ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଗୃହ୍ଯ କାଷ୍ଠାନି ଭେଜିରେ। ଅଗ୍ନଯୋ ଦୀପ୍ଯମାନାସ୍ତେ ତଦାଧ୍ଵର୍ଯୁସମୀରିତାଃ
ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କାଠ ଧରି ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ, ପୁରୋହିତମାନେ ଜଳାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା।
ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁସ୍ତାନି ପ୍ଲଵମାନାନି ସର୍ଵତଃ। ରାଵଣଂ ପ୍ରଯତେ ଦେଶେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତେ ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ପଛରୁ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାରେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ଚିତାଂ ଚନ୍ଦନକାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମକୋଶୀରଚନ୍ଦନୈଃ। ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ସଂଵର୍ତଯାମାସୂ ରାଙ୍କଵାସ୍ତରଣାଵୃତାମ୍
ସେମାନେ ଚନ୍ଦନ କାଠ, ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଚିତା ତିଆରି କଲେ, ତାହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଚାଦର ଓ ଛାଲା ଶଯ୍ୟାରେ ଢାକିଦେଲେ।
ପ୍ରଚକ୍ରୂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପିତୃମେଧମନୁତ୍ତମମ୍। ଵେଦିଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାପ୍ରାଚୀଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଚ ପାଵକମ୍
ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପିତୃ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବେଦି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ପୃଷଦାଜ୍ଯେନ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସ୍ରୁଵଂ ସ୍କନ୍ଧେ ପ୍ରଚିକ୍ଷିପୁଃ। ପାଦଯୋଃ ଶକଟଂ ପ୍ରାପୁରୂର୍ଵୋଶ୍ଚୋଲୂଖଲଂ ତଦା
ଘିଅ ଭରା ଚମଚ ତାଙ୍କ ମଣ୍ଡରେ ରଖିଲେ, ପାଦ ତଳେ ଏକ କାଠର ଗାଡ଼ି ଓ ଉରୁ ଉପରେ ଏକ ମୁସଳ ରଖିଲେ।
ଦାରୁପାତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ଅରଣିଂ ଚୋତ୍ତରାରଣିମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ମୁସଲଂ ଚାନ୍ଯଂ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଵିଚକ୍ରମୁଃ
ସମସ୍ତ କାଠର ପାତ୍ର, ଉପର ଓ ତଳ ଅରଣି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁସଳ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଦେଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ ଵିଧିନା ମହର୍ଷିଵିହିତେନ ଚ। ତତ୍ର ମେଧ୍ଯଂ ପଶୁଂ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପବିତ୍ର ପଶୁ ବଳି ଦେଲେ।
ପରିସ୍ତରଣିକାଂ ରାଜ୍ଞୋ ଘୃତାକ୍ତାଂ ସମଵେଶଯନ୍। ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈରଲଂକୃତ୍ଯ ରାଵଣଂ ଦୀନମାନସାଃ
ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଘିଅ ଲେପା ଛାଲା ଶଯ୍ୟା ପିଛାଇଲେ, ମନ ଭାରି ହୋଇ ସେମାନେ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।
ଵିଭୀଷଣସହାଯାସ୍ତେ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି। ଲାଜୈରଵକିରନ୍ତି ସ୍ମ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖାସ୍ତଥା
ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲାଜା ଛିଟିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ସ ଦଦୌ ପାଵକଂ ତସ୍ଯ ଵିଧିଯୁକ୍ତଂ ଵିଭୀଷଣଃ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଚୈଵାର୍ଦ୍ରଵସ୍ତ୍ରେଣ ତିଲାନ୍ ଦର୍ଭଵିମିଶ୍ରିତାନ୍
ବିଭୀଷଣ ସ୍ନାନ କରି ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଦର୍ଭା ମିଶିତ ତିଳ ଦେଇ।
ଉଦକେନ ଚ ସମ୍ମିଶ୍ରାନ୍ ପ୍ରଦାଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋଽନୁନଯାମାସ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତିଳକୁ ପାଣି ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ପଣ କଲେ, ପୁନିପୁନି ସେଇ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନା ଓ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ଗମ୍ଯତାମିତି ତାଃ ସର୍ଵା ଵିଵିଶୁର୍ନଗରଂ ତତଃ। ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସୁ ପୁରୀଂ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ। ରାମପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗମ୍ଯ ସମତିଷ୍ଠଦ୍ ଵିନୀତଵତ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯିବାକୁ କହିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହିଳାମାନେ ରାଜପାଳିସରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ରାମୋଽପି ସହ ସୈନ୍ଯେନ ସସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ହର୍ଷଂ ଲେଭେ ରିପୁଂ ହତ୍ଵା ଵୃତ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ରାମ, ସେନା, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ଵିମୁକ୍ତ୍ଵା ସଶରଂ ଶରାସନଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତଂ କଵଚଂ ସ ତନ୍ମହତ୍। ଵିମୁଚ୍ଯ ରୋଷଂ ରିପୁନିଗ୍ରହାତ୍ ତତୋ ରାମଃ ସ ସୌମ୍ଯତ୍ଵମୁପାଗତୋଽରିହା
ତାପରେ ରାମ ତୀର-ଧନୁଷ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ଦିଆ ଅତି ବଡ଼ କବଚ ଖୋଲିଦେଲେ, ଶତ୍ରୁ ବଧର ରେଷ ଛାଡ଼ି ଆଉଥରେ ନିଜ ସାଧାରଣ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଦ୍ୱାଦଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତେ ରାଵଣଵଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ। ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଵିମାନୈସ୍ତେ କଥଯନ୍ତଃ ଶୁଭାଃ କଥାଃ
ରାବଣଙ୍କ ବଧ ଦେଖି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ନିଜ-ନିଜ ବିମାନରେ ଶୁଭ କଥା କହିବା କଥା କହିବା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧଂ ଘୋରଂ ରାଘଵସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ଵାନରାଣାଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ ମନ୍ତ୍ରିତମ୍
ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତାପ, ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ଶୌର୍ୟ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲେ।
ଅନୁରାଗଂ ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ମାରୁତେର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ। ପତିଵ୍ରତାତ୍ଵଂ ସୀତାଯା ହନୂମତି ପରାକ୍ରମମ୍
ସେମାନେ ହନୁମାନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ, ସୀତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲେ।
କଥଯନ୍ତୋ ମହାଭାଗା ଜଗ୍ମୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଯଥାଗତମ୍। ରାଘଵସ୍ତୁ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରଦତ୍ତଂ ଶିଖିପ୍ରଭମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି ସେ ଧନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଯେଉଁପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁଠି, ରାଘବ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିଆ ମୟୂର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ମାତଲିଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍। ରାଘଵେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମାତଲିଃ ଶକ୍ରସାରଥିଃ
ବିରାଟ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ମାତଳିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ରାଘବଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥଚାଳକ ମାତଳି ଚାଲିଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ତଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଦିଵମେଵୋତ୍ପପାତ ହ। ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵମାରୂଢେ ସରଥେ ରଥିନାଂ ଵରଃ
ମାତଳି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ; ରଥଚାଳକ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲାପରେ, ରଥଚାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ରାଘଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଭିଵାଦିତଃ
ରାଘବ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରିବା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଭେଚ୍ଛା ମିଳିଲା।
ପୂଜ୍ଯମାନୋ ହରିଗଣୈରାଜଗାମ ବଲାଲଯମ୍। ଅଥୋଵାଚ ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସମୀପପରିଵର୍ତିନମ୍
ବାନର ସମୂହର ଆଦର ପାଇ ଶେନା ଶିବିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଡାକି କଥା କହିଲେ।
ସୌମିତ୍ରିଂ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ଵିଭୀଷଣମିମଂ ସୌମ୍ଯ ଲଙ୍କାଯାମଭିଷେଚଯ
ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୃଦୁଭାବୀ ସୌମିତ୍ରି, ଲଙ୍କାରେ ଏହି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର।
ଅନୁରକ୍ତଂ ଚ ଭକ୍ତଂ ଚ ତଥା ପୂର୍ଵୋପକାରିଣମ୍। ଏଷ ମେ ପରମଃ କାମୋ ଯଦିମଂ ରାଵଣାନୁଜମ୍
ଏହି ବିଭୀଷଣ ମୋତେ ଅତି ଭକ୍ତ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଯେ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇକୁ
ଲଙ୍କାଯାଂ ସୌମ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯମଭିଷିକ୍ତଂ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରୀ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା
ଲଙ୍କାରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ମୃଦୁଭାବୀ। ଏପରି କଥା ରାଘବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି,
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ସୌଵର୍ଣଂ ଘଟମାଦଦେ। ତଂ ଘଟଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ହସ୍ତେ ଦତ୍ତ୍ଵା ମନୋଜଵାନ୍
ସୌମିତ୍ରି ଖୁସି ହୋଇ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଏବଂ ସୁନାର ଘଡ଼ା ନେଲେ; ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ଘଡ଼ାଟି ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ମହାସତ୍ତ୍ଵାନ୍ ସମୁଦ୍ରସଲିଲଂ ତଦା। ଅତିଶୀଘ୍ରଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଵାନରାସ୍ତେ ମନୋଜଵାଃ
ସୌମିତ୍ରି ବିରାଟ୍ ହୃଦୟ ଥିବା ବାନରମାନଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଦେଶାଇଲେ; ବାନରମାନେ ବହୁତ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଗତାସ୍ତୁ ଜଲଂ ଗୃହ୍ଯ ସମୁଦ୍ରାଦ୍ ଵାନରୋତ୍ତମାଃ। ତତସ୍ତ୍ଵେକଂ ଘଟଂ ଗୃହ୍ଯ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପରମାସନେ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନରମାନେ ସମୁଦ୍ରରୁ ପାଣି ଆଣି ଫେରିଲେ; ଏକ ଘଡ଼ା ନେଇ ଏହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ରଖିଲେ।
ଘଟେନ ତେନ ସୌମିତ୍ରିରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଲଙ୍କାଯାଂ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ରାଜାନଂ ରାମଶାସନାତ୍
ସୌମିତ୍ରି ସେଇ ଘଡ଼ାରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।