ଵାର୍ଯମାଣାଃ ସୁବହୁଶୋ ଵେଷ୍ଟନ୍ତ୍ଯଃ କ୍ଷିତିପାଂସୁଷୁ। ଵିମୁକ୍ତକେଶ୍ଯଃ ଶୋକାର୍ତା ଗାଵୋ ଵତ୍ସହତା ଇଵ
ବାରମ୍ବାର ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମାଟିରେ ଲୁଟିଲେ, ଚୁଲି ଖୋଲା, ଦୁଃଖରେ ଭାସ୍ମୀଭୂତ, ଯେପରି ଗାଈ ଛୁଆଁ ହରାଇ ଦୁଃଖ କରେ।
ଉତ୍ତରେଣ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ଵାରେଣ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଯୋଧନଂ ଘୋରଂ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତ୍ଯୋ ହତଂ ପତିମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ବାହାରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜର ହତ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ।
ଆର୍ଯପୁତ୍ରେତି ଵାଦିନ୍ଯୋ ହା ନାଥେତି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପରିପେତୁଃ କବନ୍ଧାଙ୍କାଂ ମହୀଂ ଶୋଣିତକର୍ଦମାମ୍
ଏଠାରେ ଏଠାରେ 'ଆର୍ୟପୁତ୍ର!' 'ହା ନାଥ!' ବୋଲି କାନ୍ଦି, ସେମାନେ ରକ୍ତ ଓ କାଦରେ ଲଥପଥ ଭୂମିରେ ଶବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ପଡ଼ିଲେ।
ତା ବାଷ୍ପପରିପୂର୍ଣାକ୍ଷ୍ଯୋ ଭର୍ତୃଶୋକପରାଜିତାଃ। କରିଣ୍ଯ ଇଵ ନର୍ଦନ୍ତ୍ଯଃ କରେଣ୍ଵୋ ହତଯୂଥପାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍୵ାମୀଙ୍କ ଶୋକରେ ହାରିଗଲେ, ମରା ମାଟିଆ ହାତୀ ଦଳର ମହିଳା ହାତୀମାନେ ପରି ଉଲାସ କରୁଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତା ମହାକାଯଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ରାଵଣଂ ନିହତଂ ଭୂମୌ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ବିଶାଳ ଦେହ, ଅପାର ଶୂରତା ଓ ଦୀପ୍ତିର ଧନୀ ରାବଣ ମୃତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ତଳ ପରି।
ତାଃ ପତିଂ ସହସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନଂ ରଣପାଂସୁଷୁ। ନିପେତୁସ୍ତସ୍ଯ ଗାତ୍ରେଷୁ ଚ୍ଛିନ୍ନା ଵନଲତା ଇଵ
ଅଚାନକ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ଶୁଇଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ଛିଣ୍ଡା ଲତା ପରି ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ବହୁମାନାତ୍ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ କାଚିଦେନଂ ରୁରୋଦ ହ। ଚରଣୌ କାଚିଦାଲମ୍ବ୍ଯ କାଚିତ୍ କଣ୍ଠେଽଵଲମ୍ବ୍ଯ ଚ
ଏକ ଜଣୀ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କାନ୍ଦିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଚରଣକୁ ଧରିଲେ, କିଏ ଗଳାକୁ ଆଁକୁଡ଼ିଲେ।
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ଭୁଜୌ କାଚିଦ୍ ଭୂମୌ ସୁପରିଵର୍ତତେ। ହତସ୍ଯ ଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଚିନ୍ମୋହମୁପାଗମତ୍
ଏକ ଜଣୀ ହାତ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଲେ; ଅନ୍ୟେ ମୃତ ମୁହଁ ଦେଖି ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
କାଚିଦଙ୍କେ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ରୁରୋଦ ମୁଖମୀକ୍ଷତୀ। ସ୍ନାପଯନ୍ତୀ ମୁଖଂ ବାଷ୍ପୈସ୍ତୁଷାରୈରିଵ ପଙ୍କଜମ୍
ଏକ ଜଣୀ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଖିରେ ରଖି, ମୁହଁକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ, ଲୁହାରେ ମୁହଁ ଭିଜାଇଦେଲେ, ଯେପରି ତୁଷାର ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଭିଜିଯାଏ।
ଏଵମାର୍ତାଃ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଂ ନିହତଂ ଭୁଵି। ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ବହୁଧା ଶୋକାଦ୍ ଭୂଯସ୍ତାଃ ପର୍ଯଦେଵଯନ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଭାସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୃତ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଅନେକ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଯେନ ଵିତ୍ରାସିତଃ ଶକ୍ରୋ ଯେନ ଵିତ୍ରାସିତୋ ଯମଃ। ଯେନ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ପୁଷ୍ପକେଣ ଵିଯୋଜିତଃ
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଯମଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ, ଯିଏ କୁବେରଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ରଥରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ—
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ସୁରାଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଭଯଂ ଯେନ ରଣେ ଦତ୍ତଂ ସୋଽଯଂ ଶେତେ ରଣେ ହତଃ
ଯିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଶୁଅଛନ୍ତି।
ଅସୁରେଭ୍ଯଃ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଵା ପନ୍ନଗେଭ୍ଯୋଽପି ଵା ତଥା। ଭଯଂ ଯୋ ନ ଵିଜାନାତି ତସ୍ଯେଦଂ ମାନୁଷାଦ୍ ଭଯମ୍
ଯିଏ ଅସୁର, ଦେବତା କିମ୍ବା ନାଗମାନେଠାରୁ କେବେ ଭୟ ପାଇନଥିଲେ—ସେ ଏହି ମାନବ ହାତରେ ଭୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଯସ୍ତଥା ଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ହତଃ ସୋଽଯଂ ରଣେ ଶେତେ ମାନୁଷେଣ ପଦାତିନା
ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ଅଜୟ ଥିଲେ—ସେ ଏବେ ଏକ ମାନବ ପଦାତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇ ଶୁଅଛନ୍ତି।
ଯୋ ନ ଶକ୍ଯଃ ସୁରୈର୍ହନ୍ତୁଂ ନ ଯକ୍ଷୈର୍ନାସୁରୈସ୍ତଥା। ସୋଽଯଂ କଶ୍ଚିଦିଵାସତ୍ତ୍ଵୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ମର୍ତ୍ଯେନ ଲମ୍ଭିତଃ
ଯିଏଠାକୁ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ମାରିପାରିନଥିଲେ—ସେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକ ମାନବ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ଏଵଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯୋ ରୁରୁଦୁସ୍ତସ୍ଯ ତା ଦୁଃଖିତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଭୂଯ ଏଵ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଲେପୁଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଃଖିତ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦିଲେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ପୁନିପୁନି ବିଳାପ କରିଲେ।
ଅଶୃଣ୍ଵତା ତୁ ସୁହୃଦାଂ ସତତଂ ହିତଵାଦିନାମ୍। ମରଣାଯାହୃତା ସୀତା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ନିପାତିତାଃ। ଏତାଃ ସମମିଦାନୀଂ ତେ ଵଯମାତ୍ମା ଚ ପାତିତଃ
ସେ ସଦା ସହଯୋଗୀ ଓ ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥିବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଏହିଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣାଯାଇଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନଶିଗଲେ, ଏବଂ ଏବେ ଆମେ ଓ ସେ ନିଜେ ପତିତ ହେଲୁ।
ବ୍ରୁଵାଣୋଽପି ହିତଂ ଵାକ୍ଯମିଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତା ଵିଭୀଷଣଃ। ଦୃଷ୍ଟଂ ପରୁଷିତୋ ମୋହାତ୍ ତ୍ଵଯାଽଽତ୍ମଵଧକାଂକ୍ଷିଣା
ତୁମର ପ୍ରିୟ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ଭଲ କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ଘୋରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବିଲେ, ନିଜ ନାଶ ଆଶା କରି।
ଯଦି ନିର୍ଯାତିତା ତେ ସ୍ଯାତ୍ ସୀତା ରାମାଯ ମୈଥିଲୀ। ନ ନଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଵ୍ଯସନଂ ଘୋରମିଦଂ ମୂଲହରଂ ମହତ୍
ଯଦି ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ମୂଳ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ବିପଦ ଆମ ପରି ଆସୁନଥାନ୍ତା।
ଵୃତ୍ତକାମୋ ଭଵେଦ୍ ଭ୍ରାତା ରାମୋ ମିତ୍ରକୁଲଂ ଭଵେତ୍। ଵଯଂ ଚାଵିଧଵାଃ ସର୍ଵାଃ ସକାମା ନ ଚ ଶତ୍ରଵଃ
ତୁମର ଭାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥାନ୍ତେ, ରାମ ମିତ୍ର ହୋଇଥାନ୍ତେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ବିଧବା ହେବୁନଥିଲୁ, ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇଥାନ୍ତା, ଏବଂ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ରହୁନଥାନ୍ତା।
ତ୍ଵଯା ପୁନର୍ନୃଶଂସେନ ସୀତାଂ ସଂରୁନ୍ଧତା ବଲାତ୍। ରାକ୍ଷସା ଵଯମାତ୍ମା ଚ ତ୍ରଯଂ ତୁଲ୍ଯଂ ନିପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିର୍ଦୟତାରେ ବଳପୂର୍ବକ ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଲା, ଏହାର ଫଳରେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଆମେ ଓ ତୁମେ—ତିନିଜଣ ଏକସାଥିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲୁ।
ନ କାମକାରଃ କାମଂ ଵା ତଵ ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵ। ଦୈଵଂ ଚେଷ୍ଟଯତେ ସର୍ଵଂ ହତଂ ଦୈଵେନ ହନ୍ଯତେ
ହେ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କିଛି ନୁହେଁ; ଭାଗ୍ୟ ସବୁ କାମ କରାଏ—ଯାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଵାନରାଣାଂ ଵିନାଶୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ତେ ରଣେ। ତଵ ଚୈଵ ମହାବାହୋ ଦୈଵଯୋଗାଦୁପାଗତଃ
ଏହି ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ, ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହା ସବୁ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳରେ ଘଟିଛି।
ନୈଵାର୍ଥେନ ଚ କାମେନ ଵିକ୍ରମେଣ ନ ଚାଜ୍ଞଯା। ଶକ୍ଯା ଦୈଵଗତିର୍ଲୋକେ ନିଵର୍ତଯିତୁମୁଦ୍ଯତା
ଏହି ସଂସାରରେ ଧନ, ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାକ୍ରମ କିମ୍ବା ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତିକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରେନାହିଁ।
ଵିଲେପୁରେଵଂ ଦୀନାସ୍ତା ରାକ୍ଷସାଧିପଯୋଷିତଃ। କୁରର୍ଯ ଇଵ ଦୁଃଖାର୍ତା ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାଃ
ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମହିଳାମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା କୁରରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି।
thumb|ଏକାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏଗାରଉଁ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତାସାଂ ଵିଲପମାନାନାଂ ତଦା ରାକ୍ଷସଯୋଷିତାମ୍। ଜ୍ଯେଷ୍ଠପତ୍ନୀ ପ୍ରିଯା ଦୀନା ଭର୍ତାରଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ ମହିଳାମାନେ ବିଳାପ କରୁଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ ଓ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀକୁ ଚାହିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାଚିନ୍ତ୍ଯକର୍ମଣା। ପତିଂ ମନ୍ଦୋଦରୀ ତତ୍ର କୃପଣା ପର୍ଯଦେଵଯତ୍
ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ହାତରେ ହତ ଦେଖି, ମନ୍ଦୋଦରୀ ସେଠାରେ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ବିଳାପ କଲେ।
ନନୁ ନାମ ମହାବାହୋ ତଵ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ରସ୍ଯତ୍ଯପି ପୁରଂଦରଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମ ରୋଷ ସାମ୍ନାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଯାନ୍ତି, ସେ ମୁହଁମୁହିଁ ଦଢ଼ିଆ ହେବାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି।
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାନ୍ତୋଽପି ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ନନୁ ନାମ ତଵୋଦ୍ଵେଗାଚ୍ଚାରଣାଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଗତାଃ
ତୁମ ରୋଷର ଭୟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଯାଇଛନ୍ତି।