କାନ୍ତିଶ୍ରୀଦ୍ଯୁତିଭିସ୍ତୁଲ୍ଯମିନ୍ଦୁପଦ୍ମଦିଵାକରୈଃ। କିରୀଟକୂଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲିତଂ ତାମ୍ରାସ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତକୁଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମର ରୂପ, ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ; ମୁକୁଟର ଆଭାରେ ଶୋଭିତ, ତାମ୍ର ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ—
ମଦଵ୍ଯାକୁଲଲୋଲାକ୍ଷଂ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍ପାନଭୂମିଷୁ। ଵିଵିଧସ୍ରଗ୍ଧରଂ ଚାରୁ ଵଲ୍ଗୁସ୍ମିତକଥଂ ଶୁଭମ୍
ମଦରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ମଦିରା ଶାଳାରେ ଚାଲିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମଧୁର ହସ ଓ ମନୋହର କଥାରେ ଶୋଭିତ—
ତଦେଵାଦ୍ଯ ତଵୈଵଂ ହି ଵକ୍ତ୍ରଂ ନ ଭ୍ରାଜତେ ପ୍ରଭୋ। ରାମସାଯକନିର୍ଭିନ୍ନଂ ରକ୍ତଂ ରୁଧିରଵିସ୍ରଵୈଃ
ସେଇ ମୁଖ ଏବେ ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ, ରକ୍ତ ଓ ରୁଦିର ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଛ।
ଵିଶୀର୍ଣମେଦୋମସ୍ତିଷ୍କଂ ରୂକ୍ଷଂ ସ୍ଯନ୍ଦନରେଣୁଭିଃ। ହା ପଶ୍ଚିମା ମେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦଶା ଵୈଧଵ୍ଯଦାଯିନୀ
ତୁମର ମାଂସ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ରଥର ଧୂଳିରେ ରୁଖା ହୋଇଛି; ହା, ମୋର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଆସିଛି, ବିଧବା ଦୁଃଖ ନେଇ।
ଯା ମଯାଽଽସୀନ୍ନ ସମ୍ବୁଦ୍ଧା କଦାଚିଦପି ମନ୍ଦଯା। ପିତା ଦାନଵରାଜୋ ମେ ଭର୍ତା ମେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନିନୀ, କେବେ ବୁଝିପାରିନଥିଲି—ମୋ ବାପା ଦାନବମାନେଙ୍କର ରାଜା, ଏବଂ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ମହାପତି।
ପୁତ୍ରୋ ମେ ଶକ୍ରନିର୍ଜେତା ଇତ୍ଯହଂ ଗର୍ଵିତା ଭୃଶମ୍। ଦୃପ୍ତାରିମଥନାଃ କ୍ରୂରାଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷାଃ
ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜିତିଥିଲେ—ଏହି ଗର୍ବରେ ମୁଁ ବହୁତ ଅଭିମାନ କରୁଥିଲି; ତୁମେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିଲ, କ୍ରୂର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଣୀ।
ଅକୁତଶ୍ଚିଦ୍ଭଯା ନାଥା ମମେତ୍ଯାସୀନ୍ମତିର୍ଧ୍ରୁଵା। ତେଷାମେଵଂପ୍ରଭାଵାଣାଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭାଃ
ମୋର ମନେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା—ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଭଳି ଶକ୍ତି ଥିଲା ତୁମେମାନେ, ହେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
କଥଂ ଭଯମସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ମାନୁଷାଦିଦମାଗତମ୍। ସ୍ନିଗ୍ଧେନ୍ଦ୍ରନୀଲନୀଲଂ ତୁ ପ୍ରାଂଶୁଶୈଲୋପମଂ ମହତ୍
କିପରି ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭୟ ଏକ ମାନବ ଠାରୁ ଆସିଗଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ କେବେ ଅନୁମାନ କରିନଥିଲି? ତାଙ୍କର ଦେହ ନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ।
କେଯୂରାଙ୍ଗଦଵୈଦୂର୍ଯମୁକ୍ତାହାରସ୍ରଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍। କାନ୍ତଂ ଵିହାରେଷ୍ଵଧିକଂ ଦୀପ୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମଭୂମିଷୁ
ବାହୁରେ କେୟୂର, ହାତରେ ଅଙ୍ଗଦ, ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଖେଳରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ।
ଭାତ୍ଯାଭରଣଭାଭିର୍ଯଦ୍ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ତୋଯଦଃ। ତଦେଵାଦ୍ଯ ଶରୀରଂ ତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନୈକଶରୈଶ୍ଚିତମ୍
ଅଭୂଷଣର ଚମକରେ ଯେଉଁ ଦେହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଭାସିଥିବା ବଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଇ ଦେହ ଏବେ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭରିଯାଇଛି।
ପୁନର୍ଦୁର୍ଲଭସଂସ୍ପର୍ଶଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ଶ୍ଵାଵିଧଃ ଶଲଲୈର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ବାଣୈର୍ଲଗ୍ନୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍
ଯେଉଁ ଦେହକୁ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଯାଇଥିବା ମୃତଦେହ ଭଳି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୀରରେ ବିଦ୍ରୂତ।
ସ୍ଵର୍ପିତୈର୍ମର୍ମସୁ ଭୃଶଂ ସଂଛିନ୍ନସ୍ନାଯୁବନ୍ଧନମ୍। କ୍ଷିତୌ ନିପତିତଂ ରାଜନ୍ ଶ୍ଯାମଂ ଵୈ ରୁଧିରଚ୍ଛଵି
ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ତୀର ଲାଗି ଗଭୀର ଆଘାତ, ସନ୍ଧି ଓ ସ୍ନାୟୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ରାଜନ।
ଵଜ୍ରପ୍ରହାରାଭିହତୋ ଵିକୀର୍ଣ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ହା ସ୍ଵପ୍ନଃ ସତ୍ଯମେଵେଦଂ ତ୍ଵଂ ରାମେଣ କଥଂ ହତଃ
ବଜ୍ର ପ୍ରହାରରେ ଭାଙ୍ଗି ଛିଣ୍ଡିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ତୁମେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ହାଁ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ସତ୍ୟ? ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତୁମେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ତ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୋରପି ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ଯାଃ କଥଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵସୁଭୋକ୍ତାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଦଂ ମହତ୍
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ତେବେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁର ଶରଣକୁ ଗଲେ? ତିନି ଲୋକର ଧନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତୁମେ—
ଜେତାରଂ ଲୋକପାଲାନାଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ। ଦୃପ୍ତାନାଂ ନିଗ୍ରହୀତାରମାଵିଷ୍କୃତପରାକ୍ରମମ୍
ଲୋକପାଳମାନେଁକୁ ଜିତିଥିବା, ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା, ଅହଂକାରୀମାନେଁକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିବା—
ଲୋକକ୍ଷୋଭଯିତାରଂ ଚ ସାଧୁଭୂତଵିଦାରଣମ୍। ଓଜସା ଦୃପ୍ତଵାକ୍ଯାନାଂ ଵକ୍ତାରଂ ରିପୁସଂନିଧୌ
ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥିବା, ସାଧୁମାନେଁକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେଁ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦମ୍ଭପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ—
ସ୍ଵଯୂଥଭୃତ୍ଯଗୋପ୍ତାରଂ ହନ୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ହନ୍ତାରଂ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ନିଜ ସେନା ଓ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ହଜାର ନେତାଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ।
ନିଵାତକଵଚାନାଂ ତୁ ନିଗ୍ରହୀତାରମାହଵେ। ନୈକଯଜ୍ଞଵିଲୋପ୍ତାରଂ ତ୍ରାତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିବାତକବଚମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଭେତ୍ତାରଂ ମାଯାସ୍ରଷ୍ଟାରମାହଵେ। ଦେଵାସୁରନୃକନ୍ଯାନାମାହର୍ତାରଂ ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ହରଣ କରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରୀଶୋକଦାତାରଂ ନେତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ। ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ କର୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ କାମଭୋଗାନାଂ ଦାତାରଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଏଵଂପ୍ରଭାଵଂ ଭର୍ତାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣ ପାତିତମ୍
ଯିଏ ଆମ ପ୍ରେମ ଓ ଭୋଗବିଳାସ ଦେଇଥିଲେ, ରଥ ଚଳାଇବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ—ସେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖିଲି।
ସ୍ଥିରାସ୍ମି ଯା ଦେହମିମଂ ଧାରଯାମି ହତପ୍ରିଯା। ଶଯନେଷୁ ମହାର୍ହେଷୁ ଶଯିତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ମୋ ପ୍ରିୟ ନାଶ ହୋଇଯିବା ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଧରି ଅଟୁଟ ରହିଛି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲି।
ଇହ କସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସୁପ୍ତୋଽସି ଧରଣ୍ଯାଂ ରେଣୁଗୁଣ୍ଠିତଃ। ଯଦା ମେ ତନଯଃ ଶସ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନେନ୍ଦ୍ରଜିଦ୍ ଯୁଧି
ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠି ଧରିତ୍ରୀ ଉପରେ ଧୂଳିରେ ଢାକା ହୋଇ ଶୁଇଛ?
ତଦା ତ୍ଵଭିହତା ତୀଵ୍ରମଦ୍ଯ ତ୍ଵସ୍ମିନ୍ ନିପାତିତା। ସାହଂ ବନ୍ଧୁଜନୈର୍ହୀନା ହୀନା ନାଥେନ ଚ ତ୍ଵଯା
ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବେ ଏଠି ପଡ଼ିଯାଇଛ; ମୁଁ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ତୁମେ ମୋ ସହାୟ ଥିଲେ, ତୁମକୁ ହରାଇଛି।
ଵିହୀନା କାମଭୋଗୈଶ୍ଚ ଶୋଚିଷ୍ଯେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ। ପ୍ରପନ୍ନୋ ଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ରାଜନ୍ନଦ୍ଯ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍
ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ କାଟିବି। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଓ କଠିନ ପଥରେ ଆଜି ପଡ଼ିଛି, ରାଜା, ଏହା ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ଯେ ଚାଲିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ନଯ ମାମପି ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ନ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵିନା। କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିହାଯେହ କୃପଣାଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଅ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ମୁଁ ତୁମ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। କାହିଁକି ମୋତେ ଏଠାରେ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଦୀନାଂ ଵିଲପତୀଂ ମନ୍ଦାଂ କିଂ ଚ ମାଂ ନାଭିଭାଷସେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଖଲ୍ଵଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାମିହାନଵଗୁଣ୍ଠିତାମ୍
ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଛି, ତଥାପି ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା କହୁନାହାଁ? ଏଠାରେ ମୋତେ ଅଲଂକାର ବିନା ଦେଖି, ତୁମେ ମୋପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି ତୋ?
ନିର୍ଗତାଂ ନଗରଦ୍ଵାରାତ୍ ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵାଗତାଂ ପ୍ରଭୋ। ପଶ୍ଯେଷ୍ଟଦାର ଦାରାଂସ୍ତେ ଭ୍ରଷ୍ଟଲଜ୍ଜାଵଗୁଣ୍ଠନାନ୍
ମୁଁ ନଗର ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି, ପଦେ ପଦେ ଚାଲି ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ପ୍ରଭୁ। ଦୟାକରି ଦେଖ, ତୁମ ପ୍ରିୟା ଜଣେ ଜୀବନୀ ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ଓ ଆବରଣ ହରାଇ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡିଛି।
ବହିର୍ନିଷ୍ପତିତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ କଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ କୁପ୍ଯସି। ଅଯଂ କ୍ରୀଡାସହାଯସ୍ତେଽନାଥୋ ଲାଲପ୍ଯତେ ଜନଃ
ତୁମର ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେ ବାହାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହାଁ? ଏହି ଖେଳସାଥୀ ଏବେ ଅନାଥ ହୋଇ, ବିଷାଦରେ କାନ୍ଦୁଛି।
ନ ଚୈନମାଶ୍ଵାସଯସି କିଂ ଵା ନ ବହୁମନ୍ଯସେ। ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଵିଧଵା ରାଜନ୍ କୃତା ନୈକାଃ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହାଁ। ରାଜା, ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଘରଣାର ଜୀୟର୍ଣ୍ଣୀମାନେ ବିଧବା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।