ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଧର୍ଷଣାଂ ପ୍ରତିମାର୍ଜତା। ତତ୍ କୃତଂ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ମଯେଦଂ ମାନକାଂକ୍ଷିଣା
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଅପମାନ ଦୂର କରିବାକୁ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେ କାମ ମୁଁ କରିଛି—ମୁଁ ମାନ ଚାହିଁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି।
ନିର୍ଜିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନା। ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ଦୁରାଧର୍ଷା ମୁନିନା ଦକ୍ଷିଣେଵ ଦିକ୍
ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି।
ଵିଦିତଶ୍ଚାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯୋଽଯଂ ରଣପରିଶ୍ରମଃ। ସୁତୀର୍ଣଃ ସୁହୃଦାଂ ଵୀର୍ଯାନ୍ନ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମଯା କୃତଃ
ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରମ ମୁଁ ମୋ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ସହିଛି, ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।
ରକ୍ଷତା ତୁ ମଯା ଵୃତ୍ତମପଵାଦଂ ଚ ସର୍ଵତଃ। ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ଯାତ୍ମଵଂଶସ୍ଯ ନ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚ ପରିମାର୍ଜତା
ମୁଁ ନିଜ ଆଚରଣ ରକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଅପବାଦ ଦୂର କରିଛି; ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶର ଅପମାନ ମୁଁ ମିଟାଇଦେଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ତଚାରିତ୍ରସଂଦେହା ମମ ପ୍ରତିମୁଖେ ସ୍ଥିତା। ଦୀପୋ ନେତ୍ରାତୁରସ୍ଯେଵ ପ୍ରତିକୂଲାସି ମେ ଦୃଢା
ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତୁମ ଚରିତ୍ର ନେଇ ସନ୍ଦେହ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଯେ, ଯେପରି ଆଖି ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ପାଖରେ ଦୀପ ରହିଲେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵାନୁଜାନେଽଦ୍ଯ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଜନକାତ୍ମଜେ। ଏତା ଦଶ ଦିଶୋ ଭଦ୍ରେ କାର୍ଯମସ୍ତି ନ ମେ ତ୍ଵଯା
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଜନକନନୀ, ଆଜି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ; ଏହି ଦଶ ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଲା, ମୋ ପାଖରେ ତୁମ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
କଃ ପୁମାଂସ୍ତୁ କୁଲେ ଜାତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପରଗୃହୋଷିତାମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ପୁନରାଦଦ୍ଯାତ୍ ସୁହୃଲ୍ଲୋଭେନ ଚେତସା
କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳର ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନୀକୁ ନେଇବେ?
ରାଵଣାଙ୍କପରିକ୍ଲିଷ୍ଟାଂ ଦୃଷ୍ଟାଂ ଦୁଷ୍ଟେନ ଚକ୍ଷୁଷା। କଥଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନରାଦଦ୍ଯାଂ କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ମହତ୍
ତୁମେ ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଇଛ—ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ନେଇ, ମୋ ବଡ଼ ବଂଶର ନାମ ଦେଇ ଗୃହଣ କରିପାରିବି?
