ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଲଭତେ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ଭର୍ତଃ ପର୍ଯାଗତେ କାଲେ କର୍ତା ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ
ପାପ କାମର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ; ସମୟ ଆସିଲେ କର୍ତ୍ତା ତାହା ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶୁଭକୃଚ୍ଛୁଭମାପ୍ନୋତି ପାପକୃତ୍ ପାପମଶ୍ନୁତେ। ଵିଭୀଷଣଃ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାପମୀଦୃଶମ୍
ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଭଲ ଫଳ ପାଏ, ମନ୍ଦ କାମ କରୁଥିବା ମନ୍ଦ ଫଳ ପାଏ; ବିଭୀଷଣ ସୁଖ ପାଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଏପରି ପାପ ଭୋଗ କରୁଛ।
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାଃ ପ୍ରମଦାସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ରୂପେଣାଭ୍ଯଧିକାସ୍ତତଃ। ଅନଙ୍ଗଵଶମାପନ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯସେ
ତୁମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନନୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆଉ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର; କିନ୍ତୁ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ପଡି, ତୁମେ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନାହା।
ନ କୁଲେନ ନ ରୂପେଣ ନ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ମୈଥିଲୀ। ମଯାଧିକା ଵା ତୁଲ୍ଯା ଵା ତତ୍ ତୁ ମୋହାନ୍ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯସେ
ବଂଶ, ରୂପ କିମ୍ବା ମାନ୍ୟତାରେ ମୈଥିଳୀ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ସମାନ ନୁହେଁ; ତଥାପି ମୋହରେ ପଡି, ତୁମେ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନାହା।
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନାସ୍ତି ମୃତ୍ଯୁରଲକ୍ଷଣଃ। ତଵ ତଦ୍ଵଦଯଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ମୈଥିଲୀକୃତଲକ୍ଷଣଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ମୈଥିଳୀର ଆକାର ଧାରଣ କରିଛ।
ସୀତାନିମିତ୍ତଜୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତ୍ଵଯା ଦୂରାଦୁପାହୃତଃ। ମୈଥିଲୀ ସହ ରାମେଣ ଵିଶୋକା ଵିହରିଷ୍ଯତି
ସୀତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ ଦୂରରୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଛ; ମୈଥିଳୀ ରାମଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିବେ।
ଅଲ୍ପପୁଣ୍ଯା ତ୍ଵହଂ ଘୋରେ ପତିତା ଶୋକସାଗରେ। କୈଲାସେ ମନ୍ଦରେ ମେରୌ ତଥା ଚୈତ୍ରରଥେ ଵନେ
ମୁଁ ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଭୟଙ୍କର ଶୋକ ସାଗରରେ ପଡିଛି, କୈଳାସ, ମନ୍ଦର, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ।
ଦେଵୋଦ୍ଯାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଵିହୃତ୍ଯ ସହିତା ତ୍ଵଯା। ଵିମାନେନାନୁରୂପେଣ ଯା ଯାମ୍ଯତୁଲଯା ଶ୍ରିଯା
ସମସ୍ତ ଦେବ ଉଦ୍ୟାନରେ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରି, ଅପୂର୍ବ ମହିମାରେ ଭରିଥିବା ରୂପବାନ୍ ବିମାନରେ ଯାଉଥିଲି।
ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଵିଵିଧାନ୍ ଦେଶାଂସ୍ତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚିତ୍ରସ୍ରଗମ୍ବରା। ଭ୍ରଂଶିତା କାମଭୋଗେଭ୍ଯଃ ସାସ୍ମି ଵୀର ଵଧାତ୍ ତଵ
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କାମ ଓ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ହେ ବୀର।
ସୈଵାନ୍ଯେଵାସ୍ମି ସଂଵୃତ୍ତା ଧିଗ୍ରାଜ୍ଞାଂ ଚଞ୍ଚଲାଂ ଶ୍ରିଯମ୍। ହା ରାଜନ୍ ସୁକୁମାରଂ ତେ ସୁଭ୍ରୁ ସୁତ୍ଵକ୍ସମୁନ୍ନସମ୍
ମୁଁ ସେଇ ନାରୀ, ଏବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ରାଜାମାନଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅଭିଶାପ! ହା ରାଜନ, ତୁମର ସୁକୁମାର, ସୁନ୍ଦର, ଭଲ ଗଠିତ ଓ କମଳା ଚର୍ମ ଦେହ—
କାନ୍ତିଶ୍ରୀଦ୍ଯୁତିଭିସ୍ତୁଲ୍ଯମିନ୍ଦୁପଦ୍ମଦିଵାକରୈଃ। କିରୀଟକୂଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲିତଂ ତାମ୍ରାସ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତକୁଣ୍ଡଲମ୍
ତୁମର ରୂପ, ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ; ମୁକୁଟର ଆଭାରେ ଶୋଭିତ, ତାମ୍ର ମୁଖ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ—
ମଦଵ୍ଯାକୁଲଲୋଲାକ୍ଷଂ ଭୂତ୍ଵା ଯତ୍ପାନଭୂମିଷୁ। ଵିଵିଧସ୍ରଗ୍ଧରଂ ଚାରୁ ଵଲ୍ଗୁସ୍ମିତକଥଂ ଶୁଭମ୍
ମଦରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ମଦିରା ଶାଳାରେ ଚାଲିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମଧୁର ହସ ଓ ମନୋହର କଥାରେ ଶୋଭିତ—
ତଦେଵାଦ୍ଯ ତଵୈଵଂ ହି ଵକ୍ତ୍ରଂ ନ ଭ୍ରାଜତେ ପ୍ରଭୋ। ରାମସାଯକନିର୍ଭିନ୍ନଂ ରକ୍ତଂ ରୁଧିରଵିସ୍ରଵୈଃ
ସେଇ ମୁଖ ଏବେ ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ, ରକ୍ତ ଓ ରୁଦିର ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଛ।
ଵିଶୀର୍ଣମେଦୋମସ୍ତିଷ୍କଂ ରୂକ୍ଷଂ ସ୍ଯନ୍ଦନରେଣୁଭିଃ। ହା ପଶ୍ଚିମା ମେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦଶା ଵୈଧଵ୍ଯଦାଯିନୀ
ତୁମର ମାଂସ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ରଥର ଧୂଳିରେ ରୁଖା ହୋଇଛି; ହା, ମୋର ଶେଷ ଅବସ୍ଥା ଆସିଛି, ବିଧବା ଦୁଃଖ ନେଇ।
ଯା ମଯାଽଽସୀନ୍ନ ସମ୍ବୁଦ୍ଧା କଦାଚିଦପି ମନ୍ଦଯା। ପିତା ଦାନଵରାଜୋ ମେ ଭର୍ତା ମେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନିନୀ, କେବେ ବୁଝିପାରିନଥିଲି—ମୋ ବାପା ଦାନବମାନେଙ୍କର ରାଜା, ଏବଂ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ମହାପତି।
ପୁତ୍ରୋ ମେ ଶକ୍ରନିର୍ଜେତା ଇତ୍ଯହଂ ଗର୍ଵିତା ଭୃଶମ୍। ଦୃପ୍ତାରିମଥନାଃ କ୍ରୂରାଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷାଃ
ମୋ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଜିତିଥିଲେ—ଏହି ଗର୍ବରେ ମୁଁ ବହୁତ ଅଭିମାନ କରୁଥିଲି; ତୁମେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିଲ, କ୍ରୂର ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଣୀ।
ଅକୁତଶ୍ଚିଦ୍ଭଯା ନାଥା ମମେତ୍ଯାସୀନ୍ମତିର୍ଧ୍ରୁଵା। ତେଷାମେଵଂପ୍ରଭାଵାଣାଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭାଃ
ମୋର ମନେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲା—ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଭଳି ଶକ୍ତି ଥିଲା ତୁମେମାନେ, ହେ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
କଥଂ ଭଯମସମ୍ବୁଦ୍ଧଂ ମାନୁଷାଦିଦମାଗତମ୍। ସ୍ନିଗ୍ଧେନ୍ଦ୍ରନୀଲନୀଲଂ ତୁ ପ୍ରାଂଶୁଶୈଲୋପମଂ ମହତ୍
କିପରି ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭୟ ଏକ ମାନବ ଠାରୁ ଆସିଗଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ କେବେ ଅନୁମାନ କରିନଥିଲି? ତାଙ୍କର ଦେହ ନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ।
କେଯୂରାଙ୍ଗଦଵୈଦୂର୍ଯମୁକ୍ତାହାରସ୍ରଗୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍। କାନ୍ତଂ ଵିହାରେଷ୍ଵଧିକଂ ଦୀପ୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମଭୂମିଷୁ
ବାହୁରେ କେୟୂର, ହାତରେ ଅଙ୍ଗଦ, ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ଓ ଚମକୁଥିବା ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଖେଳରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ।
ଭାତ୍ଯାଭରଣଭାଭିର୍ଯଦ୍ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭିରିଵ ତୋଯଦଃ। ତଦେଵାଦ୍ଯ ଶରୀରଂ ତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନୈକଶରୈଶ୍ଚିତମ୍
ଅଭୂଷଣର ଚମକରେ ଯେଉଁ ଦେହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରେ ଭାସିଥିବା ବଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଇ ଦେହ ଏବେ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭରିଯାଇଛି।
ପୁନର୍ଦୁର୍ଲଭସଂସ୍ପର୍ଶଂ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ। ଶ୍ଵାଵିଧଃ ଶଲଲୈର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ବାଣୈର୍ଲଗ୍ନୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍
ଯେଉଁ ଦେହକୁ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, କୁକୁର ଦ୍ୱାରା ଚିରିଯାଇଥିବା ମୃତଦେହ ଭଳି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୀରରେ ବିଦ୍ରୂତ।
ସ୍ଵର୍ପିତୈର୍ମର୍ମସୁ ଭୃଶଂ ସଂଛିନ୍ନସ୍ନାଯୁବନ୍ଧନମ୍। କ୍ଷିତୌ ନିପତିତଂ ରାଜନ୍ ଶ୍ଯାମଂ ଵୈ ରୁଧିରଚ୍ଛଵି
ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ତୀର ଲାଗି ଗଭୀର ଆଘାତ, ସନ୍ଧି ଓ ସ୍ନାୟୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଶ୍ୟାମ ଦେହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ରାଜନ।
ଵଜ୍ରପ୍ରହାରାଭିହତୋ ଵିକୀର୍ଣ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ହା ସ୍ଵପ୍ନଃ ସତ୍ଯମେଵେଦଂ ତ୍ଵଂ ରାମେଣ କଥଂ ହତଃ
ବଜ୍ର ପ୍ରହାରରେ ଭାଙ୍ଗି ଛିଣ୍ଡିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ତୁମେ ଛିତିଭୂତ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ହାଁ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି ସତ୍ୟ? ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତୁମେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ତ୍ଵଂ ମୃତ୍ଯୋରପି ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ଯାଃ କଥଂ ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵସୁଭୋକ୍ତାରଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦ୍ଵେଗଦଂ ମହତ୍
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଥିଲେ, ତେବେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁର ଶରଣକୁ ଗଲେ? ତିନି ଲୋକର ଧନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ତୁମେ—
ଜେତାରଂ ଲୋକପାଲାନାଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ। ଦୃପ୍ତାନାଂ ନିଗ୍ରହୀତାରମାଵିଷ୍କୃତପରାକ୍ରମମ୍
ଲୋକପାଳମାନେଁକୁ ଜିତିଥିବା, ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା, ଅହଂକାରୀମାନେଁକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିବା—
ଲୋକକ୍ଷୋଭଯିତାରଂ ଚ ସାଧୁଭୂତଵିଦାରଣମ୍। ଓଜସା ଦୃପ୍ତଵାକ୍ଯାନାଂ ଵକ୍ତାରଂ ରିପୁସଂନିଧୌ
ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥିବା, ସାଧୁମାନେଁକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନେଁ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦମ୍ଭପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ—
ସ୍ଵଯୂଥଭୃତ୍ଯଗୋପ୍ତାରଂ ହନ୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ହନ୍ତାରଂ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ନିଜ ସେନା ଓ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଦାନବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହଜାର ହଜାର ନେତାଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ।
ନିଵାତକଵଚାନାଂ ତୁ ନିଗ୍ରହୀତାରମାହଵେ। ନୈକଯଜ୍ଞଵିଲୋପ୍ତାରଂ ତ୍ରାତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିବାତକବଚମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।
ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାଭେତ୍ତାରଂ ମାଯାସ୍ରଷ୍ଟାରମାହଵେ। ଦେଵାସୁରନୃକନ୍ଯାନାମାହର୍ତାରଂ ତତସ୍ତତଃ
ସେ ଧର୍ମର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାୟା ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ହରଣ କରିଥିଲେ।
ଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରୀଶୋକଦାତାରଂ ନେତାରଂ ସ୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ। ଲଙ୍କାଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ କର୍ତାରଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଥିଲେ।