ତମୁତ୍ତମେଷୁଂ ଲୋକାନାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଭଯନାଶନମ୍। ଦ୍ଵିଷତାଂ କୀର୍ତିହରଣଂ ପ୍ରହର୍ଷକରମାତ୍ମନଃ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଣ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦଂଶର ଭୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ, ଆପଣଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ଅଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତତୋ ରାମସ୍ତଂ ମହେଷୁଂ ମହାବଲଃ। ଵେଦପ୍ରୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ସଂଦଧେ କାର୍ମୁକେ ବଲୀ
ତାପରେ ରାମା, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାବାଣକୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସଂଧୀଯମାନେ ତୁ ରାଘଵେଣ ଶରୋତ୍ତମେ। ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂତ୍ରେସୁଶ୍ଚଚାଲ ଚ ଵସୁଂଧରା
ରାଘବ ଏହି ଉତ୍ତମ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲେ, ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ସ ରାଵଣାଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୃଶମାଯମ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ପରମାଯତ୍ତଃ ଶରଂ ମର୍ମଵିଦାରଣମ୍
ତାପରେ ରାମା, ରାବଣ ପ୍ରତି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧନୁକୁ ସର୍ବାଧିକ ଟାଣି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଵଜ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵଜ୍ରିବାହୁଵିସର୍ଜିତଃ। କୃତାନ୍ତ ଇଵ ଚାଵାର୍ଯୋ ନ୍ଯପତଦ୍ ରାଵଣୋରସି
ଏହି ବାଣ, ବଜ୍ର ପରି ଅପରାଜିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ, ଯମ ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ରାବଣଙ୍କ ଛାତିରେ ପଡ଼ିଲା।
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ମହାଵେଗଃ ଶରୀରାନ୍ତକରଃ ପରଃ। ବିଭେଦ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏହି ବାଣ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବା ସମର୍ଥ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ରାବିତ କରିଦେଲା।
ରୁଧିରାକ୍ତଃ ସ ଵେଗେନ ଶରୀରାନ୍ତକରଃ ଶରଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ହରନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଵେଶ ଧରଣୀତଲମ୍
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଉଥିବା, ସେଇ ପ୍ରାଣ ନେବା ତୀର ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇ ମାଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସ ଶରୋ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରକୃତଚ୍ଛଵିଃ। କୃତକର୍ମା ନିଭୃତଵତ୍ ସ ତୂଣୀଂ ପୁନରାଵିଶତ୍
ସେଇ ତୀର ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ କାମ ସାରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପୁଣି ତୁଣୀରକୁ ଫେରିଗଲା।
ତସ୍ଯ ହସ୍ତାଦ୍ଧତସ୍ଯାଶୁ କାର୍ମୁକଂ ତତ୍ ସସାଯକମ୍। ନିପପାତ ସହ ପ୍ରାଣୈର୍ଭ୍ରଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଜୀଵିତାତ୍
ମୃତ ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ତୀର ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଗତାସୁର୍ଭୀମଵେଗସ୍ତୁ ନୈର୍ଋତେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପପାତ ସ୍ଯନ୍ଦନାଦ୍ ଭୂମୌ ଵୃତ୍ରୋ ଵଜ୍ରହତୋ ଯଥା
ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ଢଳିଗଲେ, ଯେପରି ବୃତ୍ରାସୁର ବଜ୍ର ପାଇଁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ ହତଶେଷା ନିଶାଚରାଃ। ହତନାଥା ଭଯତ୍ରସ୍ତାଃ ସର୍ଵତଃ ସମ୍ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ବଞ୍ଚିଯାଇଥିବା ରାତିର ଚରା ରାକ୍ଷସମାନେ, ନେତୃତ୍ୱ ହରାଇ ଭୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ନର୍ଦନ୍ତଶ୍ଚାଭିପେତୁସ୍ତାନ୍ ଵାନରା ଦ୍ରୁମଯୋଧିନଃ। ଦଶଗ୍ରୀଵଵଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରା ଜିତକାଶିନଃ
ଗଛ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ଦଶମୁଖୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ବିଜୟ ଗର୍ବରେ ଗର୍ଜନା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅର୍ଦିତା ଵାନରୈର୍ହୃଷ୍ଟୈର୍ଲଙ୍କାମଭ୍ଯପତନ୍ ଭଯାତ୍। ହତାଶ୍ରଯତ୍ଵାତ୍ କରୁଣୈର୍ବାଷ୍ପପ୍ରସ୍ରଵଣୈର୍ମୁଖୈଃ
ଖୁସିରେ ଥିବା ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ପଳାଇଗଲେ, ନେତୃତ୍ୱ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ମୁହଁରୁ ଲୁହ ଝରୁଥିଲା।
ତତୋ ଵିନେଦୁଃ ସଂହୃଷ୍ଟା ଵାନରା ଜିତକାଶିନଃ। ଵଦନ୍ତୋ ରାଘଵଜଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ତଦ୍ଵଧମ୍
ତାପରେ ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସ କରି, ରାମଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘୋଷଣା କଲେ।
ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵ୍ଯନଦତ୍ ସୌମ୍ଯସ୍ତ୍ରିଦଶଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧଵହସ୍ତତ୍ର ମାରୁତଃ ସୁସୁଖୋ ଵଵୌ
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ବାଜିଲା, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଭରା ହଳକା ପବନ ବହିଲା।
ନିପପାତାନ୍ତରିକ୍ଷାଚ୍ଚ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିସ୍ତଦା ଭୁଵି। କିରନ୍ତୀ ରାଘଵରଥଂ ଦୁରାଵାପା ମନୋହରା
ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ରାଘବଙ୍କ ରଥକୁ ମନୋହର ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଫୁଲରେ ଢାଙ୍କିଦେଲା।
ରାଘଵସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତା ଗଗନେ ଚ ଵିଶୁଶ୍ରୁଵେ। ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଵାଗଗ୍ର୍ଯା ଦେଵତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଆଵିଵେଶ ମହାନ୍ ହର୍ଷୋ ଦେଵାନାଂ ଚାରଣୈଃ ସହ। ରାଵଣେ ନିହତେ ରୌଦ୍ରେ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରେ
ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଚାରଣମାନେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ତତଃ ସକାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵମଙ୍ଗଦଂ ଚ ଵିଭୀଷଣମ୍। ଚକାର ରାଘଵଃ ପ୍ରୀତୋ ହତ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵମ୍
ତାପରେ ରାଘବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରଶମଂ ମରୁଦ୍ଗଣା ଦିଶଃ ପ୍ରସେଦୁର୍ଵିମଲଂ ନଭୋଽଭଵତ୍। ମହୀ ଚକମ୍ପେ ନ ଚ ମାରୁତୋ ଵଵୌ ସ୍ଥିରପ୍ରଭଶ୍ଚାପ୍ଯଭଵଦ୍ ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହେଲା; ଆକାଶ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଲା; ପୃଥିବୀ କମ୍ପନ ବନ୍ଦ ହେଲା, ପବନ ବହିବା ବନ୍ଦ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଚଳ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ତତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଵିଭୀଷଣାଙ୍ଗଦାଃ ସୁହୃଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟାଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା। ସମେତ୍ଯ ହୃଷ୍ଟା ଵିଜଯେନ ରାଘଵଂ ରଣେଽଭିରାମଂ ଵିଧିନାଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ବିଜୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସ ତୁ ନିହତରିପୁଃ ସ୍ଥିରପ୍ରତିଜ୍ଞଃ ସ୍ଵଜନବଲାଭିଵୃତୋ ରଣେ ବଭୂଵ। ରଘୁକୁଲନୃପନନ୍ଦନୋ ମହୌଜା- ସ୍ତ୍ରିଦଶଗଣୈରଭିସଂଵୃତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରି, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖି, ନିଜ ଲୋକ ଓ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ରଘୁବଂଶର ମହାନ୍ତି ରାଜପୁତ୍ର ରାମ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ମହାଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
thumb|ନଵାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ନଵାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ଶତ ଏବଂ ନଅଟିଏଁ ସର୍ଗ।
ଭ୍ରାତରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନଂ ନିର୍ଜିତଂ ରଣେ। ଶୋକଵେଗପରୀତାତ୍ମା ଵିଲଲାପ ଵିଭୀଷଣଃ
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ମୃତ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ବିଭୀଷଣ ବିଲାପ କଲେ।
ଵୀରଵିକ୍ରାନ୍ତ ଵିଖ୍ଯାତ ପ୍ରଵୀଣ ନଯକୋଵିଦ। ମହାର୍ହଶଯନୋପେତ କିଂ ଶେଷେ ନିହତୋ ଭୁଵି
ହେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପ୍ରବଳ ଓ ବୀର, ଚତୁର୍ ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଶୟନରେ ଏମିତି ଭାବେ ମାଟି ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁଶୟନେ କାହିଁକି ପଡ଼ିଛ?
ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦୀର୍ଘୌ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୌ ଭୁଜାଵଙ୍ଗଦଭୂଷିତୌ। ମୁକୁଟେନାପଵୃତ୍ତେନ ଭାସ୍କରାକାରଵର୍ଚସା
ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରାଣ ବାହୁ, ଯାହା ଅଙ୍ଗଦରେ ଶୋଭିତ, ମାଟି ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ, ତୁମର ମୁକୁଟ ଏକପାଶକୁ ହଟିଯାଇଛି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତଦିଦଂ ଵୀର ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଯନ୍ମଯା ପୂର୍ଵମୀରିତମ୍। କାମମୋହପରୀତସ୍ଯ ଯତ୍ ତନ୍ନ ରୁଚିତଂ ତଵ
ହେ ବୀର, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ଆଜି ଘଟିଗଲା। ସେବେଳେ ତୁମେ କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ଥିଲ, ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗିନଥିଲା।
ଯନ୍ନ ଦର୍ପାତ୍ ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵା ନେନ୍ଦ୍ରଜିନ୍ନାପରେ ଜନାଃ। ନ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽତିରଥୋ ନାତିକାଯୋ ନରାନ୍ତକଃ। ନ ସ୍ଵଯଂ ବହୁ ମନ୍ଯେଥାସ୍ତସ୍ଯୋଦର୍କୋଽଯମାଗତଃ
ଅହଂକାରରେ ପ୍ରହସ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା, ବଡ଼ ରଥୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଅତିକାୟ, ନରାନ୍ତକ—କେହି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେନି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲ ନାହିଁ। ଏହିଫଳ ଏବେ ଆସିଛି।
ଗତଃ ସେତୁଃ ସୁନୀତାନାଂ ଗତୋ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଗ୍ରହଃ। ଗତଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପଃ ସୁହସ୍ତାନାଂ ଗତିର୍ଗତା
ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଚାଲିଗଲା; ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଚାଲିଗଲା; ପ୍ରଭାବର ସାର ଚାଲିଗଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଚାଲିଗଲା।
ଆଦିତ୍ଯଃ ପତିତୋ ଭୂମୌ ମଗ୍ନସ୍ତମସି ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ। ଚିତ୍ରଭାନୁଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାର୍ଚିର୍ଵ୍ଯଵସାଯୋ ନିରୁଦ୍ଯମଃ। ଅସ୍ମିନ୍ ନିପତିତେ ଵୀରେ ଭୂମୌ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରେ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଛି; ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଛି; ଚିତ୍ରଭାନୁର ଆଲୋକ ଶାନ୍ତ; ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶେଷ ହୋଇଗଲା—ଏହି ବୀର, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।