ଯେନ ଵିତ୍ରାସିତଃ ଶକ୍ରୋ ଯେନ ଵିତ୍ରାସିତୋ ଯମଃ। ଯେନ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ପୁଷ୍ପକେଣ ଵିଯୋଜିତଃ
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଯମଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କୁବେରଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ—
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଭଯଂ ଯେନ ରଣେ ଦତ୍ତଂ ସୋଽଯଂ ଶେତେ ରଣେ ହତଃ
ଯିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶୁଅଛନ୍ତି।
ଅସୁରେଭ୍ଯଃ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଵା ପନ୍ନଗେଭ୍ଯୋଽପି ଵା ତଥା। ଭଯଂ ଯୋ ନ ଵିଜାନାତି ତସ୍ଯେଦଂ ମାନୁଷାଦ୍ ଭଯମ୍
ଯିଏ ଅସୁର, ଦେବତା କିମ୍ବା ନାଗମାନେଠାରୁ କେବେ ଭୟ ପାଇନଥିଲେ—ସେ ଏହି ମାନବ ହାତରେ ଭୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଯସ୍ତଥା ଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ହତଃ ସୋଽଯଂ ରଣେ ଶେତେ ମାନୁଷେଣ ପଦାତିନା
ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ଅଜୟ ଥିଲେ—ସେ ଏବେ ଏକ ମାନବ ପଦାତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ ଶୁଅଛନ୍ତି।
ଯୋ ନ ଶକ୍ଯଃ ସୁରୈର୍ହନ୍ତୁଂ ନ ଯକ୍ଷୈର୍ନାସୁରୈସ୍ତଥା। ସୋଽଯଂ କଶ୍ଚିଦିଵାସତ୍ତ୍ଵୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ମର୍ତ୍ଯେନ ଲମ୍ଭିତଃ
ଯିଏଠାକୁ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ମାରିପାରିନଥିଲେ—ସେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକ ମାନବ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯୋ ରୁରୁଦୁସ୍ତସ୍ଯ ତା ଦୁଃଖିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଭୂଯ ଏଵ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଲେପୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଃଖିତ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ପୁନିପୁନି ବିଳାପ କରିଲେ।
ଅଶୃଣ୍ଵତା ତୁ ସୁହୃଦାଂ ସତତଂ ହିତଵାଦିନାମ୍। ମରଣାଯାହୃତା ସୀତା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ନିପାତିତାଃ। ଏତାଃ ସମମିଦାନୀଂ ତେ ଵଯମାତ୍ମା ଚ ପାତିତଃ
ସେ ସଦା ସହଯୋଗୀ ଓ ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣାଯାଇଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନଶିଗଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଆମେ ଓ ସେ ନିଜେ ପତିତ ହେଲୁ।
ବ୍ରୁଵାଣୋଽପି ହିତଂ ଵାକ୍ଯମିଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତା ଵିଭୀଷଣଃ। ଦୃଷ୍ଟଂ ପରୁଷିତୋ ମୋହାତ୍ ତ୍ଵଯାଽଽତ୍ମଵଧକାଂକ୍ଷିଣା
ତୁମର ପ୍ରିୟ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ଭଲ କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ଘୋରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବିଲେ, ନିଜ ନାଶ ଆଶା କରି।
ଯଦି ନିର୍ଯାତିତା ତେ ସ୍ଯାତ୍ ସୀତା ରାମାଯ ମୈଥିଲୀ। ନ ନଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଵ୍ଯସନଂ ଘୋରମିଦଂ ମୂଲହରଂ ମହତ୍
ଯଦି ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଳ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ବିପଦ ଆମ ପରି ଆସୁନଥାନ୍ତା।
ଵୃତ୍ତକାମୋ ଭଵେଦ୍ ଭ୍ରାତା ରାମୋ ମିତ୍ରକୁଲଂ ଭଵେତ୍। ଵଯଂ ଚାଵିଧଵାଃ ସର୍ଵାଃ ସକାମା ନ ଚ ଶତ୍ରଵଃ
ତୁମର ଭାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥାନ୍ତେ, ରାମ ମିତ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିଧବା ହେବୁନଥିଲୁ, ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇଥାନ୍ତା, ଏବଂ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ରହୁନଥାନ୍ତା।
ତ୍ଵଯା ପୁନର୍ନୃଶଂସେନ ସୀତାଂ ସଂରୁନ୍ଧତା ବଲାତ୍। ରାକ୍ଷସା ଵଯମାତ୍ମା ଚ ତ୍ରଯଂ ତୁଲ୍ଯଂ ନିପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିର୍ଦୟତାରେ ବଳପୂର୍ବକ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲା, ଏହାର ଫଳରେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଆମେ ଓ ତୁମେ—ତିନିଜଣ ଏକସାଥିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲୁ।
ନ କାମକାରଃ କାମଂ ଵା ତଵ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵ। ଦୈଵଂ ଚେଷ୍ଟଯତେ ସର୍ଵଂ ହତଂ ଦୈଵେନ ହନ୍ଯତେ
ହେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କିଛି ନୁହେଁ; ଭାଗ୍ୟ ସବୁ କାମ କରାଏ—ଯାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଵାନରାଣାଂ ଵିନାଶୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ତେ ରଣେ। ତଵ ଚୈଵ ମହାବାହୋ ଦୈଵଯୋଗାଦୁପାଗତଃ
ଏହି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ, ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହା ସବୁ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳରେ ଘଟିଛି।
ନୈଵାର୍ଥେନ ଚ କାମେନ ଵିକ୍ରମେଣ ନ ଚାଜ୍ଞଯା। ଶକ୍ଯା ଦୈଵଗତିର୍ଲୋକେ ନିଵର୍ତଯିତୁମୁଦ୍ଯତା
ଏହି ସଂସାରରେ ଧନ, ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାକ୍ରମ କିମ୍ବା ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତିକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରେନାହିଁ।
ଵିଲେପୁରେଵଂ ଦୀନାସ୍ତା ରାକ୍ଷସାଧିପଯୋଷିତଃ। କୁରର୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖାର୍ତା ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା କୁରରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି।
thumb|ଏକାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏଗାରଉଁ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାସାଂ ଵିଲପମାନାନାଂ ତଦା ରାକ୍ଷସଯୋଷିତାମ୍। ଜ୍ଯେଷ୍ଠପତ୍ନୀ ପ୍ରିଯା ଦୀନା ଭର୍ତାରଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ମହିଳାମାନେ ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଓ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀକୁ ଚାହିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାଚିନ୍ତ୍ଯକର୍ମଣା। ପତିଂ ମନ୍ଦୋଦରୀ ତତ୍ର କୃପଣା ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ହାତରେ ହତ ଦେଖି, ମନ୍ଦୋଦରୀ ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବିଳାପ କଲେ।
ନନୁ ନାମ ମହାବାହୋ ତଵ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ରସ୍ଯତ୍ଯପି ପୁରଂଦରଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମ ରୋଷ ସାମ୍ନାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଯାନ୍ତି, ସେ ମୁହଁମୁହିଁ ଦଢ଼ିଆ ହେବାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନ୍ତୋଽପି ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ନନୁ ନାମ ତଵୋଦ୍ଵେଗାଚ୍ଚାରଣାଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଗତାଃ
ତୁମ ରୋଷର ଭୟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଯାଇଛନ୍ତି।
ସ ତ୍ଵଂ ମାନୁଷମାତ୍ରେଣ ରାମେଣ ଯୁଧି ନିର୍ଜିତଃ। ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ ରାଜନ୍ କିମିଦଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ଏଭଳି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାମ ନାମକ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଦେଲେ— ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ଏହାକୁ ଦେଖି କି ତୁମେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଉନାହିଁ? ଏହା କଣ ଅବସ୍ଥା!
କଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମାକ୍ରମ୍ଯ ଶ୍ରିଯା ଵୀର୍ଯେଣ ଚାନ୍ଵିତମ୍। ଅଵିଷହ୍ଯଂ ଜଘାନ ତ୍ଵାଂ ମାନୁଷୋ ଵନଗୋଚରଃ
ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିବା, ଶ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଜୟ ଥିଲେ; ତଥାପି ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମଣିଷ ତୁମକୁ କିପରି ମାରିପାରିଲେ?
ମାନୁଷାଣାମଵିଷଯେ ଚରତଃ କାମରୂପିଣଃ। ଵିନାଶସ୍ତଵ ରାମେଣ ସଂଯୁଗେ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ମଣିଷମାନଙ୍କ ଅଧିକାରରୁ ବାହାରେ ଚଳିଥିବା ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ, ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାଶ ହେବା କଥା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ।
ନ ଚୈତତ୍ କର୍ମ ରାମସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାମି ଚମୂମୁଖେ। ସର୍ଵତଃ ସମୁପେତସ୍ଯ ତଵ ତେନାଭିମର୍ଷଣମ୍
ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେନି; ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରିଥିବା ତୁମକୁ ସେ କିପରି ପ୍ରହାର କରିପାରିଲେ?
ଅଥଵା ରାମରୂପେଣ କୃତାନ୍ତଃ ସ୍ଵଯମାଗତଃ। ମାଯାଂ ତଵ ଵିନାଶାଯ ଵିଧାଯାପ୍ରତିତର୍କିତାମ୍
ନାହିଁଲେ, ହେତୁ ହେଉଛି, ରାମଙ୍କ ରୂପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ଆସିଥିଲେ, ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ମାୟା ରଚିଥିଲେ।
ଅଥଵା ଵାସଵେନ ତ୍ଵଂ ଧର୍ଷିତୋଽସି ମହାବଲ। ଵାସଵସ୍ଯ ତୁ କା ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମପି ସଂଯୁଗେ
ନାହିଁଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି, ବସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତୁମକୁ ଦମନ କରିଥିବେ; କିନ୍ତୁ ବସବଙ୍କର କେଉଁ ଶକ୍ତି ଯେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବେ?
ମହାବଲଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଦେଵଶତ୍ରୁଂ ମହୌଜସମ୍। ଵ୍ଯକ୍ତମେଷ ମହାଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ
ଏହି ଯିଏ ବଡ଼ ବଳଶାଳୀ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ମହାଯୋଗୀ, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା।
ଅନାଦିମଧ୍ଯନିଧନୋ ମହତଃ ପରମୋ ମହାନ୍। ତମସଃ ପରମୋ ଧାତା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଯିଏ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପାରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଵକ୍ଷା ନିତ୍ଯଶ୍ରୀରଜଯ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଧ୍ରୁଵଃ। ମାନୁଷଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ଯାହାଙ୍କ ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀମୟ, ଅଜୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଦୃଢ଼, ସେ ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ ବିଷ୍ଣୁ ମଣିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵୈଃ ପରିଵୃତୋ ଦେଵୈର୍ଵାନରତ୍ଵମୁପାଗତୈଃ। ସର୍ଵଲୋକେଶ୍ଵରଃ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।