ଵିସୃଜ୍ଯ ଶିବିକାଂ ତସ୍ମାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵାପସର୍ପତୁ। ସମୀପେ ମମ ଵୈଦେହୀଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵେତେ ଵନୌକସଃ
ଏହିପରି, ଶିବିକାକୁ ଛାଡି ଦିଅ, ସୀତା ପାଖରେ ପଦେ ପଦେ ଆସୁନ୍ତୁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଲୋକମାନେ ମୋ ପାଖରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ସଵିମର୍ଶୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ରାମସ୍ଯୋପାନଯତ୍ ସୀତାଂ ସଂନିକର୍ଷଂ ଵିନୀତଵତ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ବିଚାର କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆସିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସୁଗ୍ରୀଵୌ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନର ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କଲତ୍ରନିରପେକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଇଙ୍ଗିତୈରସ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ। ଅପ୍ରୀତମିଵ ସୀତାଯାଂ ତର୍କଯନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍
ସେ ତାଙ୍କର କଠୋର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ଜୀବନସଂଗିନୀ ପ୍ରତି ଅନଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ଉପରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ତ୍ଵଵଲୀଯନ୍ତୀ ସ୍ଵେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ମୈଥିଲୀ। ଵିଭୀଷଣେନାନୁଗତା ଭର୍ତାରଂ ସାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ମୈଥିଲୀ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଛୁଆଁଇ ରହି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଚାଲି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ।
ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ପତିଦେଵତା। ଉଦୈକ୍ଷତ ମୁଖଂ ଭର୍ତୁଃ ସୌମ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯତରାନନା
ବିସ୍ମୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରେମରେ ଭରି, ସେ ପତିଦେବୀ ନିଜର ଅଧିକ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ମୁହଁରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଥ ସମପନୁଦନ୍ମନଃକ୍ଲମଂ ସା ସୁଚିରମଦୃଷ୍ଟମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରିଯସ୍ଯ। ଵଦନମୁଦିତପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଂ ଵିମଲଶଶାଙ୍କନିଭାନନା ତଦାଽଽସୀତ୍
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ମନର କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆଭା ଦେଖାଉଥିଲା।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପନ୍ଦରତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରହ୍ଵାଂ ରାମଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ହୃଦଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ଭାଵଂ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମୈଥିଲୀ ନମ୍ର ଭାବେ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁପ୍ତ ଭାବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଷାସି ନିର୍ଜିତା ଭଦ୍ରେ ଶତ୍ରୁଂ ଜିତ୍ଵା ରଣାଜିରେ। ପୌରୁଷାଦ୍ ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ମଯୈତଦୁପପାଦିତମ୍
ହେ ଭଦ୍ରା, ତୁମେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହେଲା; ପୁରୁଷ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିଛି।
ଗତୋଽସ୍ମ୍ଯନ୍ତମମର୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ଷଣା ସମ୍ପ୍ରମାର୍ଜିତା। ଅଵମାନଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ଯୁଗପନ୍ନିହତୌ ମଯା
ମୋ ରୋଷର ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ଅପମାନ ଓ ଅପରାଧ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେଲି; ଏକେ ସাথে ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପମାନକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପୌରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟମଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଃ ଶ୍ରମଃ। ଅଦ୍ଯ ତୀର୍ଣପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽହଂ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ
ଆଜି ମୋ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ଶ୍ରମ ସାର୍ଥକ ହେଲା; ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲି ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅଧିନ କରିପାରିଲି।
ଯା ତ୍ଵଂ ଵିରହିତା ନୀତା ଚଲଚିତ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଦୈଵସମ୍ପାଦିତୋ ଦୋଷୋ ମାନୁଷେଣ ମଯା ଜିତଃ
ତୁମେ ଯିଏ ଚଞ୍ଚଳମନ ବିଶ୍ୱାସଘାତୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଇଥିଲ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମୋ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛି।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମଵମାନଂ ଯସ୍ତେଜସା ନ ପ୍ରମାର୍ଜତି। କସ୍ତସ୍ଯ ପୌରୁଷେଣାର୍ଥୋ ମହତାପ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ
ଯିଏ ଅପମାନ ଭୋଗିଛି, ସେ ନିଜ ତେଜରେ ତାହାକୁ ଦୂର କରେନାହିଁ କି? ମହାନ ଲୋକର ମନ ଛୋଟ ହେଲେ, ସେହି ପୁରୁଷାର୍ଥ କଣ କାମର?
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚାପି ମର୍ଦନମ୍। ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଚ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମଦ୍ଯ କର୍ମ ହନୂମତଃ
ସମୁଦ୍ର ଲଂଘିବା ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଦଳନ କରିବା—ହନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା ଓ ଏହା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଦ୍ଧେ ଵିକ୍ରମତଶ୍ଚୈଵ ହିତଂ ମନ୍ତ୍ରଯତସ୍ତଥା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରତା ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରୟାସ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚ ତଥା ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ। ଵିଗୁଣଂ ଭ୍ରାତରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯୋ ମାଂ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରାମସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚଃ। ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତା
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୃଗୀ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକୁ ହୋଇ, ଶୀତା ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତାଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ସମୀପେ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍। ଜନଵାଦଭଯାଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ହୃଦଯଂ ଦ୍ଵିଧା
ରାମ ତାଙ୍କର ହୃଦୟପ୍ରିୟାକୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଲୋକବାଦର ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଇଭାଗ ହେଇଗଲା।
ସୀତାମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଅଵଦଦ୍ ଵୈ ଵରାରୋହାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ଉତ୍ପଳପତ୍ର ନୟନ ଓ ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ଥିବା ଶୀତାଙ୍କୁ, ମଧ୍ୟରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଧର୍ଷଣାଂ ପ୍ରତିମାର୍ଜତା। ତତ୍ କୃତଂ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ମଯେଦଂ ମାନକାଂକ୍ଷିଣା
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଅପମାନ ଦୂର କରିବାକୁ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେ କାମ ମୁଁ କରିଛି—ମୁଁ ମାନ ଚାହିଁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି।
ନିର୍ଜିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନା। ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ଦୁରାଧର୍ଷା ମୁନିନା ଦକ୍ଷିଣେଵ ଦିକ୍
ଯେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛି।
ଵିଦିତଶ୍ଚାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯୋଽଯଂ ରଣପରିଶ୍ରମଃ। ସୁତୀର୍ଣଃ ସୁହୃଦାଂ ଵୀର୍ଯାନ୍ନ ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମଯା କୃତଃ
ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଶ୍ରମ ମୁଁ ମୋ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ ପାଇଁ ସହିଛି, ତୁମ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।
ରକ୍ଷତା ତୁ ମଯା ଵୃତ୍ତମପଵାଦଂ ଚ ସର୍ଵତଃ। ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ଯାତ୍ମଵଂଶସ୍ଯ ନ୍ଯଙ୍ଗଂ ଚ ପରିମାର୍ଜତା
ମୁଁ ନିଜ ଆଚରଣ ରକ୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଅପବାଦ ଦୂର କରିଛି; ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶର ଅପମାନ ମୁଁ ମିଟାଇଦେଇଛି।
ପ୍ରାପ୍ତଚାରିତ୍ରସଂଦେହା ମମ ପ୍ରତିମୁଖେ ସ୍ଥିତା। ଦୀପୋ ନେତ୍ରାତୁରସ୍ଯେଵ ପ୍ରତିକୂଲାସି ମେ ଦୃଢା
ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତୁମ ଚରିତ୍ର ନେଇ ସନ୍ଦେହ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଯେ, ଯେପରି ଆଖି ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ପାଖରେ ଦୀପ ରହିଲେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ।
ତଦ୍ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵାନୁଜାନେଽଦ୍ଯ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଜନକାତ୍ମଜେ। ଏତା ଦଶ ଦିଶୋ ଭଦ୍ରେ କାର୍ଯମସ୍ତି ନ ମେ ତ୍ଵଯା
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଜନକନନୀ, ଆଜି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ; ଏହି ଦଶ ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଲା, ମୋ ପାଖରେ ତୁମ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
କଃ ପୁମାଂସ୍ତୁ କୁଲେ ଜାତଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପରଗୃହୋଷିତାମ୍। ତେଜସ୍ଵୀ ପୁନରାଦଦ୍ଯାତ୍ ସୁହୃଲ୍ଲୋଭେନ ଚେତସା
କେଉଁ ଉତ୍ତମ କୁଳର ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ୟ ଘରେ ରହିଥିବା ଜଣେ ଜୀବନୀକୁ ନେଇବେ?
ରାଵଣାଙ୍କପରିକ୍ଲିଷ୍ଟାଂ ଦୃଷ୍ଟାଂ ଦୁଷ୍ଟେନ ଚକ୍ଷୁଷା। କଥଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନରାଦଦ୍ଯାଂ କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ମହତ୍
ତୁମେ ଯିଏ ରାବଣଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଇଛ—ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ନେଇ, ମୋ ବଡ଼ ବଂଶର ନାମ ଦେଇ ଗୃହଣ କରିପାରିବି?
ଯଦର୍ଥଂ ନିର୍ଜିତା ମେ ତ୍ଵଂ ସୋଽଯମାସାଦିତୋ ମଯା। ନାସ୍ତି ମେ ତ୍ଵଯ୍ଯଭିଷ୍ଵଙ୍ଗୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ଯେହେତୁ ତୁମକୁ ମୁଁ ଯେ କାରଣରେ ଫେରାଇଥିଲି, ସେ କାମ ସଫଳ ହୋଇଗଲା; ମୋର ତୁମେ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ—ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ।
ତଦଦ୍ଯ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଦ୍ରେ ମଯୈତତ୍ କୃତବୁଦ୍ଧିନା। ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଵାଥ ଭରତେ କୁରୁ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି କଥା ଆଜି ମୁଁ ଦୃଢ଼ ମନେ କହିଦେଲି; ହେ ସୁଭଦ୍ରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ଭରତ, ଯେଉଁଠି ତୁମ ମନ ଚାହେ, ସେଠି ଲଗା।