ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ସଙ୍ଘା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧମନୂପମମ୍। ଗଗନଂ ଗଗନାକାରଂ ସାଗରଃ ସାଗରୋପମଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି, ଆକାଶକୁ ଆକାଶ ପରି ଏବଂ ସାଗରକୁ ସାଗର ପରି ଲାଗିଲା।
ରାମରାଵଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରାମରାଵଣଯୋରିଵ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ଦଦୃଶୁସ୍ତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାମରାଵଣମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ, ସେଇପରି ଦେଖାଯାଉଛି,' ଏବଂ ସେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାନ୍ମହାବାହୂ ରଘୂଣାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ। ସଂଧାଯ ଧନୁଷା ରାମଃ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍
ତାପରେ, ରାମ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହସ୍ତ ଓ ରଘୁବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ବିଷାକ୍ତ ସର ଧରିଲେ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଶିରୋଽଚ୍ଛିନ୍ଦଚ୍ଛ୍ରୀମଜ୍ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍। ତଚ୍ଛିରଃ ପତିତଂ ଭୂମୌ ଦୃଷ୍ଟଂ ଲୋକୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତଦା
ସେଇ ସର ଦ୍ୱାରା ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଲଗା ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ; ସେ ମୁଣ୍ଡ ତିନି ଲୋକ ଦେଖିଥିବା ବେଳେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
ତସ୍ଯୈଵ ସଦୃଶଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ ରାଵଣସ୍ଯୋତ୍ଥିତଂ ଶିରଃ। ତତ୍ କ୍ଷିପ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତେନ ରାମେଣ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଣା
ତାହା ପରେ ରାବଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉଠିଆସିଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ହସ୍ତରେ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରାଵଣଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ସଂଯତି ସାଯକୈଃ। ଛିନ୍ନମାତ୍ରଂ ଚ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସର ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଣ୍ଡ କାଟାଗଲା; କିନ୍ତୁ କାଟିଦେଲା ପରେ ସେଇ ମୁଣ୍ଡ ପୁଣି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଦପ୍ଯଶନିସଂକାଶୈଶ୍ଛିନ୍ନଂ ରାମସ୍ଯ ସାଯକୈଃ। ଏଵମେଵ ଶତଂ ଛିନ୍ନଂ ଶିରସାଂ ତୁଲ୍ଯଵର୍ଚସାମ୍
ସେଇ ମୁଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଅସନି ସମାନ ସର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ; ଏଭଳି ଏକ ଶତ ମୁଣ୍ଡ, ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, କାଟାଗଲା।
ନ ଚୈଵ ରାଵଣସ୍ଯାନ୍ତୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜୀଵିତକ୍ଷଯେ। ତତଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ ଵୀରଃ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ
ତଥାପି ରାବଣଙ୍କ ଶେଷ କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ବୀର ଏହିପରି ଭାବିଲେ।
ମାର୍ଗଣୈର୍ବହୁଭିର୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ରାଘଵଃ। ମାରୀଚୋ ନିହତୋ ଯୈସ୍ତୁ ଖରୋ ଯୈସ୍ତୁ ସଦୂଷଣଃ
ଅନେକ ସର ନେଇ ରାଘବ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: ଏହି ସର ଦ୍ୱାରା ମାରୀଚ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
କ୍ରୌଞ୍ଚାଵଟେ ଵିରାଧସ୍ତୁ କବନ୍ଧୋ ଦଣ୍ଡକାଵନେ। ଯୈଃ ସାଲା ଗିରଯୋ ଭଗ୍ନା ଵାଲୀ ଚ କ୍ଷୁଭିତୋଽମ୍ବୁଧିଃ
କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ରେ ବିରାଧ, ଦଣ୍ଡକାବନରେ କବନ୍ଧ, ଏହି ସର ଦ୍ୱାରା ଶାଳ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ବାଲୀ ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ସାଗର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।
ତ ଇମେ ସାଯକାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାତ୍ଯଯିକା ମମ। କିଂ ନୁ ତତ୍ କାରଣଂ ଯେନ ରାଵଣେ ମନ୍ଦତେଜସଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ସର ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ପାଇଁ ଅଫଳ ହୋଇନଥିଲେ; ତେବେ ଏହି ରାବଣ, ଯାହାର ତେଜ ଅଳ୍ପ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏମିତି କାହିଁକି ଅସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନାହିଁ?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଶ୍ଚାସୀଦପ୍ରମତ୍ତଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ରାଘଵୋ ରାଵଣୋରସି
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଚେତନ ରାଘବ ରାବଣଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ସରବୃଷ୍ଟି କରିଲେ।
ରାଵଣୋଽପି ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଥସ୍ଥୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଗଦାମୁସଲଵର୍ଷେଣ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଦଯଦ୍ ରଣେ
ଏହିପରି ରାବଣ ମଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ଗଦା ଓ ମୁସଳର ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଭୂମୌ ଚ ପୁନଶ୍ଚ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର; ଏହା ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ ଓ ପୁଣି ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଚାଲିଗଲା।
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ପିଶାଚୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ତନ୍ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରାତ୍ରମଵର୍ତତ
ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ରାତି ଚାଲିରହିଲା।
ନୈଵ ରାତ୍ରିଂ ନ ଦିଵସଂ ନ ମୁହୂର୍ତଂ ନ ଚ କ୍ଷଣମ୍। ରାମରାଵଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିରାମମୁପଗଚ୍ଛତି
ନ ରାତି, ନ ଦିନ, ନ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ନ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିରାମ ଆଣିପାରିଲା।
ଦଶରଥସୁତରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଯୋସ୍ତଯୋ- ର୍ଜଯମନଵେକ୍ଷ୍ଯ ରଣେ ସ ରାଘଵସ୍ଯ। ସୁରଵରରଥସାରଥିର୍ମହାତ୍ମା ରଣରତରାମମୁଵାଚ ଵାକ୍ଯମାଶୁ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ଜିତିବା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କ ରଥ ଚାଳକ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ଆଠ ନମ୍ବର ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ସଂସ୍ମାରଯାମାସ ମାତଲୀ ରାଘଵଂ ତଦା। ଅଜାନନ୍ନିଵ କିଂ ଵୀର ତ୍ଵମେନମନୁଵର୍ତସେ
ତେବେ ମାତଲୀ ସେ ସମୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ, ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ— 'ବୀର, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ?'
ଵିସୃଜାସ୍ମୈ ଵଧାଯ ତ୍ଵମସ୍ତ୍ରଂ ପୈତାମହଂ ପ୍ରଭୋ। ଵିନାଶକାଲଃ କଥିତୋ ଯଃ ସୁରୈଃ ସୋଽଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ, ପିତୃପୁରୁଷ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼, ପ୍ରଭୁ; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ବିନାଶ ସମୟ କହିଥିଲେ, ସେ ସମୟ ଆସିଗଲା।
ତତଃ ସଂସ୍ମାରିତୋ ରାମସ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମାତଲେଃ। ଜଗ୍ରାହ ସ ଶରଂ ଦୀପ୍ତଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତମିଵୋରଗମ୍
ମାତଲୀଙ୍କ କଥାରେ ସ୍ମରଣ କରି, ରାମା ଏକ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ନେଲେ, ଯାହା ସର୍ପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
ଯଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରାଦାଦଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଂ ମହଦ୍ ବାଣମମୋଘଂ ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହି ବାଣଟି, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଦେଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଫଳ ନହୋଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵମିନ୍ଦ୍ରାର୍ଥମମିତୌଜସା। ଦତ୍ତଂ ସୁରପତେଃ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ରିଲୋକଜଯକାଂକ୍ଷିଣଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତିଆରି କରିଥିଲେ; ତିନି ଲୋକର ଜୟ ଚାହିଁଥିବା ସୁରପତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଯସ୍ଯ ଵାଜେଷୁ ପଵନଃ ଫଲେ ପାଵକଭାସ୍କରୌ। ଶରୀରମାକାଶମଯଂ ଗୌରଵେ ମେରୁମନ୍ଦରୌ
ଏହାର ଡଣ୍ଡରେ ବାୟୁ, ତୀରର ମୁହଁରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶରୀର ଆକାଶରୁ ତିଆରି, ଓ ଏହାର ଭାର ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମାନ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ଵପୁଷା ସୁପୁଙ୍ଖଂ ହେମଭୂଷିତମ୍। ତେଜସା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କୃତଂ ଭାସ୍କରଵର୍ଚସମ୍
ଏହି ବାଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ, ସୁନ୍ଦର ପଙ୍ଖ ଓ ସୁନାରେ ସଜିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଶକ୍ତିରୁ ତିଆରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମିଳାଇଥିଲା।
ସଧୂମମିଵ କାଲାଗ୍ନିଂ ଦୀପ୍ତମାଶୀଵିଷୋପମମ୍। ନରନାଗାଶ୍ଵଵୃନ୍ଦାନାଂ ଭେଦନଂ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଣମ୍
କାଳାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ, ଧୂଆଁ ଭରି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଦ୍ରାବିତ କରିଥିଲା।
ଦ୍ଵାରାଣାଂ ପରିଘାଣାଂ ଚ ଗିରୀଣାଂ ଚାପି ଭେଦନମ୍। ନାନାରୁଧିରଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ମେଦୋଦିଗ୍ଧଂ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାର, ଦଣ୍ଡ ଓ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବା, ଶରୀର ଭିନ୍ନ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଲିପ୍ତ, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।
ଵଜ୍ରସାରଂ ମହାନାଦଂ ନାନାସମିତିଦାରୁଣମ୍। ସର୍ଵଵିତ୍ରାସନଂ ଭୀମଂ ଶ୍ଵସନ୍ତମିଵ ପନ୍ନଗମ୍
ବଜ୍ର ପରି କଠିନ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ବିଭିନ୍ନ ଜଳାନ୍ତ ଜଳାରେ ଦୀପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ସର୍ପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
କଙ୍କଗୃଧ୍ରବକାନାଂ ଚ ଗୋମାଯୁଗଣରକ୍ଷସାମ୍। ନିତ୍ଯଭକ୍ଷପ୍ରଦଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯମରୂପଂ ଭଯାଵହମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା କଂକ, ଗୃଧ୍ର, ବକ, ଶ୍ୱାନ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥିଲା; ଏହା ଯମ ପରି ଭୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣେ।
ନନ୍ଦନଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ରକ୍ଷସାମଵସାଦନମ୍। ଵାଜିତଂ ଵିଵିଧୈର୍ଵାଜୈଶ୍ଚାରୁଚିତ୍ରୈର୍ଗରୁତ୍ମତଃ
ବାନର ମହାରାଜମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ, ଗରୁଡ ପରି ଶୀଘ୍ର ଓ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଡଣ୍ଡରେ ସଜିତ ଘୋଡ଼ାରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।