ଗିରେର୍ଵଜ୍ରାଭିମୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀର୍ଯତଃ ସଦୃଶସ୍ଵନମ୍। ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଵୈ ଵେଗେନ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରାନତଂ ଧନୁଃ
ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଧ୍ୱନି ପରି ଏହାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବଳେ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଶଶିରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବାଙ୍କା ଥିଲା।
ଉଵାଚ ମାତଲିଂ ରାମଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ସାରଥିମ୍। ମାତଲେ ପଶ୍ଯ ସଂରବ୍ଧମାପତନ୍ତଂ ରଥଂ ରିପୋଃ
ରାମ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମାତଳି, ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ କେତେ ରାଗରେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।'
ଯଥାପସଵ୍ଯଂ ପତତା ଵେଗେନ ମହତା ପୁନଃ। ସମରେ ହନ୍ତୁମାତ୍ମାନଂ ତଥାନେନ କୃତା ମତିଃ
ଏହି ରଥ ବଡ଼ ତେଜ ଗତିରେ ବାମପାଖରୁ ଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଏହା ମନେ କରିଛି।
ତଦପ୍ରମାଦମାତିଷ୍ଠ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗଚ୍ଛ ରଥଂ ରିପୋଃ। ଵିଧ୍ଵଂସଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵାଯୁର୍ମେଘମିଵୋତ୍ଥିତମ୍
ତେଣୁ, ସତର୍କ ରୁହ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ସାମ୍ନା କର। ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ବାତାସ ଉଠୁଥିବା ମେଘକୁ ଚିରିଦିଏ।
ଅଵିକ୍ଲଵମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମଵ୍ଯଗ୍ରହୃଦଯେକ୍ଷଣମ୍। ରଶ୍ମିସଂଚାରନିଯତଂ ପ୍ରଚୋଦଯ ରଥଂ ଦ୍ରୁତମ୍
ନିର୍ଭୀକ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ରଶ୍ମିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳା।
କାମଂ ନ ତ୍ଵଂ ସମାଧେଯଃ ପୁରଂଦରରଥୋଚିତଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରହମେକାଗ୍ରଃ ସ୍ମାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଶିକ୍ଷଯେ
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପରିଚିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଶିଖାଉନି; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲି, ମାତ୍ର ମନେ ପକାଉଛି।
ପରିତୁଷ୍ଟଃ ସ ରାମସ୍ଯ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମାତଲିଃ। ପ୍ରଚୋଦଯାମାସ ରଥଂ ସୁରସାରଥିରୁତ୍ତମଃ
ରାମଙ୍କ କଥାରେ ମାତଳି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥି, ରଥକୁ ଆଗକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଅପସଵ୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଵନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥମ୍। ଚକ୍ରସମ୍ଭୂତରଜସା ରାଵଣଂ ଵ୍ଯଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ସେ ରାବଣଙ୍କ ବଡ଼ ରଥର ବାମପାଖରୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଚକ୍ରରେ ଉଠିଥିବା ଧୂଳିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତାମ୍ରଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ। ରଥପ୍ରତିମୁଖଂ ରାମଂ ସାଯକୈରଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବିକ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ଲାଲ୍ ଆଖିରେ, ରଥ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲା।
ଧର୍ଷଣାମର୍ଷିତୋ ରାମୋ ଧୈର୍ଯଂ ରୋଷେଣ ଲମ୍ଭଯନ୍। ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାଵେଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଯୁଧି ଶରାସନମ୍
ଅପମାନରେ ରାମ ରୋଷକୁ ଧୈର୍ୟରେ ଦମନ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ବେଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଶରାଂଶ୍ଚ ସୁମହାଵେଗାନ୍ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସମପ୍ରଭାନ୍। ତଦୁପୋଢଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଵଧକାଂକ୍ଷିଣୋଃ। ପରସ୍ପରାଭିମୁଖଯୋର୍ଦୃପ୍ତଯୋରିଵ ସିଂହଯୋଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବେଗବାନ୍ ତୀର ଧରିଲେ। ତା'ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକାଉଁଠି ଦୁଇଟି ଗର୍ବିତ ସିଂହ ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ପରି, ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଙ୍କ ନାଶ ଚାହିଁଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ସମୀଯୁର୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାଵଣକ୍ଷଯକାଂକ୍ଷିଣଃ
ତା'ପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ଆଶା କରି, ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ସମୁତ୍ପେତୁରଥୋତ୍ପାତା ଦାରୁଣା ରୋମହର୍ଷଣାଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ରାଘଵସ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଏହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ।
ଵଵର୍ଷ ରୁଧିରଂ ଦେଵୋ ରାଵଣସ୍ଯ ରଥୋପରି। ଵାତା ମଣ୍ଡଲିନସ୍ତୀଵ୍ରା ଵ୍ଯପସଵ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ଆକାଶରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେଇ ରାବଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ତୀବ୍ର ବାତାସ ଚକ୍ରାକାରେ ବାମପଟେ ବହିଲା।
ମହଦ୍ଗୃଧ୍ରକୁଲଂ ଚାସ୍ଯ ଭ୍ରମମାଣଂ ନଭସ୍ଥଲେ। ଯେନ ଯେନ ରଥୋ ଯାତି ତେନ ତେନ ପ୍ରଧାଵତି
ବଡ଼ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଥିଲେ, ରଥ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ସଂଧ୍ଯଯା ଚାଵୃତା ଲଙ୍କା ଜପାପୁଷ୍ପନିକାଶଯା। ଦୃଶ୍ଯତେ ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଦିଵସେଽପି ଵସୁଂଧରା
ଲଙ୍କା ଜପା ଫୁଲ ପରି ରଙ୍ଗିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା; ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସନିର୍ଘାତା ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରପେତୁର୍ମହାସ୍ଵନାଃ। ଵିଷାଦଯଂସ୍ତେ ରକ୍ଷାଂସି ରାଵଣସ୍ଯ ତଦାହିତାଃ
ବଡ଼ ଆଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ମହାଉଲ୍କା ଓ ମେଘ ଚାପି ତଳେ ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିଲା।
ରାଵଣଶ୍ଚ ଯତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚଚାଲ ଵସୁଂଧରା। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ପ୍ରହରତାଂ ଗୃହୀତା ଇଵ ବାହଵଃ
ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତ ଧରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତାମ୍ରାଃ ପୀତାଃ ସିତାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ପତିତାଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମଯଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଧାତଵଃ
ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ସାଦା ଓ ଧଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଧାତୁ ଦେଖାଯିବା ପରି।
ଗୃଧ୍ରୈରନୁଗତାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵମନ୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଵଲନଂ ମୁଖୈଃ। ପ୍ରଣେଦୁର୍ମୁଖମୀକ୍ଷନ୍ତ୍ଯଃ ସଂରବ୍ଧମଶିଵଂ ଶିଵାଃ
ଗୃଧ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଗଳୁଥିଲେ; ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ତକି ଦୃଢ଼ ଓ ଅଶୁଭ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୂରୁଥିଲେ।
ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵଵୌ ଵାଯୂ ରଣେ ପାଂସୂନ୍ ସମୁତ୍କିରନ୍। ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ କୁର୍ଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟିଵିଲୋପନମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିପରୀତ ବାତାସ ବହି, ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା।
ନିପେତୁରିନ୍ଦ୍ରାଶନଯଃ ସୈନ୍ଯେ ଚାସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ। ଦୁର୍ଵିଷହ୍ଯସ୍ଵରା ଘୋରା ଵିନା ଜଲଧରୋଦଯମ୍
ତାଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପାତ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯଦିଓ ମେଘ ଥିଲାନି।
ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶଃ ସର୍ଵା ବଭୂଵୁସ୍ତିମିରାଵୃତାଃ। ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଚ ନଭୋଽଭଵତ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା; ବଡ଼ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଦେଖିବା ମୁସ୍କିଲ ହେଲା।
କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯଃ କଲହଂ ଘୋରଂ ସାରିକାସ୍ତଦ୍ରଥଂ ପ୍ରତି। ନିପେତୁଃ ଶତଶସ୍ତତ୍ର ଦାରୁଣା ଦାରୁଣାରୁତାଃ
ସେଇ ରଥ ଉପରେ ଶତଶଃ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଶାରିକା ପକ୍ଷୀମାନେ ଝୁମିପଡ଼ିଲେ।
ଜଘନେଭ୍ଯଃ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ନେତ୍ରେଭ୍ଯୋଽଶ୍ରୂଣି ସଂତତମ୍। ମୁମୁଚୁସ୍ତସ୍ଯ ତୁରଗାସ୍ତୁଲ୍ଯମଗ୍ନିଂ ଚ ଵାରି ଚ
ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ତିନ୍ତି ଚିଙ୍ଗାରି ଓ ଆଖିରୁ ଲଗାତାର ଲୁହ ଝରୁଥିଲା—ଅଗ୍ନି ଓ ପାଣି ଏକାସାଥିରେ ବାହାରୁଥିଲା।
ଏଵଂପ୍ରକାରା ବହଵଃ ସମୁତ୍ପାତା ଭଯାଵହାଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ଦାରୁଣାଃ ସମ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞିରେ
ଏପରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା।
ରାମସ୍ଯାପି ନିମିତ୍ତାନି ସୌମ୍ଯାନି ଚ ଶିଵାନି ଚ। ବଭୂଵୁର୍ଜଯଶଂସୀନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନି ସର୍ଵଶଃ
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ବିଜୟକୁ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା।
ନିମିତ୍ତାନୀହ ସୌମ୍ଯାନି ରାଘଵଃ ସ୍ଵଜଯାଯ ଵୈ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମସଂହୃଷ୍ଟୋ ହତଂ ମେନେ ଚ ରାଵଣମ୍
ସେଇ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ମୃତ ଭାବିଲେ।
ତତୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମଗତାନି ରାଘଵୋ ରଣେ ନିମିତ୍ତାନି ନିମିତ୍ତକୋଵିଦଃ। ଜଗାମ ହର୍ଷଂ ଚ ପରାଂ ଚ ନିର୍ଵୃତିଂ ଚକାର ଯୁଦ୍ଧେ ହ୍ଯଧିକଂ ଚ ଵିକ୍ରମମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କିତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଘବ ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଗଭୀର ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ।
thumb|ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତସପ୍ତତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।