ଯଦର୍ଥଂ ନିର୍ଜିତା ମେ ତ୍ଵଂ ସୋଽଯମାସାଦିତୋ ମଯା। ନାସ୍ତି ମେ ତ୍ଵଯ୍ଯଭିଷ୍ଵଙ୍ଗୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଯେହେତୁ ତୁମକୁ ମୁଁ ଯେ କାରଣରେ ଫେରାଇଥିଲି, ସେ କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା; ମୋର ତୁମେ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ—ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ।
ତଦଦ୍ଯ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଦ୍ରେ ମଯୈତତ୍ କୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଵାଥ ଭରତେ କୁରୁ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି କଥା ଆଜି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ମନେ କହିଦେଲି; ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଭରତ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଚାହେ, ସେଠି ଲଗା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ଵାଥ ସୁଗ୍ରୀଵେ ରାକ୍ଷସେ ଵା ଵିଭୀଷଣେ। ନିଵେଶଯ ମନଃ ସୀତେ ଯଥା ଵା ସୁଖମାତ୍ମନା
କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିମ୍ବା ସୁଗ୍ରୀବ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ—ହେ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଖୁସି ମିଳେ, ସେଠି ଲଗା।
ନହି ତ୍ଵାଂ ରାଵଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପାଂ ମନୋରମାମ୍। ମର୍ଷଯେତ ଚିରଂ ସୀତେ ସ୍ଵଗୃହେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍
ହେ ସୀତା, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତୁମକୁ ନିଜ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରଖିପାରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିପାରିନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରିଯାର୍ହଶ୍ରଵଣା ତଦପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚିରସ୍ଯ ମାନିନୀ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ରୁଦତୀ ତଦା ଭୃଶଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଭିହତେଵ ଵଲ୍ଲରୀ
ଏପରି, ପ୍ରିୟ କାନ୍ତା ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଏ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ମାନିନୀ ସୀତା ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ, ଯେପରି ଗଜରାଜ ତଣ୍ଡରେ ଲତା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
thumb|ଷୋଡଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଦଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରୁଷଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ରାଘଵେଣ ସରୋଷେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଭଵତ୍
ଏପରି ରାଘବଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଭରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀର ଶରୀର କମ୍ପିଉଠିଲା, ତିଁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସା ତଦାଶ୍ରୁତପୂର୍ଵଂ ହି ଜନେ ମହତି ମୈଥିଲୀ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁର୍ଵଚୋ ଘୋରଂ ଲଜ୍ଜଯାଵନତାଭଵତ୍
ମହାସଭାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର କଥା କେବେ ଶୁଣିନଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଵ ଗାତ୍ରାଣି ସ୍ଵାନି ସା ଜନକାତ୍ମଜା। ଵାକ୍ଶରୈସ୍ତୈଃ ସଶଲ୍ଯେଵ ଭୃଶମଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ସେ ଜନକନନୀଙ୍କ ଦେହ ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ, ନିଜ ଗା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି; ସେଇ କଠୋର କଥାରେ ଆହତ ହୋଇ, ତିଁ ଅଶ୍ରୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ବାଷ୍ପପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ପ୍ରମାର୍ଜନ୍ତୀ ସ୍ଵମାନନମ୍। ଶନୈର୍ଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଶାନ୍ତ ଓ ଭାଙ୍ଗା ଭାଙ୍ଗା କଣ୍ଠରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ମାମସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଶ୍ରୋତ୍ରଦାରୁଣମ୍। ରୂକ୍ଷଂ ଶ୍ରାଵଯସେ ଵୀର ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରାକୃତାମିଵ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି କଠିନ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ମୁଁ ଯେପରି ନୁହେଁ, ସେପରି କଥା କାହିଁକି ଶୁଣାଉଛ? ମନେ ହେଉଛି, ତୁମେ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ଭଳି ମୋତେ, ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ କହିଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରୁଛ।
ନ ତଥାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଯଥା ମାମଵଗଚ୍ଛସି। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଗଚ୍ଛ ମେ ସ୍ଵେନ ଚାରିତ୍ରେଣୈଵ ତେ ଶପେ
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଭାବୁଛ, ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ। ମୋର ନିଜ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ମୁଁ ଏହି କଥାରେ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି।
ପୃଥକ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରଚାରେଣ ଜାତିଂ ତ୍ଵଂ ପରିଶଙ୍କସେ। ପରିତ୍ଯଜୈନାଂ ଶଙ୍କାଂ ତୁ ଯଦି ତେଽହଂ ପରୀକ୍ଷିତା
ଅନ୍ୟ ଜଣାଣୀଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ ଜନ୍ମକୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛ। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପରୀକ୍ଷା କରିଛ, ତେବେ ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।
ଯଦହଂ ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶଂ ଗତାସ୍ମି ଵିଵଶା ପ୍ରଭୋ। କାମକାରୋ ନ ମେ ତତ୍ର ଦୈଵଂ ତତ୍ରାପରାଧ୍ଯତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅନ୍ୟର ଛୁଆଁରେ ପଡ଼ିଲି, ସେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଦୈବ ଦୋଷୀ।
ମଦଧୀନଂ ତୁ ଯତ୍ ତନ୍ମେ ହୃଦଯଂ ତ୍ଵଯି ଵର୍ତତେ। ପରାଧୀନେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ କିଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯନୀଶ୍ଵରୀ
ମୋ ହୃଦୟ ଯାହା ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେ ତୁମେଠାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯେଉଁ ଦେହ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା, ଏହି ଅସହାୟ ମୁଁ ତାହାରେ କଣ କରିପାରିବି?
ସହ ସଂଵୃଦ୍ଧଭାଵେନ ସଂସର୍ଗେଣ ଚ ମାନଦ। ଯଦି ତେଽହଂ ନ ଵିଜ୍ଞାତା ହତା ତେନାସ୍ମି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ହେ ମାନଦ, ଏତେ ବର୍ଷ ଏକାଠି ରହି, ଏତେ ନିକଟତା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିନାହ, ତେବେ ମୁଁ ସଦାସର୍ବଦା ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି।
ପ୍ରେଷିତସ୍ତେ ମହାଵୀରୋ ହନୁମାନଵଲୋକକଃ। ଲଙ୍କାସ୍ଥାହଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ କିଂ ତଦା ନ ଵିସର୍ଜିତା
ତୁମେ ମହାବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ମୋ ଖବର ନେବାକୁ ପଠାଇଥିଲ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କାରେ ଥିଲି, ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମୋତେ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲୁନି?
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଵାନରସ୍ଯାସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମନନ୍ତରମ୍। ତ୍ଵଯା ସଂତ୍ଯକ୍ତଯା ଵୀର ତ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ଯାଜ୍ଜୀଵିତଂ ମଯା
ଏହି ବାନରଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ବାର୍ତ୍ତା ପରେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତ, ହେ ବୀର, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି।
ନ ଵୃଥା ତେ ଶ୍ରମୋଽଯଂ ସ୍ଯାତ୍ ସଂଶଯେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ସୁହୃଜ୍ଜନପରିକ୍ଲେଶୋ ନ ଚାଯଂ ଵିଫଲସ୍ତଵ
ତେବେ ତୁମର ଏହି କଷ୍ଟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାଥିଲା, କାରଣ ମୁଁ ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ନିଜ ଜୀବନ ଦାଉରେ ରଖିଥାନ୍ତି। ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ହେଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାଥିଲା।
ତ୍ଵଯା ତୁ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ରୋଷମେଵାନୁଵର୍ତତା। ଲଘୁନେଵ ମନୁଷ୍ଯେଣ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମେଵ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେବଳ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିଛ, ଏବଂ ଏକ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ଭଳି, ମୋର ଜଣାଣୀ ହେବାକୁ ଆଗରେ ରଖିଛ।
ଅପଦେଶେନ ଜନକାନ୍ନୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଵସୁଧାତଲାତ୍। ମମ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଵୃତ୍ତଜ୍ଞ ବହୁ ତେ ନ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ତୁମେ ମୋର ଜନକ ଓ ମାଟିରୁ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛ, ଏବଂ ମୋର ଆଚରଣ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହ।
ନ ପ୍ରମାଣୀକୃତଃ ପାଣିର୍ବାଲ୍ଯେ ମମ ନିପୀଡିତଃ। ମମ ଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଶୀଲଂ ଚ ସର୍ଵଂ ତେ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତମ୍
ମୋର ହାତ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିବାହିତ ହୋଇନଥିଲା, ମୁଁ ଶିଶୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ମୋର ଭକ୍ତି ଓ ଚରିତ୍ର ସବୁକିଛି ତୁମେ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲ।