ମୁମୋଚ ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଃସଙ୍ଗେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରଂ ରାଵଣଂ ରଣେ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମନରୁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ଦେଖି।
ପ୍ରହସନ୍ନିଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସଂଦଧେ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍। ସ ମୁମୋଚ ତତୋ ବାଣାନ୍ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବାଣ୍ଧିଲେ ଓ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଶ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ଵଶରୈଃ ଖଂ ନିରନ୍ତରମ୍। ତାଭ୍ଯାଂ ନିଯୁକ୍ତେନ ତଦା ଶରଵର୍ଷେଣ ଭାସ୍ଵତା
ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା।
ଶରବଦ୍ଧମିଵାଭାତି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭାସ୍ଵଦମ୍ବରମ୍। ନାନିମିତ୍ତୋଽଭଵଦ୍ ବାଣୋ ନାନିର୍ଭେତ୍ତା ନ ନିଷ୍ଫଲଃ
ଆକାଶ ତୀରରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆକାଶ ପରି; କୌଣସି ତୀର ବେଉଠା ନଥିଲା, କିମ୍ବା ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉନଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂହତ୍ଯ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ। ତଥା ଵିସୃଜତୋର୍ବାଣାନ୍ ରାମରାଵଣଯୋର୍ମୃଧେ
ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉପରେ ଏକ ଲାଗି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ରାମ ଓ ରାବଣ ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯେତାମଵିଚ୍ଛିନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତୌ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସମିଵାମ୍ବରମ୍
ସେମାନେ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବାମ ଓ ଡାହାଣକୁ ଚଳିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଆକାଶ ଶ୍ୱାସହୀନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ହଯାନ୍ ରାମୋ ହଯାନ୍ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣଃ। ଜଘ୍ନତୁସ୍ତୌ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୃତାନୁକୃତକାରିଣୌ
ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ରାବଣ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏକାଉପରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତୁ ତୌ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍। ମୁହୂର୍ତମଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏପରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ ଶବ୍ଦ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ହୋଇଗଲା।
ତୌ ତଥା ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ତୁ ସମରେ ରାମରାଵଣୌ। ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିସ୍ମିତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହୃଦୟ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅର୍ଦଯନ୍ତୌ ତୁ ସମରେ ତଯୋସ୍ତୌ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୌ। ପରସ୍ପରମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମଭିଦ୍ରୁତୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଏକାଉପରେ ଦେଖିବାକୁ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏଗିଯାଉଥିଲେ।
ପରସ୍ପରଵଧେ ଯୁକ୍ତୌ ଘୋରରୂପୌ ବଭୂଵତୁଃ। ମଣ୍ଡଲାନି ଚ ଵୀଥୀଶ୍ଚ ଗତପ୍ରତ୍ଯାଗତାନି ଚ
ଏକାଉପରକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେମାନେ ଗୋଲାକାର ଓ ସିଧା ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଆଗକୁ, କେବେ ପଛକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଦର୍ଶଯନ୍ତୌ ବହୁଵିଧାଂ ସୂତୌ ସାରଥ୍ଯଜାଂ ଗତିମ୍। ଅର୍ଦଯନ୍ ରାଵଣଂ ରାମୋ ରାଘଵଂ ଚାପି ରାଵଣଃ
ସାରଥିଙ୍କ ଦକ୍ଷତାରୁ ଉପଜିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଚଳାଚଳ ଦେଖାଉଥିଲେ; ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ଅତିଷ୍ଠ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅତିଷ୍ଠ କରୁଥିଲେ।
ଗତିଵେଗଂ ସମାପନ୍ନୌ ପ୍ରଵର୍ତନନିଵର୍ତନେ। କ୍ଷିପତୋଃ ଶରଜାଲାନି ତଯୋସ୍ତୌ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୌ
ଉଭୟ ରଥ ଦ୍ରୁତ ଗତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ ହୋଇ, ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଓ ପଛକୁ ହଟିବାରେ ଏକାପରେକ ମେଳ ଦେଖାଇଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଏକାପରେକ ଉପରେ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷିତ ହେଉଥିଲା।
ଚେରତୁଃ ସଂଯୁଗମହୀଂ ସାସାରୌ ଜଲଦାଵିଵ। ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତଦା ତୌ ତୁ ଗତିଂ ବହୁଵିଧାଂ ରଣେ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମାଟିରେ ମେଘ ଭରିବା ପରି ଘୁରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚଳନ ଦେଖାଇଲେ।
ପରସ୍ପରସ୍ଯାଭିମୁଖୌ ପୁନରେଵ ଚ ତସ୍ଥତୁଃ। ଧୁରଂ ଧୁରେଣ ରଥଯୋର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵକ୍ତ୍ରେଣ ଵାଜିନାମ୍
ପୁଣିଥରେ ଏକାପରେକ ମୁହଁମୁହିଁ ହୋଇ, ଦୁଇ ରଥର ଯୋକ ଏକାପରେକ ସମ୍ମୁଖରେ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ମୁହଁ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ପତାକାଶ୍ଚ ପତାକାଭିଃ ସମୀଯୁଃ ସ୍ଥିତଯୋସ୍ତଦା। ରାଵଣସ୍ଯ ତତୋ ରାମୋ ଧନୁର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ସେମାନେ ଦଢ଼ିଆ ହେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ପତାକା ଏକାପରେକ ସହିତ ଲଗିଗଲା; ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଦୀପ୍ତାନ୍ ହଯାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯପସର୍ପଯତ୍। ସ କ୍ରୋଧଵଶମାପନ୍ନୋ ହଯାନାମପସର୍ପଣେ
ଚାରିଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ, ସେ ରାବଣଙ୍କର ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ପଛକୁ ହଟାଇଦେଲେ; ଘୋଡ଼ାମାନେ ହଟିଯିବାରେ, ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ମୁମୋଚ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ରାଘଵାଯ ଦଶାନନଃ। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ବଲଵତା ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରାଘଵଃ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଳିଭାବେ ବିଧ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ରାଘବ—
ଜଗାମ ନ ଵିକାରଂ ଚ ନ ଚାପି ଵ୍ଯଥିତୋଽଭଵତ୍। ଚିକ୍ଷେପ ଚ ପୁନର୍ବାଣାନ୍ ଵଜ୍ରସାରସମସ୍ଵନାନ୍
କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ କିଛି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ପୁଣି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ବଜ୍ର ପରି ହେଉଥିଲା।
ସାରଥିଂ ଵଜ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦଶାନନଃ। ମାତଲେସ୍ତୁ ମହାଵେଗାଃ ଶରୀରେ ପତିତାଃ ଶରାଃ
ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ତୀର ଛାଡ଼ି ମାତଳିଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ନ ସୂକ୍ଷ୍ମମପି ସମ୍ମୋହଂ ଵ୍ଯଥାଂ ଵା ପ୍ରଦଦୁର୍ଯୁଧି। ତଯା ଧର୍ଷଣଯା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାତଲେର୍ନ ତଥାଽଽତ୍ମନଃ
ସେଇ ତୀର ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମାତଳି କୌଣସି ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ମାତଳି ଆତ୍ମନିଜେ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବେଶି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଚକାର ଶରଜାଲେନ ରାଘଵୋ ଵିମୁଖଂ ରିପୁମ୍। ଵିଂଶତିଂ ତ୍ରିଂଶତିଂ ଷଷ୍ଟିଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ରାଘବ ତୀରର ଝଡ଼ରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଲେ—କେବେ ବିଶି, କେବେ ତିରିଶି, କେବେ ଷଷ୍ଠି, ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୁମୋଚ ରାଘଵୋ ଵୀରଃ ସାଯକାନ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ରିପୋଃ। ରାଵଣୋଽପି ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଥସ୍ଥୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ବୀର ରାଘବ ଶତେ ଶତେ ତୀର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ଛାଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ—
ଗଦାମୁସଲଵର୍ଷେଣ ରାମଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଦଯଦ୍ ରଣେ। ତତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଗଦା ଓ ମୁସଳର ବର୍ଷାରେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ; ପୁଣିଥରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଗଦାନାଂ ମୁସଲାନାଂ ଚ ପରିଘାଣାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ। ଶରାଣାଂ ପୁଙ୍ଖଵାତୈଶ୍ଚ କ୍ଷୁଭିତାଃ ସପ୍ତ ସାଗରାଃ
ଗଦା, ମୁସଳ ଓ ପରିଘାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି, ଏବଂ ପଙ୍ଖ ଲାଗିଥିବା ତୀରର ବାତାସରେ ସାତ ସମୁଦ୍ର ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷୁବ୍ଧାନାଂ ସାଗରାଣାଂ ଚ ପାତାଲତଲଵାସିନଃ। ଵ୍ଯଥିତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପନ୍ନଗାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସମୁଦ୍ରମାନେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେବା ସହ, ପାତାଳ ତଳରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ହଜାରେ ହଜାର ନାଗ ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଚକମ୍ପେ ମେଦିନୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସଶୈଲଵନକାନନା। ଭାସ୍କରୋ ନିଷ୍ପ୍ରଭଶ୍ଚାସୀନ୍ନ ଵଵୌ ଚାପି ମାରୁତଃ
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହ କମ୍ପିତ ହେଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ତେଜ ହରାଇଦେଲା, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଚିନ୍ତାମାପେଦିରେ ସର୍ଵେ ସକିଂନରମହୋରଗାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାର୍ଷି, କିନ୍ନର ଓ ମହାନାଗମାନେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋକାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଶାଶ୍ଵତାଃ। ଜଯତାଂ ରାଘଵଃ ସଂଖ୍ଯେ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍
‘ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁଖୀ ରହନ୍ତୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚିରକାଳ ଅଟୁଟ ରହୁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତୁ’।
ଏଵଂ ଜପନ୍ତୋଽପଶ୍ଯଂସ୍ତେ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା। ରାମରାଵଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁଘୋରଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏଭଳି ଜପ କରି, ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ।