ରୋଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟାଃ ପୀଡଯନ୍ ମିଥିଲାଂ ପୁରୀମ୍। ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ କ୍ଷଯଂ ଯାତାନି ସର୍ଵଶଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେମାନେ ମିଥିଳା ନଗରକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଶେଷ ହୋଇଗଲା।
ସାଧନାନି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ। ତତୋ ଦେଵଗଣାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତପସାହଂ ପ୍ରସାଦଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି; ତାପରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲି।
ଦଦୁଶ୍ଚ ପରମପ୍ରୀତାଶ୍ଚତୁରଂଗବଲଂ ସୁରାଃ। ତତୋ ଭଗ୍ନା ନୃପତଯୋ ହନ୍ଯମାନା ଦିଶୋ ଯଯୁଃ
ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ସେନା ଦେଲେ। ତାପରେ, ପରାଜିତ ରାଜାମାନେ ହତ୍ୟା ହେଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଅଵୀର୍ଯା ଵୀର୍ଯସଂଦିଗ୍ଧାଃ ସାମାତ୍ଯାଃ ପାପକାରିଣଃ। ତଦେତନ୍ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଧନୁଃ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍
ଯେମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ହେଉଛି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନୁ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସୁଵ୍ରତ। ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ରାମଃ କୁର୍ଯାଦାରୋପଣଂ ମୁନେ। ସୁତାମଯୋନିଜାଂ ସୀତାଂ ଦଦ୍ଯାଂ ଦାଶରଥେରହମ୍
ହେ ସୁନିଷ୍ଠା, ମୁଁ ଏହି ଧନୁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖେଇବି। ଯଦି ରାମ ଏହି ଧନୁକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବେ, ମୁନି, ତେବେ ମୁଁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ମୋ ଅଯୋନିଜା କନ୍ୟା ସୀତାକୁ ଦେଇଦେବି।
thumb|ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ସତ୍ଷଷ୍ଠି ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜନକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ। ଧନୁର୍ଦର୍ଶଯ ରାମାଯ ଇତି ହୋଵାଚ ପାର୍ଥିଵମ୍
ଜନକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମଙ୍କୁ ଧନୁ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ତତଃ ସ ରାଜା ଜନକଃ ସଚିଵାନ୍ ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ହ। ଧନୁରାନୀଯତାଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପିତମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଜନକ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ମାଜାଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଧନୁକୁ ଆଣିଦିଅ।'
ଜନକେନ ସମାଦିଷ୍ଟାଃ ସଚିଵାଃ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ପୁରମ୍। ତଦ୍ଧନୁଃ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଜଗ୍ମୁରମିତୌଜସଃ
ଜନକଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଧନୁକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ବାହାରିଗଲେ।
ନୃଣାଂ ଶତାନି ପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଵ୍ଯାଯତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ମଞ୍ଜୂଷାମଷ୍ଟଚକ୍ରାଂ ତାଂ ସମୂହୁସ୍ତେ କଥଂଚନ
ପଞ୍ଚଶ ଶତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଏକସାଥି ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆଠ ଚକା ଥିବା ମଞ୍ଜୁଷାକୁ କିପରିବି ହେଉ ହେଲେ ହେଲେ ଉଠାଇଲେ।
ତାମାଦାଯ ସୁମଞ୍ଜୂଷାମାଯସୀଂ ଯତ୍ର ତଦ୍ଧନୁଃ। ସୁରୋପମଂ ତେ ଜନକମୂଚୁର୍ନୃପତିମନ୍ତ୍ରିଣଃ
ସେମାନେ ଏହି ଭଲଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଲୋହାର ମଞ୍ଜୁଷା, ଯେଉଁଠି ଧନୁ ରହିଛି, ନେଇ ଦେବତାମାନେ ପରି ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ରାଜନ୍ ପୂଜିତଂ ସର୍ଵରାଜଭିଃ। ମିଥିଲାଧିପ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନୀଯଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି
‘ରାଜା, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ମିଥିଲାର ଅଧିପତି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାହିଲେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।’
ତେଷାଂ ନୃପୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାତ୍ମାନଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଦୁଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜନକୈରଭିପୂଜିତମ୍। ରାଜଭିଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯୈରଶକ୍ତୈଃ ପୂରିତଂ ତଦା
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ଜନକମାନେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିନଥିଲେ।’
ନୈତତ୍ ସୁରଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସାସୁରା ନ ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷପ୍ରଵରାଃ ସକିନ୍ନରମହୋରଗାଃ
‘ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିନଥିଲେ।’
କ୍ଵ ଗତିର୍ମାନୁଷାଣାଂ ଚ ଧନୁଷୋଽସ୍ଯ ପ୍ରପୂରଣେ। ଆରୋପଣେ ସମାଯୋଗେ ଵେପନେ ତୋଲନେ ତଥା
‘ମାନବମାନେ କିପରି ଏହି ଧନୁକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିବେ, ତାର ତାର ଲଗାଇପାରିବେ, ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ କିମ୍ବା ଉଠାଇପାରିବେ?’
ତଦେତଦ୍ ଧନୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନୀତଂ ମୁନିପୁଂଗଵ। ଦର୍ଶଯୈତନ୍ମହାଭାଗ ଅନଯୋ ରାଜପୁତ୍ରଯୋଃ
‘ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସବୁ ଧନୁ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ ଆଣାଯାଇଛି। ମହାଭାଗ, ଏହାକୁ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।’
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସରାମସ୍ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନକଭାଷିତମ୍। ଵତ୍ସ ରାମ ଧନୁଃ ପଶ୍ଯ ଇତି ରାଘଵମବ୍ରଵୀତ୍
ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବାପା ରାମ, ଧନୁକୁ ଦେଖ।'
ମହର୍ଷେର୍ଵଚନାଦ୍ ରାମୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ତଦ୍ଧନୁଃ। ମଞ୍ଜୂଷାଂ ତାମପାଵୃତ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁରଥାବ୍ରଵୀତ୍
ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାମ ଧନୁ ଯେଉଁଠି ରହିଛି ସେଠି ଗଲେ। ମଞ୍ଜୁଷା ଖୋଲି, ଧନୁକୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଇଦଂ ଧନୁର୍ଵରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଂସ୍ପୃଶାମୀହ ପାଣିନା। ଯତ୍ନଵାଂଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତୋଲନେ ପୂରଣେଽପି ଵା
‘ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁକୁ ମୁଁ ମୋ ହାତରେ ଛୁଇଁବି। ଏହାକୁ ଉଠାଇବା ଓ ତାର ଲଗାଇବାରେ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି।’
ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ରାଜା ମୁନିଶ୍ଚ ସମଭାଷତ। ଲୀଲଯା ସ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ଜଗ୍ରାହ ଵଚନାନ୍ମୁନେଃ
ରାଜା କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି', ଏବଂ ମୁନି ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସହଜ ଭାବରେ ସେ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଧରିଲେ।
ପଶ୍ଯତାଂ ନୃସହସ୍ରାଣାଂ ବହୂନାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ଆରୋପଯତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସଲୀଲମିଵ ତଦ୍ଧନୁଃ
ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ, ସହଜରେ ପାଣି ପରି ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇଲେ।
ଆରୋପଯିତ୍ଵା ମୌର୍ଵୀଂ ଚ ପୂରଯାମାସ ତଦ୍ଧନୁଃ। ତଦ୍ ବଭଞ୍ଜ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାଯଶାଃ
ଧନୁଷକୁ ଚଡ଼ାଇ ଦେବା ପରେ, ସେ ପୂରା ଧନୁଷକୁ ଟାଣିଲେ; ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟରୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀନ୍ନିର୍ଘାତସମନିଃସ୍ଵନଃ। ଭୂମିକମ୍ପଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଦୀର୍ଯତଃ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପରି; ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଗଲା, ଏକ ପାହାଡ଼ ଫାଟିଯିବା ପରି।
ନିପେତୁଶ୍ଚ ନରାଃ ସର୍ଵେ ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମୋହିତାଃ। ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମୁନିଵରଂ ରାଜାନଂ ତୌ ଚ ରାଘଵୌ
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପଡ଼ିଗଲେ—କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି, ରାଜା ଏବଂ ଦୁଇ ରଘୁପୁତ୍ର ଛଡ଼ି।
ପ୍ରତ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ତେ ଜନେ ତସ୍ମିନ୍ ରାଜା ଵିଗତସାଧ୍ଵସଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ଲୋକମାନେ ସ୍ଥିର ହେବା ପରେ, ଭୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ମୁନିମାନ୍ୟଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ୍ଦର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଭଗଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵୀର୍ଯୋ ମେ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଅତର୍କିତମିଦଂ ମଯା
ଭଗବନ୍, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛି; ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ମୋ ଅପେକ୍ଷାରୁ ଅଧିକ।
ଜନକାନାଂ କୁଲେ କୀର୍ତିମାହରିଷ୍ଯତି ମେ ସୁତା। ସୀତା ଭର୍ତାରମାସାଦ୍ଯ ରାମଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜମ୍
ମୋ ଝିଅ ସୀତା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବରାଇ ପାଇ, ଜନକ ଘରକୁ କୀର୍ତି ଆଣିବେ।
ମମ ସତ୍ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସା ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କେତି କୌଶିକ। ସୀତା ପ୍ରାଣୈର୍ବହୁମତା ଦେଯା ରାମାଯ ମେ ସୁତା
କୌଶିକ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା 'ସୀତାକୁ ବୀର୍ୟରେ ଜିତିବେ' ସତ୍ୟ ହୋଇଛି; ସୀତା, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ, ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଭଵତୋଽନୁମତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ। ମମ କୌଶିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ତ୍ଵରିତା ରଥୈଃ
ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାନ୍ତୁ; କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ।