ଦିଵ୍ଯାଙ୍ଗରାଗା ଵୈଦେହି ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା। ଯାନମାରୋହ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭର୍ତା ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି
ହେ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ, ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଯାନରେ ବସ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମ ଭଲ ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଅସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଭର୍ତାରଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ହେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଭୀଷଣଃ। ଯଥାଽଽହ ରାମୋ ଭର୍ତା ତେ ତତ୍ ତଥା କର୍ତୁମର୍ହସି
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ କହିଲେ— 'ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୈଥିଲୀ ପତିଦେଵତା। ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯାଵୃତା ସାଧ୍ଵୀ ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପତିପରାୟଣ ଓ ସତୀ ମୈଥିଳୀ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତଃ ସୀତାଂ ଶିରଃସ୍ନାତାଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ପ୍ରତିକର୍ମଣା। ମହାର୍ହାଭରଣୋପେତାଂ ମହାର୍ହାମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍
ତାପରେ ସୀତା ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ, ଚାଲିତାନୁସାରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଆରୋପ୍ଯ ଶିବିକାଂ ଦୀପ୍ତାଂ ପରାର୍ଘ୍ଯାମ୍ବରସଂଵୃତାମ୍। ରକ୍ଷୋଭିର୍ବହୁଭିର୍ଗୁପ୍ତାମାଜହାର ଵିଭୀଷଣଃ
ସେଉଁଠାରେ, ଜଳ୍ମଳାଉଥିବା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ କପଡ଼ାରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ଏକ ଶିବିକାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇଦିଆଗଲା, ଯାହାକୁ ବହୁ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବିଭୀଷଣ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାପି ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରଣତଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ସୀତାଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ବିଭୀଷଣ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ଓ ଖୁସି ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ତାମାଗତାମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ରକ୍ଷୋଗୃହଚିରୋଷିତାମ୍। ରୋଷଂ ହର୍ଷଂ ଚ ଦୈନ୍ଯଂ ଚ ରାଘଵଃ ପ୍ରାପ ଶତ୍ରୁହା
ରାଘବ, ଯେଉଁ ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆସିଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା।
ତତୋ ଯାନଗତାଂ ସୀତାଂ ସଵିମର୍ଶଂ ଵିଚାରଯନ୍। ଵିଭୀଷଣମିଦଂ ଵାକ୍ଯମହୃଷ୍ଟୋ ରାଘଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ସୀତା ଦୋଳିରେ ବସି ଆସିଲେ, ରାଘବ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ପରେ, ଖୁସି ନ ହୋଇ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ—
ରାକ୍ଷସାଧିପତେ ସୌମ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଵିଜଯେ ରତ। ଵୈଦେହୀ ସଂନିକର୍ଷଂ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମଭିଗଚ୍ଛତୁ
ହେ ଦୟାଳୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ସଦା ମୋର ବିଜୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ଏହି ବୈଦେହୀକୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆଣ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ଵିଭୀଷଣଃ। ତୂର୍ଣମୁତ୍ସାରଣଂ ତତ୍ର କାରଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ରାଘବଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ସବୁଠୁ ଲୋକମାନେ ଖାଲି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
କଞ୍ଚୁକୋଷ୍ଣୀଷିଣସ୍ତତ୍ର ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ। ଉତ୍ସାରଯନ୍ତସ୍ତାନ୍ ଯୋଧାନ୍ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଚକ୍ରମୁଃ
ସେଠାରେ ବାହୁଦଳ ଓ ପାଗୁଡ଼ି ପିନ୍ଧିଥିବା ସେବକମାନେ, ହାତରେ ଛଡ଼ ଓ ପଙ୍ଖା ନେଇ, ଚାରିପଟେ ଯୋଧାମାନେ ଉଠାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଋକ୍ଷାଣାଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଵୃନ୍ଦାନ୍ଯୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନି ଦୂରମୁତ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ତତଃ
ଭାଲୁ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ହଟିଯାଇଥିଲେ।
ତେଷାମୁତ୍ସାର୍ଯମାଣାନାଂ ନିଃସ୍ଵନଃ ସୁମହାନଭୂତ୍। ଵାଯୁନୋଦ୍ଧୂଯମାନସ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯେଵ ନିଃସ୍ଵନଃ
ସେମାନେ ହଟାଯାଉଥିବା ବେଳେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେପରି ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ଗର୍ଜନ କରେ।
ଉତ୍ସାର୍ଯମାଣାଂସ୍ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମନ୍ତାଜ୍ଜାତସମ୍ଭ୍ରମାନ୍। ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯାତ୍ତଦମର୍ଷାଚ୍ଚ ଵାରଯାମାସ ରାଘଵଃ
ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଭୀତ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ହଟୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧରେ ରାଘବ ସେମାନେକୁ ରୋକିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସଂରମ୍ଭାଚ୍ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ। ଵିଭୀଷଣଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ସୋପାଲମ୍ଭମିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲା, ସେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ଭ ସହିତ କହିଲେ—
କିମର୍ଥଂ ମାମନାଦୃତ୍ଯ କ୍ଲିଶ୍ଯତେଽଯଂ ତ୍ଵଯା ଜନଃ। ନିଵର୍ତଯୈନମୁଦ୍ଵେଗଂ ଜନୋଽଯଂ ସ୍ଵଜନୋ ମମ
ମୋତେ ଅଗ୍ରହ କରି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇଁଛନ୍ତି? ଏମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଦୂର କର; ଏହି ଲୋକମାନେ ମୋର ନିଜ ଲୋକ।
ନ ଗୃହାଣି ନ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ନ ପ୍ରାକାରସ୍ତିରସ୍କ୍ରିଯା। ନେଦୃଶା ରାଜସତ୍କାରା ଵୃତ୍ତମାଵରଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଘର, ପୋଷାକ, ଦେଉଳ ଦେଖାଯିବା, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନ — ଏହି କିଛି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯସନେଷୁ ନ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ନ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ସ୍ଵଯଂଵରେ। ନ କ୍ରତୌ ନୋ ଵିଵାହେ ଵା ଦର୍ଶନଂ ଦୂଷ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଦୁଃଖ, କଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧ, ସ୍ଵୟଂବର, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବିବାହ — ଏମାନେ ଯେଉଁବେଳେ ହୁଏ, ମହିଳାଙ୍କର ଦେଖାଯିବାରେ କେହି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ସୈଷା ଵିପଦ୍ଗତା ଚୈଵ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଚ ସମନ୍ଵିତା। ଦର୍ଶନେ ନାସ୍ତି ଦୋଷୋଽସ୍ଯା ମତ୍ସମୀପେ ଵିଶେଷତଃ
ଏଠି ମହିଳା ଦୁଃଖ ଓ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପଡିଛନ୍ତି; ମୋ ନିକଟରେ ଦେଖାଯିବାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଶିବିକାଂ ତସ୍ମାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵାପସର୍ପତୁ। ସମୀପେ ମମ ଵୈଦେହୀଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଵେତେ ଵନୌକସଃ
ଏହିପରି, ଶିବିକାକୁ ଛାଡି ଦିଅ, ସୀତା ପାଖରେ ପଦେ ପଦେ ଆସୁନ୍ତୁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲର ଲୋକମାନେ ମୋ ପାଖରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ସଵିମର୍ଶୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ରାମସ୍ଯୋପାନଯତ୍ ସୀତାଂ ସଂନିକର୍ଷଂ ଵିନୀତଵତ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ବିଚାର କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ ଆସିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସୁଗ୍ରୀଵୌ ହନୂମାଂଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମଃ। ନିଶମ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ଯଥିତା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନର ହନୁମାନ, ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କଲତ୍ରନିରପେକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଇଙ୍ଗିତୈରସ୍ଯ ଦାରୁଣୈଃ। ଅପ୍ରୀତମିଵ ସୀତାଯାଂ ତର୍କଯନ୍ତି ସ୍ମ ରାଘଵମ୍
ସେ ତାଙ୍କର କଠୋର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଓ ଜୀବନସଂଗିନୀ ପ୍ରତି ଅନଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ରାଘବ ଶୀତା ଉପରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଲେ।
ଲଜ୍ଜଯା ତ୍ଵଵଲୀଯନ୍ତୀ ସ୍ଵେଷୁ ଗାତ୍ରେଷୁ ମୈଥିଲୀ। ଵିଭୀଷଣେନାନୁଗତା ଭର୍ତାରଂ ସାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ମୈଥିଲୀ ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଛୁଆଁଇ ରହି, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଚାଲି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ।
ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚ ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ସ୍ନେହାଚ୍ଚ ପତିଦେଵତା। ଉଦୈକ୍ଷତ ମୁଖଂ ଭର୍ତୁଃ ସୌମ୍ଯଂ ସୌମ୍ଯତରାନନା
ବିସ୍ମୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରେମରେ ଭରି, ସେ ପତିଦେବୀ ନିଜର ଅଧିକ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ମୁହଁରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଥ ସମପନୁଦନ୍ମନଃକ୍ଲମଂ ସା ସୁଚିରମଦୃଷ୍ଟମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପ୍ରିଯସ୍ଯ। ଵଦନମୁଦିତପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତଂ ଵିମଲଶଶାଙ୍କନିଭାନନା ତଦାଽଽସୀତ୍
ତାପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେ ମନର କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଆଭା ଦେଖାଉଥିଲା।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ପନ୍ଦରତମ ସର୍ଗ।
ତାଂ ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତାଂ ପ୍ରହ୍ଵାଂ ରାମଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ହୃଦଯାନ୍ତର୍ଗତଂ ଭାଵଂ ଵ୍ଯାହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ମୈଥିଲୀ ନମ୍ର ଭାବେ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ହୃଦୟର ଗୁପ୍ତ ଭାବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଏଷାସି ନିର୍ଜିତା ଭଦ୍ରେ ଶତ୍ରୁଂ ଜିତ୍ଵା ରଣାଜିରେ। ପୌରୁଷାଦ୍ ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ମଯୈତଦୁପପାଦିତମ୍
ହେ ଭଦ୍ରା, ତୁମେ ଏବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହେଲା; ପୁରୁଷ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିଛି।