ଗତୋଽସ୍ମ୍ଯନ୍ତମମର୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ଷଣା ସମ୍ପ୍ରମାର୍ଜିତା। ଅଵମାନଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ଯୁଗପନ୍ନିହତୌ ମଯା
ମୋ ରୋଷର ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ଅପମାନ ଓ ଅପରାଧ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେଲି; ଏକେ ସাথে ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପମାନକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପୌରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟମଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଃ ଶ୍ରମଃ। ଅଦ୍ଯ ତୀର୍ଣପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽହଂ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ
ଆଜି ମୋ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ଶ୍ରମ ସାର୍ଥକ ହେଲା; ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲି ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅଧିନ କରିପାରିଲି।
ଯା ତ୍ଵଂ ଵିରହିତା ନୀତା ଚଲଚିତ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଦୈଵସମ୍ପାଦିତୋ ଦୋଷୋ ମାନୁଷେଣ ମଯା ଜିତଃ
ତୁମେ ଯିଏ ଚଞ୍ଚଳମନ ବିଶ୍ୱାସଘାତୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଇଥିଲ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମୋ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛି।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମଵମାନଂ ଯସ୍ତେଜସା ନ ପ୍ରମାର୍ଜତି। କସ୍ତସ୍ଯ ପୌରୁଷେଣାର୍ଥୋ ମହତାପ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ
ଯିଏ ଅପମାନ ଭୋଗିଛି, ସେ ନିଜ ତେଜରେ ତାହାକୁ ଦୂର କରେନାହିଁ କି? ମହାନ ଲୋକର ମନ ଛୋଟ ହେଲେ, ସେହି ପୁରୁଷାର୍ଥ କଣ କାମର?
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚାପି ମର୍ଦନମ୍। ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଚ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମଦ୍ଯ କର୍ମ ହନୂମତଃ
ସମୁଦ୍ର ଲଂଘିବା ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଦଳନ କରିବା—ହନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା ଓ ଏହା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଦ୍ଧେ ଵିକ୍ରମତଶ୍ଚୈଵ ହିତଂ ମନ୍ତ୍ରଯତସ୍ତଥା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରତା ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରୟାସ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚ ତଥା ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ। ଵିଗୁଣଂ ଭ୍ରାତରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯୋ ମାଂ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରାମସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚଃ। ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତା
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୃଗୀ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକୁ ହୋଇ, ଶୀତା ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତାଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ସମୀପେ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍। ଜନଵାଦଭଯାଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ହୃଦଯଂ ଦ୍ଵିଧା
ରାମ ତାଙ୍କର ହୃଦୟପ୍ରିୟାକୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଲୋକବାଦର ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଇଭାଗ ହେଇଗଲା।
ସୀତାମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଅଵଦଦ୍ ଵୈ ଵରାରୋହାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ଉତ୍ପଳପତ୍ର ନୟନ ଓ ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ଥିବା ଶୀତାଙ୍କୁ, ମଧ୍ୟରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଧର୍ଷଣାଂ ପ୍ରତିମାର୍ଜତା। ତତ୍ କୃତଂ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ମଯେଦଂ ମାନକାଂକ୍ଷିଣା
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଅପମାନ ଦୂର କରିବାକୁ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେ କାମ ମୁଁ କରିଛି—ମୁଁ ମାନ ଚାହିଁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି।
ନିର୍ଜିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନା। ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ଦୁରାଧର୍ଷା ମୁନିନା ଦକ୍ଷିଣେଵ ଦିକ୍
ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି।
ଵିଦିତଶ୍ଚାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯୋଽଯଂ ରଣପରିଶ୍ରମଃ। ସୁତୀର୍ଣଃ ସୁହୃଦାଂ ଵୀର୍ଯାନ୍ନ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମଯା କୃତଃ
ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରମ ମୁଁ ମୋ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ସହିଛି, ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।
ରକ୍ଷତା ତୁ ମଯା ଵୃତ୍ତମପଵାଦଂ ଚ ସର୍ଵତଃ। ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ଯାତ୍ମଵଂଶସ୍ଯ ନ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚ ପରିମାର୍ଜତା
ମୁଁ ନିଜ ଆଚରଣ ରକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଅପବାଦ ଦୂର କରିଛି; ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶର ଅପମାନ ମୁଁ ମିଟାଇଦେଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ତଚାରିତ୍ରସଂଦେହା ମମ ପ୍ରତିମୁଖେ ସ୍ଥିତା। ଦୀପୋ ନେତ୍ରାତୁରସ୍ଯେଵ ପ୍ରତିକୂଲାସି ମେ ଦୃଢା
ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତୁମ ଚରିତ୍ର ନେଇ ସନ୍ଦେହ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଯେ, ଯେପରି ଆଖି ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ପାଖରେ ଦୀପ ରହିଲେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵାନୁଜାନେଽଦ୍ଯ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଜନକାତ୍ମଜେ। ଏତା ଦଶ ଦିଶୋ ଭଦ୍ରେ କାର୍ଯମସ୍ତି ନ ମେ ତ୍ଵଯା
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଜନକନନୀ, ଆଜି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ; ଏହି ଦଶ ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଲା, ମୋ ପାଖରେ ତୁମ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
କଃ ପୁମାଂସ୍ତୁ କୁଲେ ଜାତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପରଗୃହୋଷିତାମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ପୁନରାଦଦ୍ଯାତ୍ ସୁହୃଲ୍ଲୋଭେନ ଚେତସା
କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳର ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନୀକୁ ନେଇବେ?
ରାଵଣାଙ୍କପରିକ୍ଲିଷ୍ଟାଂ ଦୃଷ୍ଟାଂ ଦୁଷ୍ଟେନ ଚକ୍ଷୁଷା। କଥଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନରାଦଦ୍ଯାଂ କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ମହତ୍
ତୁମେ ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଇଛ—ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ନେଇ, ମୋ ବଡ଼ ବଂଶର ନାମ ଦେଇ ଗୃହଣ କରିପାରିବି?
ଯଦର୍ଥଂ ନିର୍ଜିତା ମେ ତ୍ଵଂ ସୋଽଯମାସାଦିତୋ ମଯା। ନାସ୍ତି ମେ ତ୍ଵଯ୍ଯଭିଷ୍ଵଙ୍ଗୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଯେହେତୁ ତୁମକୁ ମୁଁ ଯେ କାରଣରେ ଫେରାଇଥିଲି, ସେ କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା; ମୋର ତୁମେ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ—ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ।
ତଦଦ୍ଯ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଦ୍ରେ ମଯୈତତ୍ କୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଵାଥ ଭରତେ କୁରୁ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି କଥା ଆଜି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ମନେ କହିଦେଲି; ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଭରତ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଚାହେ, ସେଠି ଲଗା।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ଵାଥ ସୁଗ୍ରୀଵେ ରାକ୍ଷସେ ଵା ଵିଭୀଷଣେ। ନିଵେଶଯ ମନଃ ସୀତେ ଯଥା ଵା ସୁଖମାତ୍ମନା
କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, କିମ୍ବା ସୁଗ୍ରୀବ, କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣ—ହେ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଖୁସି ମିଳେ, ସେଠି ଲଗା।
ନହି ତ୍ଵାଂ ରାଵଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପାଂ ମନୋରମାମ୍। ମର୍ଷଯେତ ଚିରଂ ସୀତେ ସ୍ଵଗୃହେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍
ହେ ସୀତା, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତୁମକୁ ନିଜ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରଖିପାରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିପାରିନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରିଯାର୍ହଶ୍ରଵଣା ତଦପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯାଦୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚିରସ୍ଯ ମାନିନୀ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ରୁଦତୀ ତଦା ଭୃଶଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରହସ୍ତାଭିହତେଵ ଵଲ୍ଲରୀ
ଏପରି, ପ୍ରିୟ କାନ୍ତା ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଏତେ ଦିନ ପରେ ଏ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ମାନିନୀ ସୀତା ଭାରି କାନ୍ଦିଲେ, ଯେପରି ଗଜରାଜ ତଣ୍ଡରେ ଲତା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
thumb|ଷୋଡଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଛଅଦଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରୁଷଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ରାଘଵେଣ ସରୋଷେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ଯଥିତାଭଵତ୍
ଏପରି ରାଘବଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଭରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀର ଶରୀର କମ୍ପିଉଠିଲା, ତିଁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସା ତଦାଶ୍ରୁତପୂର୍ଵଂ ହି ଜନେ ମହତି ମୈଥିଲୀ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁର୍ଵଚୋ ଘୋରଂ ଲଜ୍ଜଯାଵନତାଭଵତ୍
ମହାସଭାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର କଥା କେବେ ଶୁଣିନଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଵ ଗାତ୍ରାଣି ସ୍ଵାନି ସା ଜନକାତ୍ମଜା। ଵାକ୍ଶରୈସ୍ତୈଃ ସଶଲ୍ଯେଵ ଭୃଶମଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍
ସେ ଜନକନନୀଙ୍କ ଦେହ ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ, ନିଜ ଗା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି; ସେଇ କଠୋର କଥାରେ ଆହତ ହୋଇ, ତିଁ ଅଶ୍ରୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ବାଷ୍ପପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ପ୍ରମାର୍ଜନ୍ତୀ ସ୍ଵମାନନମ୍। ଶନୈର୍ଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଶାନ୍ତ ଓ ଭାଙ୍ଗା ଭାଙ୍ଗା କଣ୍ଠରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ ମାମସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଶ୍ରୋତ୍ରଦାରୁଣମ୍। ରୂକ୍ଷଂ ଶ୍ରାଵଯସେ ଵୀର ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରାକୃତାମିଵ
ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି କଠିନ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ? ମୁଁ ଯେପରି ନୁହେଁ, ସେପରି କଥା କାହିଁକି ଶୁଣାଉଛ? ମନେ ହେଉଛି, ତୁମେ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷ ଭଳି ମୋତେ, ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ କହିଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରୁଛ।
ନ ତଥାସ୍ମି ମହାବାହୋ ଯଥା ମାମଵଗଚ୍ଛସି। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଗଚ୍ଛ ମେ ସ୍ଵେନ ଚାରିତ୍ରେଣୈଵ ତେ ଶପେ
ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେପରି ଭାବୁଛ, ମୁଁ ସେପରି ନୁହେଁ। ମୋର ନିଜ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ମୁଁ ଏହି କଥାରେ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି।