ଲଙ୍କାଯାଂ ସୌମ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯମଭିଷିକ୍ତଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରୀ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ଲଙ୍କାରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ମୃଦୁଭାବୀ। ଏପରି କଥା ରାଘବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି,
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ସୌଵର୍ଣଂ ଘଟମାଦଦେ। ତଂ ଘଟଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ହସ୍ତେ ଦତ୍ତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍
ସୌମିତ୍ରି ଖୁସି ହୋଇ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ସୁନାର ଘଡ଼ା ନେଲେ; ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଘଡ଼ାଟି ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାସତ୍ତ୍ଵାନ୍ ସମୁଦ୍ରସଲିଲଂ ତଦା। ଅତିଶୀଘ୍ରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵାନରାସ୍ତେ ମନୋଜଵାଃ
ସୌମିତ୍ରି ବିରାଟ୍ ହୃଦୟ ଥିବା ବାନରମାନଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଦେଶାଇଲେ; ବାନରମାନେ ବହୁତ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଗତାସ୍ତୁ ଜଲଂ ଗୃହ୍ଯ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ ଵାନରୋତ୍ତମାଃ। ତତସ୍ତ୍ଵେକଂ ଘଟଂ ଗୃହ୍ଯ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପରମାସନେ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନରମାନେ ସମୁଦ୍ରରୁ ପାଣି ଆଣି ଫେରିଲେ; ଏକ ଘଡ଼ା ନେଇ ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ରଖିଲେ।
ଘଟେନ ତେନ ସୌମିତ୍ରିରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଲଙ୍କାଯାଂ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ରାଜାନଂ ରାମଶାସନାତ୍
ସୌମିତ୍ରି ସେଇ ଘଡ଼ାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଵିଧିନା ମନ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ସୁହୃଦ୍ଗଣସମାଵୃତମ୍। ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚସ୍ତଦା ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ଵାନରାସ୍ତଥା
ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ ବିଧିରେ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଆସପାସରେ ରହି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଏହି ଅଭିଷେକ କଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଗତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟୁଵୂ ରାମମେଵ ହି। ତସ୍ଯାମାତ୍ଯା ଜହୃଷିରେ ଭକ୍ତା ଯେ ଚାସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ
ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ସମସ୍ତେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବିଭୀଷଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଭକ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଭିଷିକ୍ତଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ରାଘଵଃ ପରମାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଜଗାମ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
ସ ତଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ମହତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମଦତ୍ତଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ପ୍ରକୃତଯସ୍ତତୋ ରାମମୁପାଗମତ୍
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ବିଭୀଷଣ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ପରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦଧ୍ଯକ୍ଷତାନ୍ ମୋଦକାଂଶ୍ଚ ଲାଜାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ଆଜହ୍ରୁରଥ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ପୌରାସ୍ତସ୍ମୈ ନିଶାଚରାଃ
ଲଙ୍କାର ଖୁସି ପୌରମାନେ, ନିଶାବାସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଦହି, ଅକ୍ଷତ, ମିଠା ଓ ଫୁଲ ଆନନ୍ଦରେ ନେଇ ଆଣିଦେଲେ।
ସ ତାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ରାଘଵାଯ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ମଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ମଙ୍ଗଲଂ ସର୍ଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିରାଟ୍ ବିଭୀଷଣ ସେଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦାନ ରାଘବ ଓ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
କୃତକାର୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ଵିଭୀଷଣମ୍। ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯୈଵ ପ୍ରତିକାମ୍ଯଯା
କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତଃ ଶୈଲୋପମଂ ଵୀରଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରଣତଂ ସ୍ଥିତମ୍। ଉଵାଚେଦଂ ଵଚୋ ରାମୋ ହନୂମନ୍ତଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମମ୍
ତାପରେ ଶୂର ହନୁମାନ୍ ଗୋଟିଏ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼, ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଁଡା ଥିଲେ । ତାକୁ ଦେଖି ରାମ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାରାଜମିମଂ ସୌମ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ କୌଶଲଂ ବ୍ରୂହି ମୈଥିଲୀମ୍
ସୁମଧୁର ହୃଦୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତୁମେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର ଏବଂ ମୋର ଶୁଭକୁସଳ ମାଇଥିଲୀଙ୍କୁ କୁହ ।
ଵୈଦେହ୍ଯୈ ମାଂ ଚ କୁଶଲଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଚ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଵଣଂ ଚ ହତଂ ରଣେ
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭଲଭାବରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୋର, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭଲ ଖବର ଦିଅ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରାଯିବା ଖବର ମଧ୍ୟ କୁହ ।
ପ୍ରିଯମେତଦିହାଖ୍ଯାହି ଵୈଦେହ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ହରୀଶ୍ଵର। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ସଂଦେଶମୁପାଵର୍ତିତୁମର୍ହସି
ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସୁସମ୍ବାଦ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦିଅ, ଏବଂ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସ ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଶତ ତ୍ରୟୋଦଶ ତମ ସର୍ଗ । ଶୁଣ ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟୋ ହନୂମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ। ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ନିଶାଚରୈଃ
ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵିଭୀଷଣମ୍। ତତସ୍ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ହନୂମାନ୍ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକାମ୍
ଲଙ୍କା ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ହନୁମାନ୍ ଗଛମାଳିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସୀତାଯା ଵିଦିତୋ ହରିଃ। ଦଦର୍ଶ ମୃଜଯା ହୀନାଂ ସାତଙ୍କାଂ ରୋହିଣୀମିଵ
ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତାଙ୍କ ପରିଚିତ ବାନର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସୀତା ଖୁସି ହୀନ, ଭୟଭୀତ, ଚନ୍ଦ୍ର ବିହୀନ ରୋହିଣୀ ତାରା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ନିରାନନ୍ଦାଂ ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପରୀଵୃତାମ୍। ନିଭୃତଃ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରହ୍ଵଃ ସୋଽଭିଗମ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ଚ
ଗଛ ତଳେ ଦୁଃଖିତ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ଦେଵୀ ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍। ତୂଷ୍ଣୀମାସ୍ତ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟାଭଵତ୍ ତଦା
ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ସୀତା ପ୍ରଥମେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ସୌମ୍ଯଂ ତସ୍ଯା ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୂମାନ୍ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମଃ। ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ
ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଵୈଦେହି କୁଶଲୀ ରାମଃ ସହସୁଗ୍ରୀଵଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। କୁଶଲଂ ଚାହ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ହତଶତ୍ରୁରମିତ୍ରଜିତ୍
ବୈଦେହୀ, ରାମ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ । ସେ ତୁମକୁ ଶୁଭକୁସଳ କୁହୁଛନ୍ତି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ହରାଇଛନ୍ତି ।
ଵିଭୀଷଣସହାଯେନ ରାମେଣ ହରିଭିଃ ସହ। ନିହତୋ ରାଵଣୋ ଦେଵି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିଭୀଷଣ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ରାମ ଏବଂ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଳରେ, ଦେବୀ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି ।
ପ୍ରିଯମାଖ୍ଯାମି ତେ ଦେଵି ଭୂଯଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ସଭାଜଯେ। ତଵ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ମହାନ୍ ରାମେଣ ସଂଯୁଗେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଖୁସି ଖବର ଦେଉଛି ଦେବୀ, ଏବଂ ପୁନି ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛି । ଧର୍ମଜ୍ଞେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ମହାବିଜୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।
ଲବ୍ଧୋଽଯଂ ଵିଜଯଃ ସୀତେ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ଗତଜ୍ଵରା। ରାଵଣଶ୍ଚ ହତଃ ଶତ୍ରୁର୍ଲଙ୍କା ଚୈଵ ଵଶୀକୃତା
ସୀତା, ଏହି ବିଜୟ ଲାଭ ହୋଇଛି । ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୁଅ । ଶତ୍ରୁ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ଲଙ୍କା ବଶ ହୋଇଯାଇଛି ।
ମଯା ହ୍ଯଲବ୍ଧନିଦ୍ରେଣ ଧୃତେନ ତଵ ନିର୍ଜଯେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞୈଷା ଵିନିସ୍ତୀର୍ଣା ବଦ୍ଧ୍ଵା ସେତୁଂ ମହୋଦଧୌ
ମୁଁ ନିଦ୍ରା ବିହୀନ ରହି, ତୁମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଛି, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି ।
ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵର୍ତନ୍ତ୍ଯା ରାଵଣାଲଯେ। ଵିଭୀଷଣଵିଧେଯଂ ହି ଲଙ୍କୈଶ୍ଵର୍ଯମିଦଂ କୃତମ୍
ରାବଣଙ୍କ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ । ଲଙ୍କାର ରାଜ୍ୟ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଛି ।
ତଦାଶ୍ଵସିହି ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ସ୍ଵଗୃହେ ପରିଵର୍ତସେ। ଅଯଂ ଚାଭ୍ଯେତି ସଂହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନସମୁତ୍ସୁକଃ
ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ ଏବଂ ନିଜ ଘରେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାରେ ରୁହ । ରାମ ନିଜେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଖୁସି ।