ତାମାଦାଯ ସୁମଞ୍ଜୂଷାମାଯସୀଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ଧନୁଃ। ସୁରୋପମଂ ତେ ଜନକମୂଚୁର୍ନୃପତିମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେମାନେ ଏହି ଭଲଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଲୋହାର ମଞ୍ଜୁଷା, ଯେଉଁଠି ଧନୁ ରହିଛି, ନେଇ ଦେବତାମାନେ ପରି ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ରାଜନ୍ ପୂଜିତଂ ସର୍ଵରାଜଭିଃ। ମିଥିଲାଧିପ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନୀଯଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି
‘ରାଜା, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ମିଥିଲାର ଅଧିପତି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାହିଲେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।’
ତେଷାଂ ନୃପୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଦୁଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜନକୈରଭିପୂଜିତମ୍। ରାଜଭିଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈରଶକ୍ତୈଃ ପୂରିତଂ ତଦା
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ଜନକମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିନଥିଲେ।’
ନୈତତ୍ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସାସୁରା ନ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପ୍ରଵରାଃ ସକିନ୍ନରମହୋରଗାଃ
‘ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିନଥିଲେ।’
କ୍ଵ ଗତିର୍ମାନୁଷାଣାଂ ଚ ଧନୁଷୋଽସ୍ଯ ପ୍ରପୂରଣେ। ଆରୋପଣେ ସମାଯୋଗେ ଵେପନେ ତୋଲନେ ତଥା
‘ମାନବମାନେ କିପରି ଏହି ଧନୁକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବେ, ତାର ତାର ଲଗାଇପାରିବେ, ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ କିମ୍ବା ଉଠାଇପାରିବେ?’
ତଦେତଦ୍ ଧନୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନୀତଂ ମୁନିପୁଂଗଵ। ଦର୍ଶଯୈତନ୍ମହାଭାଗ ଅନଯୋ ରାଜପୁତ୍ରଯୋଃ
‘ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସବୁ ଧନୁ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଆଣାଯାଇଛି। ମହାଭାଗ, ଏହାକୁ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।’
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସରାମସ୍ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକଭାଷିତମ୍। ଵତ୍ସ ରାମ ଧନୁଃ ପଶ୍ଯ ଇତି ରାଘଵମବ୍ରଵୀତ୍
ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାପା ରାମ, ଧନୁକୁ ଦେଖ।'
ମହର୍ଷେର୍ଵଚନାଦ୍ ରାମୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ତଦ୍ଧନୁଃ। ମଞ୍ଜୂଷାଂ ତାମପାଵୃତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁରଥାବ୍ରଵୀତ୍
ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାମ ଧନୁ ଯେଉଁଠି ରହିଛି ସେଠି ଗଲେ। ମଞ୍ଜୁଷା ଖୋଲି, ଧନୁକୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂସ୍ପୃଶାମୀହ ପାଣିନା। ଯତ୍ନଵାଂଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତୋଲନେ ପୂରଣେଽପି ଵା
‘ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁକୁ ମୁଁ ମୋ ହାତରେ ଛୁଇଁବି। ଏହାକୁ ଉଠାଇବା ଓ ତାର ଲଗାଇବାରେ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।’
ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ମୁନିଶ୍ଚ ସମଭାଷତ। ଲୀଲଯା ସ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ଜଗ୍ରାହ ଵଚନାନ୍ମୁନେଃ
ରାଜା କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ମୁନି ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସହଜ ଭାବରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଧରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ନୃସହସ୍ରାଣାଂ ବହୂନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଆରୋପଯତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସଲୀଲମିଵ ତଦ୍ଧନୁଃ
ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ, ସହଜରେ ପାଣି ପରି ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ।
ଆରୋପଯିତ୍ଵା ମୌର୍ଵୀଂ ଚ ପୂରଯାମାସ ତଦ୍ଧନୁଃ। ତଦ୍ ବଭଞ୍ଜ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଯଶାଃ
ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇ ଦେବା ପରେ, ସେ ପୂରା ଧନୁଷକୁ ଟାଣିଲେ; ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀନ୍ନିର୍ଘାତସମନିଃସ୍ଵନଃ। ଭୂମିକମ୍ପଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଦୀର୍ଯତଃ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି; ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା, ଏକ ପାହାଡ଼ ଫାଟିଯିବା ପରି।
ନିପେତୁଶ୍ଚ ନରାଃ ସର୍ଵେ ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମୋହିତାଃ। ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁନିଵରଂ ରାଜାନଂ ତୌ ଚ ରାଘଵୌ
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଡ଼ିଗଲେ—କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି, ରାଜା ଏବଂ ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ର ଛଡ଼ି।
ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ତେ ଜନେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜା ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ଲୋକମାନେ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ଭୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଭଗଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯୋ ମେ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଅତର୍କିତମିଦଂ ମଯା
ଭଗବନ୍, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛି; ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ଅପେକ୍ଷାରୁ ଅଧିକ।
ଜନକାନାଂ କୁଲେ କୀର୍ତିମାହରିଷ୍ଯତି ମେ ସୁତା। ସୀତା ଭର୍ତାରମାସାଦ୍ଯ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ମୋ ଝିଅ ସୀତା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବରାଇ ପାଇ, ଜନକ ଘରକୁ କୀର୍ତି ଆଣିବେ।
ମମ ସତ୍ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସା ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କେତି କୌଶିକ। ସୀତା ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତା ଦେଯା ରାମାଯ ମେ ସୁତା
କୌଶିକ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା 'ସୀତାକୁ ବୀର୍ୟରେ ଜିତିବେ' ସତ୍ୟ ହୋଇଛି; ସୀତା, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ, ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଭଵତୋଽନୁମତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ମମ କୌଶିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତା ରଥୈଃ
ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାନ୍ତୁ; କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ।
ରାଜାନଂ ପ୍ରଶ୍ରିତୈର୍ଵାକ୍ଯୈରାନଯନ୍ତୁ ପୁରଂ ମମ। ପ୍ରଦାନଂ ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କାଯାଃ କଥଯନ୍ତୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋ ରାଜାକୁ ଆଦର ସହିତ ମୋ ସହରକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ମୋ ଝିଅକୁ ବୀର୍ୟରେ ଜିତି ଦେବା ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ।
ମୁନିଗୁପ୍ତୌ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ କଥଯନ୍ତୁ ନୃପାଯ ଵୈ। ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଂ ତୁ ରାଜାନମାନଯନ୍ତୁ ସୁଶୀଘ୍ରଗାଃ
ମୁନିଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଦୁଇ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତୁ; ଭଲପାଇବା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ୱରିତ ଆଣନ୍ତୁ।
କୌଶିକସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯାହ ରାଜା ଚାଭାଷ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା କୃତଶାସନାନ୍। ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସମାଖ୍ଯାତୁମାନେତୁଂ ଚ ନୃପଂ ତଥା
କୌଶିକ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଇ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପଠାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେବା ଏବଂ ରାଜାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ।
thumb| ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳ କାଣ୍ଡର ଅଠଷଠି ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜନକେନ ସମାଦିଷ୍ଟା ଦୂତାସ୍ତେ କ୍ଲାନ୍ତଵାହନାଃ। ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଷିତା ମାର୍ଗେ ତେଽଯୋଧ୍ଯାଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ପୁରୀମ୍
ଜନକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯେଉଁ ଦୂତମାନଙ୍କର ଯାନ ଥକିଗଲା ଥିଲା, ତିନି ରାତି ରାସ୍ତାରେ ରହି, ସେମାନେ ଆୟୋଧ୍ୟା ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତେ ରାଜଵଚନାଦ୍ ଗତ୍ଵା ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵେଶିତାଃ। ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵସଂକାଶଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସେମାନେ ରାଜପାଳେସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତା ପରି ଚମକୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଦଶରଥ ରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ।
ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଦୂତା ଵିଗତସାଧ୍ଵସାଃ। ରାଜାନଂ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଭୟ ହରାଇ, ଆଦର ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ।
ମୈଥିଲୋ ଜନକୋ ରାଜା ସାଗ୍ନିହୋତ୍ରପୁରସ୍କୃତଃ। ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ମଧୁରଯା ସ୍ନେହସଂରକ୍ତଯା ଗିରା
ମୈଥିଳ ରାଜା ଜନକ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସହିତ, ପୁନିପୁନି ମଧୁର ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ଭରିଥିବା କଥା କହୁଥିଲେ...
କୁଶଲଂ ଚାଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ସୋପାଧ୍ଯାଯପୁରୋହିତମ୍। ଜନକସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ପୃଚ୍ଛତେ ସପୁରଃସରମ୍
ଜନକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରଥମେ ତୁମର ସୁସ୍ଥତା ଓ ଅଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମହାରାଜ।
ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଵୈଦେହୋ ମିଥିଲାଧିପଃ। କୌଶିକାନୁମତେ ଵାକ୍ଯଂ ଭଵନ୍ତମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମିଥିଳାର ଶାସକ ଭୂତିକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କୌଶିକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲେ।