ଅପ୍ରମେଯଂ ତପସ୍ତୁଭ୍ଯମପ୍ରମେଯଂ ଚ ତେ ବଲମ୍। ଅପ୍ରମେଯା ଗୁଣାଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ତେ କୁଶିକାତ୍ମଜ
'ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଅପରିମିତ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅପରିମିତ, କୁଶିକାତ୍ମଜ।'
ତୃପ୍ତିରାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନାଂ କଥାନାଂ ନାସ୍ତି ମେ ଵିଭୋ। କର୍ମକାଲୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲମ୍ବତେ ରଵିମଣ୍ଡଲମ୍
'ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପଗୁଡିକୁ ଶୁଣି ମୋର ଆନନ୍ଦର ଶେଷ ନାହିଁ, ମହାମୁନି; କିନ୍ତୁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ମଣ୍ଡଳକୁ ଆସୁଛି।'
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ମହାତେଜୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ପୁନଃ। ସ୍ଵାଗତଂ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'କାଲି ପ୍ରଭାତେ, ମହାତ୍ମା, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦର୍ଶନ କରିବେ; ଜପକରିଥିବା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି—ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମୁନିଵରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଵିସସର୍ଜାଶୁ ଜନକଂ ପ୍ରୀତଂ ପ୍ରୀତମନାସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଜନକଙ୍କୁ ନିବୃତ୍ତ କରିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵୈଦେହୋ ମିଥିଲାଧିପଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚକାରାଶୁ ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ସବାନ୍ଧଵଃ
ମିଥିଲାର ଅଧିପତି ବୈଦେହ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହି, ନିଜ ଶିକ୍ଷକ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସହରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସ୍ଵଵାସମଭିଚକ୍ରାମ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହାତ୍ମଭିଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତକର୍ମା ନରାଧିପଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାତ୍ମାନମାଜୁହାଵ ସରାଘଵମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ଫଟିକ ହେଲା, ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରାଘବମାନେ ସହିତ ଡାକିଲେ।
ତମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ରାଘଵୌ ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ତଦା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟାରେ ଆଦର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାପରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବମାନେକୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ କିଂ କରୋମି ତଵାନଘ। ଭଵାନାଜ୍ଞାପଯତୁ ମାମାଜ୍ଞାପ୍ଯୋ ଭଵତା ହ୍ଯହମ୍
'ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ! ଆପଣ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି, ନିର୍ମଳ? ଦୟାକରି ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜନକେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଠାରୁ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୌ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୌ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯଦେତତ୍ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତି
'ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ଏତଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୃତକାମୌ ନୃପାତ୍ମଜୌ। ଦର୍ଶନାଦସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ଦେଖିବାକୁ, ତୁମେ ଦୟା କରି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଅ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବା ପରେ, ସେମାନେ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁପରି ଚାହିଁବେ, ଫେରିଯିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଜନକଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମୁନିମ୍। ଶ୍ରୂଯତାମସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ଯଦର୍ଥମିହ ତିଷ୍ଠତି
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ରହିଛି, ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଦୟା କରିବେ।'
ଦେଵରାତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନିମେର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହୀପତିଃ। ନ୍ଯାସୋଽଯଂ ତସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ହସ୍ତେ ଦତ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ
ନିମିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଦେବରାତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଭଗବନ୍, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଭରସା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵଧେ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁରାଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵିଧ୍ଵଂସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାନ୍ ରୋଷାତ୍ ସଲୀଲମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଭଙ୍ଗ କରି, ପାଣିରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଭାଗାର୍ଥିନୋ ଭାଗଂ ନାକଲ୍ପଯତ ମେ ସୁରାଃ। ଵରାଂଗାନି ମହାର୍ହାଣି ଧନୁଷା ଶାତଯାମି ଵଃ
'ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ତୁମର ଅଂଶ ପାଇଁ ଚାହିଁଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ମୋର ଅଂଶ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ମୂଲ୍ୟବାନ ଦେହ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।'
ତତୋ ଵିମନସଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵୈ ମୁନିପୁଂଗଵ। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତ ଦେଵେଶଂ ତେଷାଂ ପ୍ରୀତୋଽଭଵଦ୍ ଭଵଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବାନ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଭବା ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଦଦୌ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତଦେତଦ୍ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧନୂରତ୍ନଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରତ୍ନଟି ଦେଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କର।
ନ୍ଯାସଭୂତଂ ତଦା ନ୍ଯସ୍ତମସ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵଜେ ଵିଭୌ। ଅଥ ମେ କୃଷତଃ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଲାଂଗଲାଦୁତ୍ଥିତା ତତଃ
ତାପରେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ଆମ ପୂର୍ବଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟରେ ଭରସା ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଁ ଲାଂଗଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟିରୁ ଉପରକୁ ଆସିଲେ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ଶୋଧଯତା ଲବ୍ଧା ନାମ୍ନା ସୀତେତି ଵିଶ୍ରୁତା। ଭୂତଲାଦୁତ୍ଥିତା ସା ତୁ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମମାତ୍ମଜା
କ୍ଷେତ୍ର ଶୋଧନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲି, ସୀତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଭୂମିରୁ ଉପରକୁ ଆସିଥିବା ମୋର ଜନ୍ମର ଝିଅ ଭଳି ବଢ଼ିଲେ।
ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କେତି ମେ କନ୍ଯା ସ୍ଥାପିତେଯମଯୋନିଜା। ଭୂତଲାଦୁତ୍ଥିତାଂ ତାଂ ତୁ ଵର୍ଧମାନାଂ ମମାତ୍ମଜାମ୍
ମୋର ଝିଅ, ଯାହା ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଶୂରତାର ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି; ଭୂମିରୁ ଉପରକୁ ଆସିଥିବା ମୋର ଝିଅ ଭଳି ବଢ଼ିଲେ।
ଵରଯାମାସୁରାଗତ୍ଯ ରାଜାନୋ ମୁନିପୁଂଗଵ। ତେଷାଂ ଵରଯତାଂ କନ୍ଯାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପୃଥିଵୀକ୍ଷିତାମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନେ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକମାନେ ମୋର ଝିଅକୁ ପାଇବାକୁ ଆଶା କଲେ।
ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କେତି ଭଗଵନ୍ ନ ଦଦାମି ସୁତାମହମ୍। ତତଃ ସର୍ଵେ ନୃପତଯଃ ସମେତ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵ
'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ମୋର ଝିଅକୁ କେବଳ ଶୂରତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ଦେଉନାହିଁ।' ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ମିଥିଲାମପ୍ଯୁପାଗମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଜିଜ୍ଞାସଵସ୍ତଦା। ତେଷାଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନାନାଂ ଶୈଵଂ ଧନୁରୁପାହୃତମ୍
ମିଥିଳାକୁ ଆସି, ଶୂରତା ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ପରୀକ୍ଷା ଚାହିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା।
ନ ଶେକୁର୍ଗ୍ରହଣେ ତସ୍ଯ ଧନୁଷସ୍ତୋଲନେଽପି ଵା। ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯଵତାଂ ଵୀର୍ଯମଲ୍ପଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାମୁନେ
ସେମାନେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉଠାଇପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଶୂରତା କମ୍ ଦେଖି, ମହାମୁନି,
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ନୃପତଯସ୍ତନ୍ନିବୋଧ ତପୋଧନ। ତତଃ ପରମକୋପେନ ରାଜାନୋ ମୁନିପୁଂଗଵ
ରାଜାମାନେ ନାମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଥିଲେ—ଏହା ଜାଣ, ତପସ୍ଵୀ; ତାପରେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ,
ଅରୁନ୍ଧନ୍ ମିଥିଲାଂ ସର୍ଵେ ଵୀର୍ଯସଂଦେହମାଗତାଃ। ଆତ୍ମାନମଵଧୂତଂ ମେ ଵିଜ୍ଞାଯ ନୃପପୁଂଗଵାଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ନିଜ ଶୂରତାର ସନ୍ଦେହରେ, ମିଥିଳାକୁ ଘେରି ରଖିଲେ; ନିଜକୁ ଅପମାନିତ ଭାବି, ରାଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ରୋଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟାଃ ପୀଡଯନ୍ ମିଥିଲାଂ ପୁରୀମ୍। ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ କ୍ଷଯଂ ଯାତାନି ସର୍ଵଶଃ
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସେମାନେ ମିଥିଳା ନଗରକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଶେଷ ହୋଇଗଲା।
ସାଧନାନି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତୋଽହଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ। ତତୋ ଦେଵଗଣାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତପସାହଂ ପ୍ରସାଦଯମ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି; ତାପରେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲି।