ପୃଥକ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଚାରେଣ ଜାତିଂ ତ୍ଵଂ ପରିଶଙ୍କସେ। ପରିତ୍ଯଜୈନାଂ ଶଙ୍କାଂ ତୁ ଯଦି ତେଽହଂ ପରୀକ୍ଷିତା
ଅନ୍ୟ ଜଣାଣୀଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ ଜନ୍ମକୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପରୀକ୍ଷା କରିଛ, ତେବେ ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଯଦହଂ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଗତାସ୍ମି ଵିଵଶା ପ୍ରଭୋ। କାମକାରୋ ନ ମେ ତତ୍ର ଦୈଵଂ ତତ୍ରାପରାଧ୍ଯତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଛୁଆଁରେ ପଡ଼ିଲି, ସେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଦୈବ ଦୋଷୀ।
ମଦଧୀନଂ ତୁ ଯତ୍ ତନ୍ମେ ହୃଦଯଂ ତ୍ଵଯି ଵର୍ତତେ। ପରାଧୀନେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ କିଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯନୀଶ୍ଵରୀ
ମୋ ହୃଦୟ ଯାହା ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେ ତୁମେଠାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁ ଦେହ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା, ଏହି ଅସହାୟ ମୁଁ ତାହାରେ କଣ କରିପାରିବି?
ସହ ସଂଵୃଦ୍ଧଭାଵେନ ସଂସର୍ଗେଣ ଚ ମାନଦ। ଯଦି ତେଽହଂ ନ ଵିଜ୍ଞାତା ହତା ତେନାସ୍ମି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ମାନଦ, ଏତେ ବର୍ଷ ଏକାଠି ରହି, ଏତେ ନିକଟତା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହ, ତେବେ ମୁଁ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି।
ପ୍ରେଷିତସ୍ତେ ମହାଵୀରୋ ହନୁମାନଵଲୋକକଃ। ଲଙ୍କାସ୍ଥାହଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ କିଂ ତଦା ନ ଵିସର୍ଜିତା
ତୁମେ ମହାବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ମୋ ଖବର ନେବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କାରେ ଥିଲି, ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲୁନି?
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଵାନରସ୍ଯାସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମନନ୍ତରମ୍। ତ୍ଵଯା ସଂତ୍ଯକ୍ତଯା ଵୀର ତ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ଯାଜ୍ଜୀଵିତଂ ମଯା
ଏହି ବାନରଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ବାର୍ତ୍ତା ପରେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତ, ହେ ବୀର, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି।
ନ ଵୃଥା ତେ ଶ୍ରମୋଽଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ସଂଶଯେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ସୁହୃଜ୍ଜନପରିକ୍ଲେଶୋ ନ ଚାଯଂ ଵିଫଲସ୍ତଵ
ତେବେ ତୁମର ଏହି କଷ୍ଟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାଥିଲା, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ନିଜ ଜୀବନ ଦାଉରେ ରଖିଥାନ୍ତି। ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ହେଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାଥିଲା।
ତ୍ଵଯା ତୁ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ରୋଷମେଵାନୁଵର୍ତତା। ଲଘୁନେଵ ମନୁଷ୍ଯେଣ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଵ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେବଳ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିଛ, ଏବଂ ଏକ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ଭଳି, ମୋର ଜଣାଣୀ ହେବାକୁ ଆଗରେ ରଖିଛ।
ଅପଦେଶେନ ଜନକାନ୍ନୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଵସୁଧାତଲାତ୍। ମମ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଵୃତ୍ତଜ୍ଞ ବହୁ ତେ ନ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ତୁମେ ମୋର ଜନକ ଓ ମାଟିରୁ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛ, ଏବଂ ମୋର ଆଚରଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହ।
ନ ପ୍ରମାଣୀକୃତଃ ପାଣିର୍ବାଲ୍ଯେ ମମ ନିପୀଡିତଃ। ମମ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଶୀଲଂ ଚ ସର୍ଵଂ ତେ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତମ୍
ମୋର ହାତ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିବାହିତ ହୋଇନଥିଲା, ମୁଁ ଶିଶୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଚରିତ୍ର ସବୁକିଛି ତୁମେ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲ।
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ରୁଦତୀ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଭାଷିଣୀ। ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସୀତା ଦୀନଂ ଧ୍ଯାନପରାଯଣମ୍
ଏଭଳି କହି, କାନ୍ଦୁଥିବା, ଅଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଯାଇଥିବା ସୀତା, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚିତାଂ ମେ କୁରୁ ସୌମିତ୍ରେ ଵ୍ଯସନସ୍ଯାସ୍ଯ ଭେଷଜମ୍। ମିଥ୍ଯାପଵାଦୋପହତା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଚିତା ତିଆରି କର। ଏହି ଦୁଃଖର ଏହା ହେଉଛି ଔଷଧ। ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦରେ ଆଘାତ ପାଇ, ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଅପ୍ରୀତେନ ଗୁଣୈର୍ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତାଯା ଜନସଂସଦି। ଯା କ୍ଷମା ମେ ଗତିର୍ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ହଵ୍ଯଵାହନମ୍
ମୋର ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁଥିବା ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମୁଖରେ ତ୍ୟାଗିତ, ମୋ ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି? ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ରାଘଵଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ବୈଦେହୀ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ସ ଵିଜ୍ଞାଯ ମନଶ୍ଛନ୍ଦଂ ରାମସ୍ଯାକାରସୂଚିତମ୍। ଚିତାଂ ଚକାର ସୌମିତ୍ରିର୍ମତେ ରାମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ରାମଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଚିତା ତିଆରି କଲେ।
ନହି ରାମଂ ତଦା କଶ୍ଚିତ୍ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମମ୍। ଅନୁନେତୁମଥୋ ଵକ୍ତୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପ୍ଯଶକତ୍ ସୁହୃତ୍
ସେ ସମୟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ରାମଙ୍କୁ କେହି ବନ୍ଧୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, କେହି କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଖିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅଧୋମୁଖଂ ସ୍ଥିତଂ ରାମଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଉପାଵର୍ତତ ଵୈଦେହୀ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ହୁତାଶନମ୍
ପ୍ରଣତ ମୁଣ୍ଡ ରଖିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ବୈଦେହୀ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପାଖକୁ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦୈଵତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀ। ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟା ଚେଦମୁଵାଚାଗ୍ନିସମୀପତଃ
ମୈଥିଳୀ ହାତ ଜୋଡି ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଥା ମେ ହୃଦଯଂ ନିତ୍ଯଂ ନାପସର୍ପତି ରାଘଵାତ୍। ତଥା ଲୋକସ୍ଯ ସାକ୍ଷୀ ମାଂ ସର୍ଵତଃ ପାତୁ ପାଵକଃ
ମୋର ହୃଦୟ ଯେପରି ନିତ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଛାଡି ନଯାଇଛି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସବୁଦିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଯଥା ମାଂ ଶୁଦ୍ଧଚାରିତ୍ରାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ଜାନାତି ରାଘଵଃ। ତଥା ଲୋକସ୍ଯ ସାକ୍ଷୀ ମାଂ ସର୍ଵତଃ ପାତୁ ପାଵକଃ
ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ ଭାବିଛନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ସବୁଦିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯଥା ନାତିଚରାମ୍ଯହମ୍। ରାଘଵଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଂ ତଥା ମାଂ ପାତୁ ପାଵକଃ
ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ କେବେ ରାଘବଙ୍କୁ, ଯେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଅତିକ୍ରମ କରିନାହିଁ; ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଵାଯୁର୍ଦିଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଅହଶ୍ଚାପି ତଥା ସଂଧ୍ଯେ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ତଥା। ଯଥାନ୍ଯେଽପି ଵିଜାନନ୍ତି ତଥା ଚାରିତ୍ରସଂଯୁତାମ୍
ପ୍ରଭୁ ଆଦିତ୍ୟ, ବାୟୁ, ଦିଗ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିନ, ସଂଧ୍ୟା, ରାତି ଓ ପୃଥିବୀ — ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ହୁତାଶନମ୍। ଵିଵେଶ ଜ୍ଵଲନଂ ଦୀପ୍ତଂ ନିଃଶଙ୍କେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଏପରି କହିବା ପରେ ବୈଦେହୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଜନଶ୍ଚ ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ବାଲଵୃଦ୍ଧସମାକୁଲଃ। ଦଦର୍ଶ ମୈଥିଲୀଂ ଦୀପ୍ତାଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଂ ହୁତାଶନମ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଭିଡ଼, ଛୋଟ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମିଶିଥିବା, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସା ତପ୍ତନଵହେମାଭା ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣା। ପପାତ ଜ୍ଵଲନଂ ଦୀପ୍ତଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ନବ ଗଳା ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ପତନ୍ତୀଂ ହଵ୍ଯଵାହନମ୍। ସୀତାଂ ସର୍ଵାଣି ରୂପାଣି ରୁକ୍ମଵେଦିନିଭାଂ ତଦା
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ସୀତା ସମସ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ମହାଭାଗାଂ ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଂ ହୁତାଶନମ୍। ଋଷଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଯଜ୍ଞେ ପୂର୍ଣାହୁତୀମିଵ
ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୀତା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ ଆହୁତି ଯଜ୍ଞରେ ଦିଆଯାଉଛି।
ପ୍ରଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହଵ୍ଯଵାହନେ। ପତନ୍ତୀଂ ସଂସ୍କୃତାଂ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଵସୋର୍ଧାରାମିଵାଧ୍ଵରେ
ସମସ୍ତ ଜନାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ତୟାରି ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପଡୁଥିବା ଦେଖି, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଘୀର ଧାରା ପକାଯାଉଛି, ହା ହା କରି କୁହିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ଶପ୍ତାଂ ପତନ୍ତୀଂ ନିରଯେ ତ୍ରିଦିଵାଦ୍ ଦେଵତାମିଵ
ତିନି ଲୋକର ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶାପିତ ହୋଇ ନରକକୁ ପଡୁଥିବା, ଯେପରି ଦେବତା ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ଚୁଟିଯାଉଛି।
ତସ୍ଯାମଗ୍ନିଂ ଵିଶନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ହାହେତି ଵିପୁଲଃ ସ୍ଵନଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସମ୍ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତୋପମଃ
ସୀତା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ 'ହା! ହା!' କରି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।