ପୁନର୍ଦୁର୍ଲଭସଂସ୍ପର୍ଶଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ଶ୍ଵାଵିଧଃ ଶଲଲୈର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ବାଣୈର୍ଲଗ୍ନୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍
ଯେଉଁ ଦେହକୁ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଯାଇଥିବା ମୃତଦେହ ଭଳି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୀରରେ ବିଦ୍ରୂତ।
ସ୍ଵର୍ପିତୈର୍ମର୍ମସୁ ଭୃଶଂ ସଂଛିନ୍ନସ୍ନାଯୁବନ୍ଧନମ୍। କ୍ଷିତୌ ନିପତିତଂ ରାଜନ୍ ଶ୍ଯାମଂ ଵୈ ରୁଧିରଚ୍ଛଵି
ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ତୀର ଲାଗି ଗଭୀର ଆଘାତ, ସନ୍ଧି ଓ ସ୍ନାୟୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ରାଜନ।
ଵଜ୍ରପ୍ରହାରାଭିହତୋ ଵିକୀର୍ଣ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ହା ସ୍ଵପ୍ନଃ ସତ୍ଯମେଵେଦଂ ତ୍ଵଂ ରାମେଣ କଥଂ ହତଃ
ବଜ୍ର ପ୍ରହାରରେ ଭାଙ୍ଗି ଛିଣ୍ଡିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ତୁମେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ହାଁ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ସତ୍ୟ? ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତୁମେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ତ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୋରପି ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ଯାଃ କଥଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵସୁଭୋକ୍ତାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଦଂ ମହତ୍
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ତେବେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁର ଶରଣକୁ ଗଲେ? ତିନି ଲୋକର ଧନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତୁମେ—
ଜେତାରଂ ଲୋକପାଲାନାଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ। ଦୃପ୍ତାନାଂ ନିଗ୍ରହୀତାରମାଵିଷ୍କୃତପରାକ୍ରମମ୍
ଲୋକପାଳମାନେଁକୁ ଜିତିଥିବା, ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା, ଅହଂକାରୀମାନେଁକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିବା—
ଲୋକକ୍ଷୋଭଯିତାରଂ ଚ ସାଧୁଭୂତଵିଦାରଣମ୍। ଓଜସା ଦୃପ୍ତଵାକ୍ଯାନାଂ ଵକ୍ତାରଂ ରିପୁସଂନିଧୌ
ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥିବା, ସାଧୁମାନେଁକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେଁ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦମ୍ଭପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ—
ସ୍ଵଯୂଥଭୃତ୍ଯଗୋପ୍ତାରଂ ହନ୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ହନ୍ତାରଂ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ନିଜ ସେନା ଓ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ହଜାର ନେତାଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ।
ନିଵାତକଵଚାନାଂ ତୁ ନିଗ୍ରହୀତାରମାହଵେ। ନୈକଯଜ୍ଞଵିଲୋପ୍ତାରଂ ତ୍ରାତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିବାତକବଚମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଭେତ୍ତାରଂ ମାଯାସ୍ରଷ୍ଟାରମାହଵେ। ଦେଵାସୁରନୃକନ୍ଯାନାମାହର୍ତାରଂ ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ହରଣ କରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରୀଶୋକଦାତାରଂ ନେତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ। ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ କର୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ କାମଭୋଗାନାଂ ଦାତାରଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଏଵଂପ୍ରଭାଵଂ ଭର୍ତାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣ ପାତିତମ୍
ଯିଏ ଆମ ପ୍ରେମ ଓ ଭୋଗବିଳାସ ଦେଇଥିଲେ, ରଥ ଚଳାଇବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ—ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖିଲି।
ସ୍ଥିରାସ୍ମି ଯା ଦେହମିମଂ ଧାରଯାମି ହତପ୍ରିଯା। ଶଯନେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ଶଯିତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ମୋ ପ୍ରିୟ ନାଶ ହୋଇଯିବା ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଧରି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲି।
ଇହ କସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସୁପ୍ତୋଽସି ଧରଣ୍ଯାଂ ରେଣୁଗୁଣ୍ଠିତଃ। ଯଦା ମେ ତନଯଃ ଶସ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଯୁଧି
ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠି ଧରିତ୍ରୀ ଉପରେ ଧୂଳିରେ ଢାକା ହୋଇ ଶୁଇଛ?
ତଦା ତ୍ଵଭିହତା ତୀଵ୍ରମଦ୍ଯ ତ୍ଵସ୍ମିନ୍ ନିପାତିତା। ସାହଂ ବନ୍ଧୁଜନୈର୍ହୀନା ହୀନା ନାଥେନ ଚ ତ୍ଵଯା
ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଏଠି ପଡ଼ିଯାଇଛ; ମୁଁ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ତୁମେ ମୋ ସହାୟ ଥିଲେ, ତୁମକୁ ହରାଇଛି।
ଵିହୀନା କାମଭୋଗୈଶ୍ଚ ଶୋଚିଷ୍ଯେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ। ପ୍ରପନ୍ନୋ ଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ରାଜନ୍ନଦ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ କାଟିବି। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଓ କଠିନ ପଥରେ ଆଜି ପଡ଼ିଛି, ରାଜା, ଏହା ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ଯେ ଚାଲିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ନଯ ମାମପି ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ନ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିନା। କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିହାଯେହ କୃପଣାଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ମୁଁ ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। କାହିଁକି ମୋତେ ଏଠାରେ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଦୀନାଂ ଵିଲପତୀଂ ମନ୍ଦାଂ କିଂ ଚ ମାଂ ନାଭିଭାଷସେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଖଲ୍ଵଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାମିହାନଵଗୁଣ୍ଠିତାମ୍
ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହାଁ? ଏଠାରେ ମୋତେ ଅଲଂକାର ବିନା ଦେଖି, ତୁମେ ମୋପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି ତୋ?
ନିର୍ଗତାଂ ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵାଗତାଂ ପ୍ରଭୋ। ପଶ୍ଯେଷ୍ଟଦାର ଦାରାଂସ୍ତେ ଭ୍ରଷ୍ଟଲଜ୍ଜାଵଗୁଣ୍ଠନାନ୍
ମୁଁ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ପ୍ରଭୁ। ଦୟାକରି ଦେଖ, ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜଣେ ଜୀବନୀ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ଓ ଆବରଣ ହରାଇ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡିଛି।
ବହିର୍ନିଷ୍ପତିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ କୁପ୍ଯସି। ଅଯଂ କ୍ରୀଡାସହାଯସ୍ତେଽନାଥୋ ଲାଲପ୍ଯତେ ଜନଃ
ତୁମର ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେ ବାହାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହାଁ? ଏହି ଖେଳସାଥୀ ଏବେ ଅନାଥ ହୋଇ, ବିଷାଦରେ କାନ୍ଦୁଛି।
ନ ଚୈନମାଶ୍ଵାସଯସି କିଂ ଵା ନ ବହୁମନ୍ଯସେ। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଵିଧଵା ରାଜନ୍ କୃତା ନୈକାଃ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାଁ। ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଘରଣାର ଜୀୟର୍ଣ୍ଣୀମାନେ ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ପତିଵ୍ରତା ଧର୍ମରତା ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତାଃ। ତାଭିଃ ଶୋକାଭିତପ୍ତାଭିଃ ଶପ୍ତଃ ପରଵଶଂ ଗତଃ
ସେମାନେ ପତିନିଷ୍ଠା, ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ଆଗ୍ରହୀ — ଏମିତି ଜୀୟର୍ଣ୍ଣୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ପିଡିତ ହୋଇ, ଶାପ ଦେଇ, ଏବେ ପରାଧୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ରକୃତାଭିଶ୍ଚ ତଦା ଶପ୍ତସ୍ତଦାଗତମ୍। ପ୍ରଵାଦଃ ସତ୍ଯମେଵାଯଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରାଯଶୋ ନୃପ
ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ସେଇ ଶାପ ସଫଳ ହୋଇଛି। ରାଜା, ତୁମ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ କଥା ଚାଲିଛି, ସେଠିକ୍ ସତ୍ୟ।
ପତିଵ୍ରତାନାଂ ନାକସ୍ମାତ୍ ପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ଭୂତଲେ। କଥଂ ଚ ନାମ ତେ ରାଜଁଲ୍ଲୋକାନାକ୍ରମ୍ଯ ତେଜସା
ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅକାରଣରେ କାନ୍ଦନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଅଶୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ରାଜା, ତୁମେ କିପରି ଏତେ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତି ପାରିଲେ ?
ନାରୀଚୌର୍ଯମିଦଂ କ୍ଷୁଦ୍ରଂ କୃତଂ ଶୌଣ୍ଡୀର୍ଯମାନିନା। ଅପନୀଯାଶ୍ରମାଦ୍ ରାମଂ ଯନ୍ମୃଗଚ୍ଛଦ୍ମନା ତ୍ଵଯା
ନାରୀଙ୍କୁ ଚୋରି କରିବା ଏହି ଛୋଟ ଦୁଷ୍କର୍ମ ତୁମେ କଲା, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବ କରୁଥିଲ । ମୃଗ ଭାବ ଧରି ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲା ।
ଆନୀତା ରାମପତ୍ନୀ ସା ଅପନୀଯ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। କାତର୍ଯଂ ଚ ନ ତେ ଯୁଦ୍ଧେ କଦାଚିତ୍ ସଂସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍
ରାମଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଲା; ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର କେବେ ଭୟ ଦେଖିନଥିଲି ।
ତତ୍ ତୁ ଭାଗ୍ଯଵିପର୍ଯାସାନ୍ନୂନଂ ତେ ପକ୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍। ଅତୀତାନାଗତାର୍ଥଜ୍ଞୋ ଵର୍ତମାନଵିଚକ୍ଷଣଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟର ଦୁର୍ଗତି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପକେଇଛି; ତୁମେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣ, ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ବୁଝିପାର ।
ମୈଥିଲୀମାହୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚାଯତମ୍। ସତ୍ଯଵାକ୍ ସ ମହାବାହୋ ଦେଵରୋ ମେ ଯଦବ୍ରଵୀତ୍
ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରାଯିବାକୁ ଦେଖି, ଭାବି ଏବଂ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ମୋର ସତ୍ୟବାଦୀ, ବଳଶାଳୀ ଭାଇଁ କହିଥିବା କଥାକୁ ମନେ ପକାଏ।
ଅଯଂ ରାକ୍ଷସମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵିନାଶଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। କାମକ୍ରୋଧସମୁତ୍ଥେନ ଵ୍ଯସନେନ ପ୍ରସଙ୍ଗିନା
ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାଶ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି, ଯାହା ଆସିଛି ଅତିରେକ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା।
ନିଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେନାର୍ଥଃ ସୋଽଯଂ ମୂଲହରୋ ମହାନ୍। ତ୍ଵଯା କୃତମିଦଂ ସର୍ଵମନାଥଂ ରାକ୍ଷସଂ କୁଲମ୍
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାମ ହେଉଥିଲା, ସେଥିରେ ଏବେ ଶେଷ ଲାଗିଛି; ତୁମେ ବଡ଼ ଅପୟ ଆଣିଛ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ କୁଳକୁ ଅନାଥ କରିଦେଲ।
ନହି ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତଵ୍ଯୋ ମେ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ। ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାତ୍ ତୁ ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ କାରୁଣ୍ଯେ ପରିଵର୍ତତେ
ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ ଥିବା ଲୋକ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମହିଳା ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନ ଦୟାରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।