ଶରାଂଶ୍ଚ ସୁମହାଵେଗାନ୍ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସମପ୍ରଭାନ୍। ତଦୁପୋଢଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଵଧକାଂକ୍ଷିଣୋଃ। ପରସ୍ପରାଭିମୁଖଯୋର୍ଦୃପ୍ତଯୋରିଵ ସିଂହଯୋଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବେଗବାନ୍ ତୀର ଧରିଲେ। ତା'ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକାଉଁଠି ଦୁଇଟି ଗର୍ବିତ ସିଂହ ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ପରି, ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଙ୍କ ନାଶ ଚାହିଁଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ସମୀଯୁର୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାଵଣକ୍ଷଯକାଂକ୍ଷିଣଃ
ତା'ପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ଆଶା କରି, ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ସମୁତ୍ପେତୁରଥୋତ୍ପାତା ଦାରୁଣା ରୋମହର୍ଷଣାଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ରାଘଵସ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଏହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ।
ଵଵର୍ଷ ରୁଧିରଂ ଦେଵୋ ରାଵଣସ୍ଯ ରଥୋପରି। ଵାତା ମଣ୍ଡଲିନସ୍ତୀଵ୍ରା ଵ୍ଯପସଵ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ଆକାଶରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେଇ ରାବଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ତୀବ୍ର ବାତାସ ଚକ୍ରାକାରେ ବାମପଟେ ବହିଲା।
ମହଦ୍ଗୃଧ୍ରକୁଲଂ ଚାସ୍ଯ ଭ୍ରମମାଣଂ ନଭସ୍ଥଲେ। ଯେନ ଯେନ ରଥୋ ଯାତି ତେନ ତେନ ପ୍ରଧାଵତି
ବଡ଼ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଥିଲେ, ରଥ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ସଂଧ୍ଯଯା ଚାଵୃତା ଲଙ୍କା ଜପାପୁଷ୍ପନିକାଶଯା। ଦୃଶ୍ଯତେ ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଦିଵସେଽପି ଵସୁଂଧରା
ଲଙ୍କା ଜପା ଫୁଲ ପରି ରଙ୍ଗିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା; ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସନିର୍ଘାତା ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରପେତୁର୍ମହାସ୍ଵନାଃ। ଵିଷାଦଯଂସ୍ତେ ରକ୍ଷାଂସି ରାଵଣସ୍ଯ ତଦାହିତାଃ
ବଡ଼ ଆଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ମହାଉଲ୍କା ଓ ମେଘ ଚାପି ତଳେ ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିଲା।
ରାଵଣଶ୍ଚ ଯତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚଚାଲ ଵସୁଂଧରା। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ପ୍ରହରତାଂ ଗୃହୀତା ଇଵ ବାହଵଃ
ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତ ଧରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତାମ୍ରାଃ ପୀତାଃ ସିତାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ପତିତାଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମଯଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଧାତଵଃ
ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ସାଦା ଓ ଧଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଧାତୁ ଦେଖାଯିବା ପରି।
ଗୃଧ୍ରୈରନୁଗତାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵମନ୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଵଲନଂ ମୁଖୈଃ। ପ୍ରଣେଦୁର୍ମୁଖମୀକ୍ଷନ୍ତ୍ଯଃ ସଂରବ୍ଧମଶିଵଂ ଶିଵାଃ
ଗୃଧ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଗଳୁଥିଲେ; ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ତକି ଦୃଢ଼ ଓ ଅଶୁଭ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୂରୁଥିଲେ।
ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵଵୌ ଵାଯୂ ରଣେ ପାଂସୂନ୍ ସମୁତ୍କିରନ୍। ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ କୁର୍ଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟିଵିଲୋପନମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିପରୀତ ବାତାସ ବହି, ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା।
ନିପେତୁରିନ୍ଦ୍ରାଶନଯଃ ସୈନ୍ଯେ ଚାସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯସ୍ଵରା ଘୋରା ଵିନା ଜଲଧରୋଦଯମ୍
ତାଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପାତ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯଦିଓ ମେଘ ଥିଲାନି।
ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶଃ ସର୍ଵା ବଭୂଵୁସ୍ତିମିରାଵୃତାଃ। ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଚ ନଭୋଽଭଵତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା; ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଦେଖିବା ମୁସ୍କିଲ ହେଲା।
କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯଃ କଲହଂ ଘୋରଂ ସାରିକାସ୍ତଦ୍ରଥଂ ପ୍ରତି। ନିପେତୁଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ର ଦାରୁଣା ଦାରୁଣାରୁତାଃ
ସେଇ ରଥ ଉପରେ ଶତଶଃ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଶାରିକା ପକ୍ଷୀମାନେ ଝୁମିପଡ଼ିଲେ।
ଜଘନେଭ୍ଯଃ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ନେତ୍ରେଭ୍ଯୋଽଶ୍ରୂଣି ସଂତତମ୍। ମୁମୁଚୁସ୍ତସ୍ଯ ତୁରଗାସ୍ତୁଲ୍ଯମଗ୍ନିଂ ଚ ଵାରି ଚ
ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ତିନ୍ତି ଚିଙ୍ଗାରି ଓ ଆଖିରୁ ଲଗାତାର ଲୁହ ଝରୁଥିଲା—ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି ଏକାସାଥିରେ ବାହାରୁଥିଲା।
ଏଵଂପ୍ରକାରା ବହଵଃ ସମୁତ୍ପାତା ଭଯାଵହାଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ଦାରୁଣାଃ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ
ଏପରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା।
ରାମସ୍ଯାପି ନିମିତ୍ତାନି ସୌମ୍ଯାନି ଚ ଶିଵାନି ଚ। ବଭୂଵୁର୍ଜଯଶଂସୀନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନି ସର୍ଵଶଃ
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ବିଜୟକୁ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା।
ନିମିତ୍ତାନୀହ ସୌମ୍ଯାନି ରାଘଵଃ ସ୍ଵଜଯାଯ ଵୈ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ହତଂ ମେନେ ଚ ରାଵଣମ୍
ସେଇ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ମୃତ ଭାବିଲେ।
ତତୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମଗତାନି ରାଘଵୋ ରଣେ ନିମିତ୍ତାନି ନିମିତ୍ତକୋଵିଦଃ। ଜଗାମ ହର୍ଷଂ ଚ ପରାଂ ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ଚକାର ଯୁଦ୍ଧେ ହ୍ଯଧିକଂ ଚ ଵିକ୍ରମମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କିତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଘବ ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଗଭୀର ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ।
thumb|ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ସୁକ୍ରୂରଂ ରାମରାଵଣଯୋସ୍ତଦା। ସୁମହଦ୍ ଦ୍ଵୈରଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଲୋକଭଯାଵହମ୍
ତାପରେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
ତତୋ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯଂ ଚ ହରୀଣାଂ ଚ ମହଦ୍ବଲମ୍। ପ୍ରଗୃହୀତପ୍ରହରଣଂ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଂ ସମଵର୍ତତ
ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଯୁଦ୍ଧୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବଲଵନ୍ନରରାକ୍ଷସୌ। ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଵ୍ଯଗ୍ରୈର୍ଭୁଜୈର୍ଵିସ୍ମିତବୁଦ୍ଧଯଃ। ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମଂ ନାଭିଜଗ୍ମୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ତୟାରି ରଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ।
ରକ୍ଷସାଂ ରାଵଣଂ ଚାପି ଵାନରାଣାଂ ଚ ରାଘଵମ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ଵିସ୍ମିତାକ୍ଷାଣାଂ ସୈନ୍ଯଂ ଚିତ୍ରମିଵାବଭୌ
ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏବଂ ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଇ ସେନା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ନିମିତ୍ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵରାଵଣୌ। କୃତବୁଦ୍ଧୀ ସ୍ଥିରାମର୍ଷୌ ଯୁଯୁଧାତେ ହ୍ଯଭୀତଵତ୍
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ଓ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଏବଂ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଜେତଵ୍ଯମିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମର୍ତଵ୍ଯମିତି ରାଵଣଃ। ଧୃତୌ ସ୍ଵଵୀର୍ଯସର୍ଵସ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧେଽଦର୍ଶଯତାଂ ତଦା
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ; ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧୃତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ଶରାନ୍ ସଂଧାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୁମୋଚ ଧ୍ଵଜମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ରଥେ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତୀର ଧରି, ରାଘବଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ପତାକାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ଶରାସ୍ତମନାସାଦ୍ଯ ପୁରଂଦରରଥଧ୍ଵଜମ୍। ରଥଶକ୍ତିଂ ପରାମୃଶ୍ଯ ନିପେତୁର୍ଧରଣୀତଲେ
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥର ପତାକାକୁ ଛୁଇଁ, ରଥର ଢଞ୍ଚାକୁ ଆଘାତ କରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ରାମୋଽପି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚାପମାକୃଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୃତପ୍ରତିକୃତଂ କର୍ତୁଂ ମନସା ସମ୍ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ରାମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ତଣା ଧରି, ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।