ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସୁକ୍ରୂରଂ ରାମରାଵଣଯୋସ୍ତଦା। ସୁମହଦ୍ ଦ୍ଵୈରଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଵହମ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ତତୋ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯଂ ଚ ହରୀଣାଂ ଚ ମହଦ୍ବଲମ୍। ପ୍ରଗୃହୀତପ୍ରହରଣଂ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ସମଵର୍ତତ
ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଯୁଦ୍ଧୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଵନ୍ନରରାକ୍ଷସୌ। ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଵ୍ଯଗ୍ରୈର୍ଭୁଜୈର୍ଵିସ୍ମିତବୁଦ୍ଧଯଃ। ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ନାଭିଜଗ୍ମୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ତୟାରି ରଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ।
ରକ୍ଷସାଂ ରାଵଣଂ ଚାପି ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାଘଵମ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ଵିସ୍ମିତାକ୍ଷାଣାଂ ସୈନ୍ଯଂ ଚିତ୍ରମିଵାବଭୌ
ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏବଂ ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଇ ସେନା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ନିମିତ୍ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵରାଵଣୌ। କୃତବୁଦ୍ଧୀ ସ୍ଥିରାମର୍ଷୌ ଯୁଯୁଧାତେ ହ୍ଯଭୀତଵତ୍
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ଓ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଏବଂ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଜେତଵ୍ଯମିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମର୍ତଵ୍ଯମିତି ରାଵଣଃ। ଧୃତୌ ସ୍ଵଵୀର୍ଯସର୍ଵସ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧେଽଦର୍ଶଯତାଂ ତଦା
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ; ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ଶରାନ୍ ସଂଧାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୁମୋଚ ଧ୍ଵଜମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ରଥେ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତୀର ଧରି, ରାଘବଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ପତାକାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଶରାସ୍ତମନାସାଦ୍ଯ ପୁରଂଦରରଥଧ୍ଵଜମ୍। ରଥଶକ୍ତିଂ ପରାମୃଶ୍ଯ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ପତାକାକୁ ଛୁଇଁ, ରଥର ଢଞ୍ଚାକୁ ଆଘାତ କରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ରାମୋଽପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାପମାକୃଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୃତପ୍ରତିକୃତଂ କର୍ତୁଂ ମନସା ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ରାମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ତଣା ଧରି, ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ରାଵଣଧ୍ଵଜମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମୁମୋଚ ନିଶିତଂ ଶରମ୍। ମହାସର୍ପମିଵାସହ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ରାବଣଙ୍କ ପତାକାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ରାମ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଜେୟ ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରାମଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ତେଜସ୍ଵୀ କେତୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସାଯକମ୍। ଜଗାମ ସ ମହୀଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଧ୍ଵଜଂ ଶରଃ
ପ୍ରଭାଶାଳୀ ରାମ ପତାକାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଇ ତୀର ରାବଣଙ୍କ ପତାକାକୁ କାଟି ଭୂମିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲା।
ସ ନିକୃତ୍ତୋଽପତଦ୍ ଭୂମୌ ରାଵଣସ୍ଯନ୍ଦନଧ୍ଵଜଃ। ଧ୍ଵଜସ୍ଯୋନ୍ମଥନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଃ ସ ମହାବଲଃ
ଏଭଳି ରାବଣଙ୍କ ରଥର ପତାକା କାଟି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା; ନିଜ ପତାକା ଭଙ୍ଗ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ—
ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତୋଽଭଵତ୍ କ୍ରୋଧାଦମର୍ଷାତ୍ ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ। ସ ରୋଷଵଶମାପନ୍ନଃ ଶରଵର୍ଷଂ ଵଵର୍ଷ ହ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହ୍ୟତାରେ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜି ଉଠିଲେ; ରୋଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତୀରର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ରାମସ୍ଯ ତୁରଗାନ୍ ଦୀପ୍ତୈଃ ଶରୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ରାଵଣଃ। ତେ ଦିଵ୍ଯା ହରଯସ୍ତତ୍ର ନାସ୍ଖଲନ୍ନାପି ବଭ୍ରମୁଃ
ରାବଣ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ତ ଚଳିଗଲେ।
ବଭୂଵୁଃ ସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯାଃ ପଦ୍ମନାଲୈରିଵାହତାଃ। ତେଷାମସମ୍ଭ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଜିନାଂ ରାଵଣସ୍ତଦା
ସେମାନେ ମନରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ, ମନେ ହେଉଛି ଯେଉଁପରି ତାଳପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡାରେ ଆଘାତ ହେଲା ପରି। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ସମୟରେ ରାବଣ—
ଭୂଯ ଏଵ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷଂ ମୁମୋଚ ହ। ଗଦାଶ୍ଚ ପରିଘାଂଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରାଣି ମୁସଲାନି ଚ
—ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପୁଣି ଏକ ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ିଲେ, ସହିତ ଗଦା, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର ଓ ମୁସଳ ମଧ୍ୟ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଣି ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ତଥା ଶୂଲପରଶ୍ଵଧାନ୍। ମାଯାଵିହିତମେତତ୍ ତୁ ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଷମପାତଯତ୍। ସହସ୍ରଶସ୍ତଦା ବାଣାନଶ୍ରାନ୍ତହୃଦଯୋଦ୍ଯମଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ବୃକ୍ଷ, ଶୂଳ ଓ କୁଟାରି ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବୃଷ୍ଟି ମାୟାରେ ତିଆରି, ହଜାର-ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ କେବେ ଥକିଲା ନାହିଁ।
ତୁମୁଲଂ ତ୍ରାସଜନନଂ ଭୀମଂ ଭୀମପ୍ରତିସ୍ଵନମ୍। ତଦ୍ ଵର୍ଷମଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ନୈକଶସ୍ତ୍ରମଯଂ ମହତ୍
ଏହି ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରର ବୃଷ୍ଟି ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଭରିଥିଲା।
ଵିମୁଚ୍ଯ ରାଘଵରଥଂ ସମନ୍ତାଦ୍ ଵାନରେ ବଲେ। ସାଯକୈରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଚକାର ସୁନିରନ୍ତରମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ତୀରରେ ରାଘବଙ୍କ ରଥ ଓ ବାନର ସେନାକୁ ଘେରି ଦେଲେ, ଆକାଶକୁ ତୀରରେ ଗଢ଼ି ଦେଲେ।
ମୁମୋଚ ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ନିଃସଙ୍ଗେନାନ୍ତରାତ୍ମନା। ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରଂ ରାଵଣଂ ରଣେ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମନରୁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବା ଦେଖି।
ପ୍ରହସନ୍ନିଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସଂଦଧେ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍। ସ ମୁମୋଚ ତତୋ ବାଣାନ୍ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବାଣ୍ଧିଲେ ଓ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣଶ୍ଚକ୍ରେ ସ୍ଵଶରୈଃ ଖଂ ନିରନ୍ତରମ୍। ତାଭ୍ଯାଂ ନିଯୁକ୍ତେନ ତଦା ଶରଵର୍ଷେଣ ଭାସ୍ଵତା
ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲା।
ଶରବଦ୍ଧମିଵାଭାତି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭାସ୍ଵଦମ୍ବରମ୍। ନାନିମିତ୍ତୋଽଭଵଦ୍ ବାଣୋ ନାନିର୍ଭେତ୍ତା ନ ନିଷ୍ଫଲଃ
ଆକାଶ ତୀରରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆକାଶ ପରି; କୌଣସି ତୀର ବେଉଠା ନଥିଲା, କିମ୍ବା ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଉନଥିଲା।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂହତ୍ଯ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ। ତଥା ଵିସୃଜତୋର୍ବାଣାନ୍ ରାମରାଵଣଯୋର୍ମୃଧେ
ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉପରେ ଏକ ଲାଗି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ରାମ ଓ ରାବଣ ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯେତାମଵିଚ୍ଛିନ୍ନମସ୍ଯନ୍ତୌ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ଚକ୍ରତୁଶ୍ଚ ଶରୈର୍ଘୋରୈର୍ନିରୁଚ୍ଛ୍ଵାସମିଵାମ୍ବରମ୍
ସେମାନେ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବାମ ଓ ଡାହାଣକୁ ଚଳିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଆକାଶ ଶ୍ୱାସହୀନ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ହଯାନ୍ ରାମୋ ହଯାନ୍ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣଃ। ଜଘ୍ନତୁସ୍ତୌ ତଦାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କୃତାନୁକୃତକାରିଣୌ
ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ରାବଣ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏକାଉପରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ତୁ ତୌ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍। ମୁହୂର୍ତମଭଵଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଏପରି, ସେ ଦୁଇଜଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ ଶବ୍ଦ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ହୋଇଗଲା।
ତୌ ତଥା ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ତୁ ସମରେ ରାମରାଵଣୌ। ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିସ୍ମିତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହୃଦୟ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅର୍ଦଯନ୍ତୌ ତୁ ସମରେ ତଯୋସ୍ତୌ ସ୍ଯନ୍ଦନୋତ୍ତମୌ। ପରସ୍ପରମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମଭିଦ୍ରୁତୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଏକାଉପରେ ଦେଖିବାକୁ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧରେ ଏଗିଯାଉଥିଲେ।