ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ମାମେଵଂ ଵଦତୁ ଦେଵତାଃ। ଯଦ୍ଯେଵଂ ପରମଃ କାମଃ କୃତୋ ଯାନ୍ତୁ ସୁରର୍ଷଭାଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ବଶିଷ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ; ଯଦି ଏହି ପରମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଛି, ତେବେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଯାଅନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦିତୋ ଦେଵୈର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ଜପତାଂ ଵରଃ। ସଖ୍ଯଂ ଚକାର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରେଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ, ଜପକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବଶିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସହିତ ସଖ୍ୟତା କଲେ ଏବଂ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସ୍ତ୍ଵଂ ନ ସଂଦେହଃ ସର୍ଵଂ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତଵ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵତାଶ୍ଚାପି ସର୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
'ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ତୁମ ପୂରଣ ହେଲା।' ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଲବ୍ଧ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ପୂଜଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଜପତାଂ ଵରମ୍
ଧର୍ମାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ, ଜପକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
କୃତକାମୋ ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ଚଚାର ତପସି ସ୍ଥିତଃ। ଏଵଂ ତ୍ଵନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମ ମହାତ୍ମନା
ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ରୀତିରେ, ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ।
ଏଷ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଷ ଵିଗ୍ରହଵାଂସ୍ତପଃ। ଏଷ ଧର୍ମଃ ପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯସ୍ଯୈଷ ପରାଯଣମ୍
ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରାମ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ଅବତାର; ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ସଦା ଅଟୁଟ; ଏହି ହେଉଛି ସାହସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵିରରାମ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଶତାନନ୍ଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସଂନିଧୌ
ଏପରି କଥା କହି ଶତାନନ୍ଦ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ କଥା ଅଟକାଇଲେ; ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ଜନକଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ କୁଶିକାତ୍ମଜମ୍। ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ଯସ୍ଯ ମେ ମୁନିପୁଂଗଵ
ଜନକ, ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭ କଥା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ; ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ—'
ଯଜ୍ଞଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥସହିତଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନସି କୌଶିକ। ପାଵିତୋଽହଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦର୍ଶନେନ ମହାମୁନେ
'କୌଶିକ, ଆପଣ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ରାମ ସହିତ ମୋର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଇଗଲି।'
ଗୁଣା ବହୁଵିଧାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଵ ସଂଦର୍ଶନାନ୍ମଯା। ଵିସ୍ତରେଣ ଚ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ମହତ୍ତପଃ
'ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋତେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୁଣ ମିଳିଛି; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ମହାତପସ୍ୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଇଛି।'
ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ମହାତେଜୋ ରାମେଣ ଚ ମହାତ୍ମନା। ସଦସ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚ ସଦଃ ଶ୍ରୁତାସ୍ତେ ବହଵୋ ଗୁଣାଃ
'ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଠାରୁ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସଭାସଦମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି; ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଶୁଣିଲି।'
ଅପ୍ରମେଯଂ ତପସ୍ତୁଭ୍ଯମପ୍ରମେଯଂ ଚ ତେ ବଲମ୍। ଅପ୍ରମେଯା ଗୁଣାଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ତେ କୁଶିକାତ୍ମଜ
'ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଅପରିମିତ, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପରିମିତ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅପରିମିତ, କୁଶିକାତ୍ମଜ।'
ତୃପ୍ତିରାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନାଂ କଥାନାଂ ନାସ୍ତି ମେ ଵିଭୋ। କର୍ମକାଲୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲମ୍ବତେ ରଵିମଣ୍ଡଲମ୍
'ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପଗୁଡିକୁ ଶୁଣି ମୋର ଆନନ୍ଦର ଶେଷ ନାହିଁ, ମହାମୁନି; କିନ୍ତୁ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ମଣ୍ଡଳକୁ ଆସୁଛି।'
ଶ୍ଵଃ ପ୍ରଭାତେ ମହାତେଜୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ପୁନଃ। ସ୍ଵାଗତଂ ଜପତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି
'କାଲି ପ୍ରଭାତେ, ମହାତ୍ମା, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦର୍ଶନ କରିବେ; ଜପକରିଥିବା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଆଗମନ କରିଛନ୍ତି—ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମୁନିଵରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଵିସସର୍ଜାଶୁ ଜନକଂ ପ୍ରୀତଂ ପ୍ରୀତମନାସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଜନକଙ୍କୁ ନିବୃତ୍ତ କରିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵୈଦେହୋ ମିଥିଲାଧିପଃ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚକାରାଶୁ ସୋପାଧ୍ଯାଯଃ ସବାନ୍ଧଵଃ
ମିଥିଲାର ଅଧିପତି ବୈଦେହ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏପରି କଥା କହି, ନିଜ ଶିକ୍ଷକ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସହରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସ୍ଵଵାସମଭିଚକ୍ରାମ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହାତ୍ମଭିଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତକର୍ମା ନରାଧିପଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାତ୍ମାନମାଜୁହାଵ ସରାଘଵମ୍
ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ଫଟିକ ହେଲା, ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରାଘବମାନେ ସହିତ ଡାକିଲେ।
ତମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ରାଘଵୌ ଚ ମହାତ୍ମାନୌ ତଦା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟାରେ ଆଦର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ତାପରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବମାନେକୁ କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ କିଂ କରୋମି ତଵାନଘ। ଭଵାନାଜ୍ଞାପଯତୁ ମାମାଜ୍ଞାପ୍ଯୋ ଭଵତା ହ୍ଯହମ୍
'ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ! ଆପଣ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି, ନିର୍ମଳ? ଦୟାକରି ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜନକେନ ମହାତ୍ମନା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଠାରୁ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ଯେମୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୌ। ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୌ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯଦେତତ୍ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତି
'ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ଏତଦ୍ ଦର୍ଶଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୃତକାମୌ ନୃପାତ୍ମଜୌ। ଦର୍ଶନାଦସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତଃ
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ଦେଖିବାକୁ, ତୁମେ ଦୟା କରି ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଅ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବା ପରେ, ସେମାନେ ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁପରି ଚାହିଁବେ, ଫେରିଯିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଜନକଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାମୁନିମ୍। ଶ୍ରୂଯତାମସ୍ଯ ଧନୁଷୋ ଯଦର୍ଥମିହ ତିଷ୍ଠତି
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଜନକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କେଉଁ କାରଣରେ ଏଠାରେ ରହିଛି, ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଦୟା କରିବେ।'
ଦେଵରାତ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନିମେର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ମହୀପତିଃ। ନ୍ଯାସୋଽଯଂ ତସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ହସ୍ତେ ଦତ୍ତୋ ମହାତ୍ମନଃ
ନିମିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଦେବରାତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଭଗବନ୍, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟଟି ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଭରସା ଭାବେ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵଧେ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁରାଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵିଧ୍ଵଂସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାନ୍ ରୋଷାତ୍ ସଲୀଲମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷର ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଭଙ୍ଗ କରି, ପାଣିରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଭାଗାର୍ଥିନୋ ଭାଗଂ ନାକଲ୍ପଯତ ମେ ସୁରାଃ। ଵରାଂଗାନି ମହାର୍ହାଣି ଧନୁଷା ଶାତଯାମି ଵଃ
'ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ତୁମର ଅଂଶ ପାଇଁ ଚାହିଁଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ମୋର ଅଂଶ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ମୂଲ୍ୟବାନ ଦେହ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।'
ତତୋ ଵିମନସଃ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵୈ ମୁନିପୁଂଗଵ। ପ୍ରସାଦଯନ୍ତ ଦେଵେଶଂ ତେଷାଂ ପ୍ରୀତୋଽଭଵଦ୍ ଭଵଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବାନ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଭବା ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଦଦୌ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତଦେତଦ୍ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧନୂରତ୍ନଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରତ୍ନଟି ଦେଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କର।