ରାଵଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଜଯାର୍ଥଂ ସମୁପାଗମତ୍। ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମହତା ଵୃତସ୍ତସ୍ଯ ଵଧେଽଭଵତ୍
ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ, ତାଙ୍କର ବିନାଶରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ଅଥ ରଵିରଵଦନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ମୁଦିତମନାଃ ପରମଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଯମାଣଃ। ନିଶିଚରପତିସଂକ୍ଷଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁରଗଣମଧ୍ଯଗତୋ ଵଚସ୍ତ୍ଵରେତି
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବଢ଼ିଆ ଖୁସି ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ କଥା କହିଲେ; ରାତିର ଦାନବପତିଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ ବୋଲି ଜାଣି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଷଡଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଡଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକ ଶତ ଛଅ ଅଧିକ ସର୍ଗକୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସାରଥିଃ ସ ରଥଂ ହୃଷ୍ଟଃ ପରସୈନ୍ଯପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକିନମ୍
ସେ ସାରଥି ଖୁସି ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସଦୃଶ, ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଯୁକ୍ତଂ ପରମସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଵାଜିଭିର୍ହେମମାଲିଭିଃ। ଯୁଦ୍ଧୋପକରଣୈଃ ପୂର୍ଣଂ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନମ୍
ସେ ରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ଥିଲା, ସେମାନେ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପତାକା-ଧ୍ୱଜରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା।
ଗ୍ରସନ୍ତମିଵ ଚାକାଶଂ ନାଦଯନ୍ତଂ ଵସୁଂଧରାମ୍। ପ୍ରଣାଶଂ ପରସୈନ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷଣମ୍
ସେ ରଥ ଆକାଶକୁ ଗିଲିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପୃଥିବୀକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଥିଲା; ଏହା ଶତ୍ରୁ ସେନାର ବିନାଶ ଓ ନିଜ ସେନାର ଆନନ୍ଦ ଆଣୁଥିଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ରଥଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚୋଦଯାମାସ ସାରଥିଃ। ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ସ୍ଵନଵନ୍ତଂ ମହାଧ୍ଵଜମ୍
ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ହଠାତ୍ ଗତିରେ ଆସୁଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଓ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଥିବା ଧ୍ୱନି ସହ।
ରଥଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନରରାଜୋ ଦଦର୍ଶ ହ। କୃଷ୍ଣଵାଜିସମାଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ରୌଦ୍ରେଣ ଵର୍ଚସା
ମଣିଷ୍ୟର ରାଜା ରାକ୍ଷସରାଜାଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ଥିଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ରହିଥିଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାକାଶେ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତଡିତ୍ପତାକାଗହନଂ ଦର୍ଶିତେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧପ୍ରଭମ୍
ସେ ରଥ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରର ଚମକ ଦେଖାଉଥିଲା।
ଶରଧାରା ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ଧାରାଧରମିଵାମ୍ବୁଦମ୍। ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଘସଂକାଶମାପତନ୍ତଂ ରଥଂ ରିପୋଃ
ସେ ରଥ ମେଘର ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଧାରା ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ ମେଘ ସଦୃଶ କଳା ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି,
ଗିରେର୍ଵଜ୍ରାଭିମୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀର୍ଯତଃ ସଦୃଶସ୍ଵନମ୍। ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଵୈ ଵେଗେନ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରାନତଂ ଧନୁଃ
ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଧ୍ୱନି ପରି ଏହାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବଳେ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଶଶିରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବାଙ୍କା ଥିଲା।
ଉଵାଚ ମାତଲିଂ ରାମଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ସାରଥିମ୍। ମାତଲେ ପଶ୍ଯ ସଂରବ୍ଧମାପତନ୍ତଂ ରଥଂ ରିପୋଃ
ରାମ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମାତଳି, ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ କେତେ ରାଗରେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।'
ଯଥାପସଵ୍ଯଂ ପତତା ଵେଗେନ ମହତା ପୁନଃ। ସମରେ ହନ୍ତୁମାତ୍ମାନଂ ତଥାନେନ କୃତା ମତିଃ
