ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ଵିଭୀଷଣଃ। ତୂର୍ଣମୁତ୍ସାରଣଂ ତତ୍ର କାରଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ସବୁଠୁ ଲୋକମାନେ ଖାଲି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
କଞ୍ଚୁକୋଷ୍ଣୀଷିଣସ୍ତତ୍ର ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ। ଉତ୍ସାରଯନ୍ତସ୍ତାନ୍ ଯୋଧାନ୍ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଚକ୍ରମୁଃ
ସେଠାରେ ବାହୁଦଳ ଓ ପାଗୁଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା ସେବକମାନେ, ହାତରେ ଛଡ଼ ଓ ପଙ୍ଖା ନେଇ, ଚାରିପଟେ ଯୋଧାମାନେ ଉଠାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଋକ୍ଷାଣାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଵୃନ୍ଦାନ୍ଯୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନି ଦୂରମୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ତତଃ
ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ହଟିଯାଇଥିଲେ।
ତେଷାମୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନାଂ ନିଃସ୍ଵନଃ ସୁମହାନଭୂତ୍। ଵାଯୁନୋଦ୍ଧୂଯମାନସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେମାନେ ହଟାଯାଉଥିବା ବେଳେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ଗର୍ଜନ କରେ।
ଉତ୍ସାର୍ଯମାଣାଂସ୍ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନ୍ତାଜ୍ଜାତସମ୍ଭ୍ରମାନ୍। ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯାତ୍ତଦମର୍ଷାଚ୍ଚ ଵାରଯାମାସ ରାଘଵଃ
ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଭୀତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ହଟୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ରାଘବ ସେମାନେକୁ ରୋକିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସଂରମ୍ଭାଚ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ। ଵିଭୀଷଣଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସୋପାଲମ୍ଭମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା, ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ଭ ସହିତ କହିଲେ—
କିମର୍ଥଂ ମାମନାଦୃତ୍ଯ କ୍ଲିଶ୍ଯତେଽଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନଃ। ନିଵର୍ତଯୈନମୁଦ୍ଵେଗଂ ଜନୋଽଯଂ ସ୍ଵଜନୋ ମମ
ମୋତେ ଅଗ୍ରହ କରି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇଁଛନ୍ତି? ଏମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଦୂର କର; ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋର ନିଜ ଲୋକ।
ନ ଗୃହାଣି ନ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ନ ପ୍ରାକାରସ୍ତିରସ୍କ୍ରିଯା। ନେଦୃଶା ରାଜସତ୍କାରା ଵୃତ୍ତମାଵରଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଘର, ପୋଷାକ, ଦେଉଳ ଦେଖାଯିବା, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନ — ଏହି କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯସନେଷୁ ନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ନ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସ୍ଵଯଂଵରେ। ନ କ୍ରତୌ ନୋ ଵିଵାହେ ଵା ଦର୍ଶନଂ ଦୂଷ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧ, ସ୍ଵୟଂବର, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବିବାହ — ଏମାନେ ଯେଉଁବେଳେ ହୁଏ, ମହିଳାଙ୍କର ଦେଖାଯିବାରେ କେହି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ସୈଷା ଵିପଦ୍ଗତା ଚୈଵ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଚ ସମନ୍ଵିତା। ଦର୍ଶନେ ନାସ୍ତି ଦୋଷୋଽସ୍ଯା ମତ୍ସମୀପେ ଵିଶେଷତଃ
ଏଠି ମହିଳା ଦୁଃଖ ଓ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପଡିଛନ୍ତି; ମୋ ନିକଟରେ ଦେଖାଯିବାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଶିବିକାଂ ତସ୍ମାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵାପସର୍ପତୁ। ସମୀପେ ମମ ଵୈଦେହୀଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵେତେ ଵନୌକସଃ
ଏହିପରି, ଶିବିକାକୁ ଛାଡି ଦିଅ, ସୀତା ପାଖରେ ପଦେ ପଦେ ଆସୁନ୍ତୁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଲୋକମାନେ ମୋ ପାଖରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ସଵିମର୍ଶୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ରାମସ୍ଯୋପାନଯତ୍ ସୀତାଂ ସଂନିକର୍ଷଂ ଵିନୀତଵତ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ବିଚାର କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆସିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସୁଗ୍ରୀଵୌ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନର ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କଲତ୍ରନିରପେକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଇଙ୍ଗିତୈରସ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ। ଅପ୍ରୀତମିଵ ସୀତାଯାଂ ତର୍କଯନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍
ସେ ତାଙ୍କର କଠୋର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ଜୀବନସଂଗିନୀ ପ୍ରତି ଅନଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ଉପରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ତ୍ଵଵଲୀଯନ୍ତୀ ସ୍ଵେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ମୈଥିଲୀ। ଵିଭୀଷଣେନାନୁଗତା ଭର୍ତାରଂ ସାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ମୈଥିଲୀ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଛୁଆଁଇ ରହି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଚାଲି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ।
ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ପତିଦେଵତା। ଉଦୈକ୍ଷତ ମୁଖଂ ଭର୍ତୁଃ ସୌମ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯତରାନନା
ବିସ୍ମୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରେମରେ ଭରି, ସେ ପତିଦେବୀ ନିଜର ଅଧିକ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ମୁହଁରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଥ ସମପନୁଦନ୍ମନଃକ୍ଲମଂ ସା ସୁଚିରମଦୃଷ୍ଟମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରିଯସ୍ଯ। ଵଦନମୁଦିତପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଂ ଵିମଲଶଶାଙ୍କନିଭାନନା ତଦାଽଽସୀତ୍
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ମନର କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆଭା ଦେଖାଉଥିଲା।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପନ୍ଦରତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରହ୍ଵାଂ ରାମଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ହୃଦଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ଭାଵଂ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମୈଥିଲୀ ନମ୍ର ଭାବେ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁପ୍ତ ଭାବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଷାସି ନିର୍ଜିତା ଭଦ୍ରେ ଶତ୍ରୁଂ ଜିତ୍ଵା ରଣାଜିରେ। ପୌରୁଷାଦ୍ ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ମଯୈତଦୁପପାଦିତମ୍
ହେ ଭଦ୍ରା, ତୁମେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହେଲା; ପୁରୁଷ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିଛି।
ଗତୋଽସ୍ମ୍ଯନ୍ତମମର୍ଷସ୍ଯ ଧର୍ଷଣା ସମ୍ପ୍ରମାର୍ଜିତା। ଅଵମାନଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଶ୍ଚ ଯୁଗପନ୍ନିହତୌ ମଯା
ମୋ ରୋଷର ଶେଷ ହୋଇଗଲା; ଅପମାନ ଓ ଅପରାଧ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେଲି; ଏକେ ସাথে ଶତ୍ରୁ ଓ ଅପମାନକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପୌରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟମଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଃ ଶ୍ରମଃ। ଅଦ୍ଯ ତୀର୍ଣପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽହଂ ପ୍ରଭଵାମ୍ଯଦ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ
ଆଜି ମୋ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ଶ୍ରମ ସାର୍ଥକ ହେଲା; ଆଜି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କଲି ଓ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅଧିନ କରିପାରିଲି।
ଯା ତ୍ଵଂ ଵିରହିତା ନୀତା ଚଲଚିତ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଦୈଵସମ୍ପାଦିତୋ ଦୋଷୋ ମାନୁଷେଣ ମଯା ଜିତଃ
ତୁମେ ଯିଏ ଚଞ୍ଚଳମନ ବିଶ୍ୱାସଘାତୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଇଥିଲ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମୋ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛି।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମଵମାନଂ ଯସ୍ତେଜସା ନ ପ୍ରମାର୍ଜତି। କସ୍ତସ୍ଯ ପୌରୁଷେଣାର୍ଥୋ ମହତାପ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ
ଯିଏ ଅପମାନ ଭୋଗିଛି, ସେ ନିଜ ତେଜରେ ତାହାକୁ ଦୂର କରେନାହିଁ କି? ମହାନ ଲୋକର ମନ ଛୋଟ ହେଲେ, ସେହି ପୁରୁଷାର୍ଥ କଣ କାମର?
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାଶ୍ଚାପି ମର୍ଦନମ୍। ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ଚ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମଦ୍ଯ କର୍ମ ହନୂମତଃ
ସମୁଦ୍ର ଲଂଘିବା ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଦଳନ କରିବା—ହନୁମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା ଓ ଏହା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଦ୍ଧେ ଵିକ୍ରମତଶ୍ଚୈଵ ହିତଂ ମନ୍ତ୍ରଯତସ୍ତଥା। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରତା ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାର ପ୍ରୟାସ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଚ ତଥା ସଫଲୋଽଦ୍ଯ ପରିଶ୍ରମଃ। ଵିଗୁଣଂ ଭ୍ରାତରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯୋ ମାଂ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ମଧ୍ୟ ଆଜି ସାର୍ଥକ ହେଲା।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଦତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରାମସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚଃ। ମୃଗୀଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନା ବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତା
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୃଗୀ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଚକୁ ହୋଇ, ଶୀତା ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତାଂ ତୁ ରାମସ୍ଯ ସମୀପେ ହୃଦଯପ୍ରିଯାମ୍। ଜନଵାଦଭଯାଦ୍ ରାଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ହୃଦଯଂ ଦ୍ଵିଧା
ରାମ ତାଙ୍କର ହୃଦୟପ୍ରିୟାକୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ଲୋକବାଦର ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଇଭାଗ ହେଇଗଲା।
ସୀତାମୁତ୍ପଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜାମ୍। ଅଵଦଦ୍ ଵୈ ଵରାରୋହାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାନରରକ୍ଷସାମ୍
ଉତ୍ପଳପତ୍ର ନୟନ ଓ ନୀଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ଥିବା ଶୀତାଙ୍କୁ, ମଧ୍ୟରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବାବେଳେ, ରାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।