ତ ଇମେ ସାଯକାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାତ୍ଯଯିକା ମମ। କିଂ ନୁ ତତ୍ କାରଣଂ ଯେନ ରାଵଣେ ମନ୍ଦତେଜସଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ସର ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପାଇଁ ଅଫଳ ହୋଇନଥିଲେ; ତେବେ ଏହି ରାବଣ, ଯାହାର ତେଜ ଅଳ୍ପ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି କାହିଁକି ଅସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନାହିଁ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଶ୍ଚାସୀଦପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ରାଘଵୋ ରାଵଣୋରସି
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଚେତନ ରାଘବ ରାବଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ସରବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ରାଵଣୋଽପି ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଥସ୍ଥୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଗଦାମୁସଲଵର୍ଷେଣ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଦଯଦ୍ ରଣେ
ଏହିପରି ରାବଣ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଗଦା ଓ ମୁସଳର ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଭୂମୌ ଚ ପୁନଶ୍ଚ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର; ଏହା ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ ଓ ପୁଣି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଚାଲିଗଲା।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ତନ୍ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରାତ୍ରମଵର୍ତତ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ରାତି ଚାଲିରହିଲା।
ନୈଵ ରାତ୍ରିଂ ନ ଦିଵସଂ ନ ମୁହୂର୍ତଂ ନ ଚ କ୍ଷଣମ୍। ରାମରାଵଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିରାମମୁପଗଚ୍ଛତି
ନ ରାତି, ନ ଦିନ, ନ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ନ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିରାମ ଆଣିପାରିଲା।
ଦଶରଥସୁତରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଯୋସ୍ତଯୋ- ର୍ଜଯମନଵେକ୍ଷ୍ଯ ରଣେ ସ ରାଘଵସ୍ଯ। ସୁରଵରରଥସାରଥିର୍ମହାତ୍ମା ରଣରତରାମମୁଵାଚ ଵାକ୍ଯମାଶୁ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିବା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କ ରଥ ଚାଳକ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ଆଠ ନମ୍ବର ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ସଂସ୍ମାରଯାମାସ ମାତଲୀ ରାଘଵଂ ତଦା। ଅଜାନନ୍ନିଵ କିଂ ଵୀର ତ୍ଵମେନମନୁଵର୍ତସେ
ତେବେ ମାତଲୀ ସେ ସମୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ— 'ବୀର, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ?'
ଵିସୃଜାସ୍ମୈ ଵଧାଯ ତ୍ଵମସ୍ତ୍ରଂ ପୈତାମହଂ ପ୍ରଭୋ। ଵିନାଶକାଲଃ କଥିତୋ ଯଃ ସୁରୈଃ ସୋଽଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ପିତୃପୁରୁଷ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼, ପ୍ରଭୁ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବିନାଶ ସମୟ କହିଥିଲେ, ସେ ସମୟ ଆସିଗଲା।
ତତଃ ସଂସ୍ମାରିତୋ ରାମସ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମାତଲେଃ। ଜଗ୍ରାହ ସ ଶରଂ ଦୀପ୍ତଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତମିଵୋରଗମ୍
ମାତଲୀଙ୍କ କଥାରେ ସ୍ମରଣ କରି, ରାମା ଏକ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ନେଲେ, ଯାହା ସର୍ପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
ଯଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରାଦାଦଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଂ ମହଦ୍ ବାଣମମୋଘଂ ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ବାଣଟି, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଦେଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଫଳ ନହୋଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵମିନ୍ଦ୍ରାର୍ଥମମିତୌଜସା। ଦତ୍ତଂ ସୁରପତେଃ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରିଲୋକଜଯକାଂକ୍ଷିଣଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତିଆରି କରିଥିଲେ; ତିନି ଲୋକର ଜୟ ଚାହିଁଥିବା ସୁରପତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଯସ୍ଯ ଵାଜେଷୁ ପଵନଃ ଫଲେ ପାଵକଭାସ୍କରୌ। ଶରୀରମାକାଶମଯଂ ଗୌରଵେ ମେରୁମନ୍ଦରୌ
ଏହାର ଡଣ୍ଡରେ ବାୟୁ, ତୀରର ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶରୀର ଆକାଶରୁ ତିଆରି, ଓ ଏହାର ଭାର ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମାନ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ଵପୁଷା ସୁପୁଙ୍ଖଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ତେଜସା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୃତଂ ଭାସ୍କରଵର୍ଚସମ୍
ଏହି ବାଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ, ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଓ ସୁନାରେ ସଜିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଶକ୍ତିରୁ ତିଆରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମିଳାଇଥିଲା।
ସଧୂମମିଵ କାଲାଗ୍ନିଂ ଦୀପ୍ତମାଶୀଵିଷୋପମମ୍। ନରନାଗାଶ୍ଵଵୃନ୍ଦାନାଂ ଭେଦନଂ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଣମ୍
କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ, ଧୂଆଁ ଭରି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଦ୍ରାବିତ କରିଥିଲା।
ଦ୍ଵାରାଣାଂ ପରିଘାଣାଂ ଚ ଗିରୀଣାଂ ଚାପି ଭେଦନମ୍। ନାନାରୁଧିରଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ମେଦୋଦିଗ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାର, ଦଣ୍ଡ ଓ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବା, ଶରୀର ଭିନ୍ନ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଲିପ୍ତ, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ଵଜ୍ରସାରଂ ମହାନାଦଂ ନାନାସମିତିଦାରୁଣମ୍। ସର୍ଵଵିତ୍ରାସନଂ ଭୀମଂ ଶ୍ଵସନ୍ତମିଵ ପନ୍ନଗମ୍
ବଜ୍ର ପରି କଠିନ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ବିଭିନ୍ନ ଜଳାନ୍ତ ଜଳାରେ ଦୀପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
କଙ୍କଗୃଧ୍ରବକାନାଂ ଚ ଗୋମାଯୁଗଣରକ୍ଷସାମ୍। ନିତ୍ଯଭକ୍ଷପ୍ରଦଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯମରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା କଂକ, ଗୃଧ୍ର, ବକ, ଶ୍ୱାନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲା; ଏହା ଯମ ପରି ଭୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣେ।
ନନ୍ଦନଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ରକ୍ଷସାମଵସାଦନମ୍। ଵାଜିତଂ ଵିଵିଧୈର୍ଵାଜୈଶ୍ଚାରୁଚିତ୍ରୈର୍ଗରୁତ୍ମତଃ
ବାନର ମହାରାଜମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ, ଗରୁଡ ପରି ଶୀଘ୍ର ଓ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଡଣ୍ଡରେ ସଜିତ ଘୋଡ଼ାରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
ତମୁତ୍ତମେଷୁଂ ଲୋକାନାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଭଯନାଶନମ୍। ଦ୍ଵିଷତାଂ କୀର୍ତିହରଣଂ ପ୍ରହର୍ଷକରମାତ୍ମନଃ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଣ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦଂଶର ଭୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ, ଆପଣଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ଅଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତତୋ ରାମସ୍ତଂ ମହେଷୁଂ ମହାବଲଃ। ଵେଦପ୍ରୋକ୍ତେନ ଵିଧିନା ସଂଦଧେ କାର୍ମୁକେ ବଲୀ
ତାପରେ ରାମା, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହାବାଣକୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧନୁରେ ଲଗାଇଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସଂଧୀଯମାନେ ତୁ ରାଘଵେଣ ଶରୋତ୍ତମେ। ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂତ୍ରେସୁଶ୍ଚଚାଲ ଚ ଵସୁଂଧରା
ରାଘବ ଏହି ଉତ୍ତମ ବାଣକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲେ, ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା।
ସ ରାଵଣାଯ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୃଶମାଯମ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ପରମାଯତ୍ତଃ ଶରଂ ମର୍ମଵିଦାରଣମ୍
ତାପରେ ରାମା, ରାବଣ ପ୍ରତି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧନୁକୁ ସର୍ବାଧିକ ଟାଣି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଵଜ୍ର ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵଜ୍ରିବାହୁଵିସର୍ଜିତଃ। କୃତାନ୍ତ ଇଵ ଚାଵାର୍ଯୋ ନ୍ଯପତଦ୍ ରାଵଣୋରସି
ଏହି ବାଣ, ବଜ୍ର ପରି ଅପରାଜିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ, ଯମ ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ରାବଣଙ୍କ ଛାତିରେ ପଡ଼ିଲା।
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ମହାଵେଗଃ ଶରୀରାନ୍ତକରଃ ପରଃ। ବିଭେଦ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏହି ବାଣ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବା ସମର୍ଥ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ରାବିତ କରିଦେଲା।
ରୁଧିରାକ୍ତଃ ସ ଵେଗେନ ଶରୀରାନ୍ତକରଃ ଶରଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ହରନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵିଵେଶ ଧରଣୀତଲମ୍
ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଉଥିବା, ସେଇ ପ୍ରାଣ ନେବା ତୀର ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇ ମାଟିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସ ଶରୋ ରାଵଣଂ ହତ୍ଵା ରୁଧିରାର୍ଦ୍ରକୃତଚ୍ଛଵିଃ। କୃତକର୍ମା ନିଭୃତଵତ୍ ସ ତୂଣୀଂ ପୁନରାଵିଶତ୍
ସେଇ ତୀର ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅବସ୍ଥାରେ, ନିଜ କାମ ସାରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପୁଣି ତୁଣୀରକୁ ଫେରିଗଲା।
ତସ୍ଯ ହସ୍ତାଦ୍ଧତସ୍ଯାଶୁ କାର୍ମୁକଂ ତତ୍ ସସାଯକମ୍। ନିପପାତ ସହ ପ୍ରାଣୈର୍ଭ୍ରଶ୍ଯମାନସ୍ଯ ଜୀଵିତାତ୍
ମୃତ ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ତୀର ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଗତାସୁର୍ଭୀମଵେଗସ୍ତୁ ନୈର୍ଋତେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ପପାତ ସ୍ଯନ୍ଦନାଦ୍ ଭୂମୌ ଵୃତ୍ରୋ ଵଜ୍ରହତୋ ଯଥା
ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ଢଳିଗଲେ, ଯେପରି ବୃତ୍ରାସୁର ବଜ୍ର ପାଇଁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।