ ଗଣଯନ୍ତି ଯେ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ ସମେଯୁସ୍ତେ ଵରମେତମହଂ ଵୃଣେ
ମୋ ପ୍ରିୟମାନେ ଉପରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲପାଇଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗଣନା କରିନଥିଲେ, ତୁମ ଦୟାରେ ସେମାନେ ପୁନି ଏଠାରେ ଆସନ୍ତୁ—ଏହି ମୁଁ ଚାହୁଁଛି।
ନୀରୁଜୋ ନିର୍ଵ୍ରଣାଂଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ପନ୍ନବଲପୌରୁଷାନ୍। ଗୋଲାଙ୍ଗୂଲାଂସ୍ତଥର୍କ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ମାନଦ
ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ସମସ୍ତେ ନିରୋଗ, ଅଘାତହୀନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ଅକାଲେ ଚାପି ପୁଷ୍ପାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଵିମଲାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠେଯୁର୍ଯତ୍ର ଵାନରାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ବାନରମାନେ ରହନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମୟ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳୁ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ବହୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁତମ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମହାନଯଂ ଵରସ୍ତାତ ଯସ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ରଘୂତ୍ତମ। ଦ୍ଵିର୍ମଯା ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଚ ତସ୍ମାଦେତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଲ, ଏହା ବଡ଼; ଏପରି ଦୁଇଥର ମୁଁ କେବେ ଦେଇନଥିଲି, ତେଣୁ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।
ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ହତା ଯେ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସୈଃ। ଋକ୍ଷାଶ୍ଚ ସହ ଗୋପୁଚ୍ଛୈର୍ନିକୃତ୍ତାନନବାହଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଥିଲେ, ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନେ ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ବାହୁ କଟାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁନି ଉଠନ୍ତୁ।
ନୀରୁଜୋ ନିର୍ଵ୍ରଣାଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ପନ୍ନବଲପୌରୁଷାଃ। ସମୁତ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ହରଯଃ ସୁପ୍ତା ନିଦ୍ରାକ୍ଷଯେ ଯଥା
ବାନରମାନେ ସମସ୍ତେ ନିରୋଗ, ଅଘାତହୀନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେପରି ଘୁମରୁ ଜାଗିଉଛନ୍ତି, ସେପରି ଉଠିବେ।
ସୁହୃଦ୍ଭିର୍ବାନ୍ଧଵୈଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସ୍ଵଜନେନ ଚ। ସର୍ଵ ଏଵ ସମେଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରଯା ମୁଦା
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ଜଣା-ଅଜଣା ନିଜ ଲୋକମାନେ ସହିତ ପୁନିଥରେ ଏକାତ୍ମ ହେବେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବେ।
ଅକାଲେ ପୁଷ୍ପଶବଲାଃ ଫଲଵନ୍ତଶ୍ଚ ପାଦପାଃ। ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହେଷ୍ଵାସ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସଲିଲାଯୁତାଃ
ହେ ମହାବୀର, ଗଛମାନେ ସମୟ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରିବେ, ନଦୀମାନେ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯିବ।
ସଵ୍ରଣୈଃ ପ୍ରଥମଂ ଗାତ୍ରୈରିଦାନୀଂ ନିର୍ଵ୍ରଣୈଃ ସମୈଃ। ତତଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁପ୍ତ୍ଵେଵ ହରିସତ୍ତମାଃ
ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ ଭାନରମାନେ ଦେହରେ ଆଘାତ ନେଇଥିଲେ, ଏବେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ଦେହରେ, ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାନରମାନେ ଘୁମୁଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଉଠିଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ କିଂ ତ୍ଵେତଦିତି ଵିସ୍ମିତାଃ। କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵେ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତ ଭାନରମାନେ ଏହା କ'ଣ ଘଟିଲା ବୋଲି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନା ପୂରଣ କରିଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେକୁ ଦେଖି ଅବାକ୍ ହେଲେ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ ପରମପ୍ରୀତାଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଗଚ୍ଛାଯୋଧ୍ଯାମିତୋ ରାଜନ୍ ଵିସର୍ଜଯ ଚ ଵାନରାନ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଭାନରମାନେକୁ ବିଦାୟ ଦିଅ।'
ମୈଥିଲୀଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯସ୍ଵୈନାମନୁରକ୍ତାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଭରତଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଚ୍ଛୋକାଦ୍ ଵ୍ରତଚାରିଣମ୍
ତୁମର ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଖ୍ୟାତିଶାଳି ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ, ଏବଂ ତୁମର ଦୁଃଖରେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ରଖୁଥିବା ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ମାତୄଃ ସର୍ଵାଃ ପରଂତପ। ଅଭିଷେଚଯ ଚାତ୍ମାନଂ ପୌରାନ୍ ଗତ୍ଵା ପ୍ରହର୍ଷଯ
ଶତୃଘ୍ନ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାଆମାନେକୁ ଦେଖ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଆପଣ ନିଜକୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସହରବାସୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ରାମଂ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଵିମାନୈଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶୈର୍ଯଯୌ ହୃଷ୍ଟଃ ସୁରୈଃ ସହ
ଏପରି କହି, ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ ସହ ରବି ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂସ୍ତ୍ରିଦଶୋତ୍ତମାନ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵାସମାଜ୍ଞାପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇ ସହିତ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଜନା କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସା ଲକ୍ଷ୍ମଣରାମପାଲିତା ମହାଚମୂର୍ହୃଷ୍ଟଜନା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଶ୍ରିଯା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ଵିରରାଜ ସର୍ଵତୋ ନିଶା ପ୍ରଣୀତେଵ ହି ଶୀତରଶ୍ମିନା
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ, ସେ ଯଶସ୍ବି ସେନା ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ରାତି ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
thumb|ଏକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକଵିଂଶତ୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏକୁଇଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଷିତଂ ରାମଂ ସୁଖୋଦିତମରିଂଦମମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଜଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ
ସେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବିଭୀଷଣ ହାତ ଜୋଡି ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମଙ୍କୁ ଜୟ କାମନା କରି କହିଲେ, ଯିଏ ସୁଖରେ ଉଠିଥିଲେ।
ସ୍ନାନାନି ଚାଙ୍ଗରାଗାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଚନ୍ଦନାନି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସ୍ନାନ, ଦେହରେ ଲଗାଇବା ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଚନ୍ଦନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।
ଅଲଂକାରଵିଦଶ୍ଚୈତା ନାର୍ଯଃ ପଦ୍ମନିଭେକ୍ଷଣାଃ। ଉପସ୍ଥିତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଧିଵତ୍ ସ୍ନାପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ
ଶୌଭାଗ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ସ୍ନାନ କରାଇବେ, ହେ ରାଘବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ହରୀନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵମୁଖ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ନାନେନୋପନିମନ୍ତ୍ରଯ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାନରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର।'
ସ ତୁ ତାମ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମମ ହେତୋଃ ସୁଖୋଚିତଃ। ସୁକୁମାରୋ ମହାବାହୁର୍ଭରତଃ ସତ୍ଯସଂଶ୍ରଯଃ
କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ପାଉଥିବା, ସୁଖରେ ଥିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋ ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭରତ ଏବେ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ତଂ ଵିନା କୈକଯୀପୁତ୍ରଂ ଭରତଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍। ନ ମେ ସ୍ନାନଂ ବହୁ ମତଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମପରାୟଣ ଭରତ ବିନା, ମୋ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ଏତତ୍ ପଶ୍ଯ ଯଥା କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛାମ ତାଂ ପୁରୀମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛତୋ ହ୍ଯେଷ ପନ୍ଥାଃ ପରମଦୁର୍ଗମଃ
ଏହା ଦେଖ, ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଆମେ ସେହି ସହରକୁ ଫେରିପାରିବା; କାରଣ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ପଥ ବହୁତ କଠିନ।