ଏହି ରଥ ବଡ଼ ତେଜ ଗତିରେ ବାମପାଖରୁ ଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଏହା ମନେ କରିଛି।
ତଦପ୍ରମାଦମାତିଷ୍ଠ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗଚ୍ଛ ରଥଂ ରିପୋଃ। ଵିଧ୍ଵଂସଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵାଯୁର୍ମେଘମିଵୋତ୍ଥିତମ୍
ତେଣୁ, ସତର୍କ ରୁହ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ସାମ୍ନା କର। ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ବାତାସ ଉଠୁଥିବା ମେଘକୁ ଚିରିଦିଏ।
ଅଵିକ୍ଲଵମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମଵ୍ଯଗ୍ରହୃଦଯେକ୍ଷଣମ୍। ରଶ୍ମିସଂଚାରନିଯତଂ ପ୍ରଚୋଦଯ ରଥଂ ଦ୍ରୁତମ୍
ନିର୍ଭୀକ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ରଶ୍ମିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳା।
କାମଂ ନ ତ୍ଵଂ ସମାଧେଯଃ ପୁରଂଦରରଥୋଚିତଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରହମେକାଗ୍ରଃ ସ୍ମାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଶିକ୍ଷଯେ
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପରିଚିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଶିଖାଉନି; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲି, ମାତ୍ର ମନେ ପକାଉଛି।
ପରିତୁଷ୍ଟଃ ସ ରାମସ୍ଯ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମାତଲିଃ। ପ୍ରଚୋଦଯାମାସ ରଥଂ ସୁରସାରଥିରୁତ୍ତମଃ
ରାମଙ୍କ କଥାରେ ମାତଳି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥି, ରଥକୁ ଆଗକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଅପସଵ୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଵନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥମ୍। ଚକ୍ରସମ୍ଭୂତରଜସା ରାଵଣଂ ଵ୍ଯଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ସେ ରାବଣଙ୍କ ବଡ଼ ରଥର ବାମପାଖରୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଚକ୍ରରେ ଉଠିଥିବା ଧୂଳିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତାମ୍ରଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ। ରଥପ୍ରତିମୁଖଂ ରାମଂ ସାଯକୈରଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବିକ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ଲାଲ୍ ଆଖିରେ, ରଥ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲା।
ଧର୍ଷଣାମର୍ଷିତୋ ରାମୋ ଧୈର୍ଯଂ ରୋଷେଣ ଲମ୍ଭଯନ୍। ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାଵେଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଯୁଧି ଶରାସନମ୍
ଅପମାନରେ ରାମ ରୋଷକୁ ଧୈର୍ୟରେ ଦମନ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ବେଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ଶରାଂଶ୍ଚ ସୁମହାଵେଗାନ୍ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସମପ୍ରଭାନ୍। ତଦୁପୋଢଂ ମହଦ୍ ଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଵଧକାଂକ୍ଷିଣୋଃ। ପରସ୍ପରାଭିମୁଖଯୋର୍ଦୃପ୍ତଯୋରିଵ ସିଂହଯୋଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବେଗବାନ୍ ତୀର ଧରିଲେ। ତା'ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକାଉଁଠି ଦୁଇଟି ଗର୍ବିତ ସିଂହ ପରସ୍ପର ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ପରି, ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଙ୍କ ନାଶ ଚାହିଁଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ସମୀଯୁର୍ଦ୍ଵୈରଥଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାଵଣକ୍ଷଯକାଂକ୍ଷିଣଃ
ତା'ପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ଆଶା କରି, ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଲେ।
ସମୁତ୍ପେତୁରଥୋତ୍ପାତା ଦାରୁଣା ରୋମହର୍ଷଣାଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶାଯ ରାଘଵସ୍ଯୋଦଯାଯ ଚ
ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଏହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଉଦୟ ପାଇଁ।
ଵଵର୍ଷ ରୁଧିରଂ ଦେଵୋ ରାଵଣସ୍ଯ ରଥୋପରି। ଵାତା ମଣ୍ଡଲିନସ୍ତୀଵ୍ରା ଵ୍ଯପସଵ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ
ଆକାଶରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେଇ ରାବଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ତୀବ୍ର ବାତାସ ଚକ୍ରାକାରେ ବାମପଟେ ବହିଲା।
ମହଦ୍ଗୃଧ୍ରକୁଲଂ ଚାସ୍ଯ ଭ୍ରମମାଣଂ ନଭସ୍ଥଲେ। ଯେନ ଯେନ ରଥୋ ଯାତି ତେନ ତେନ ପ୍ରଧାଵତି
ବଡ଼ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଥିଲେ, ରଥ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ସଂଧ୍ଯଯା ଚାଵୃତା ଲଙ୍କା ଜପାପୁଷ୍ପନିକାଶଯା। ଦୃଶ୍ଯତେ ସମ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତେଵ ଦିଵସେଽପି ଵସୁଂଧରା
ଲଙ୍କା ଜପା ଫୁଲ ପରି ରଙ୍ଗିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଢାକି ଯାଇଥିଲା; ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସନିର୍ଘାତା ମହୋଲ୍କାଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରପେତୁର୍ମହାସ୍ଵନାଃ। ଵିଷାଦଯଂସ୍ତେ ରକ୍ଷାଂସି ରାଵଣସ୍ଯ ତଦାହିତାଃ
ବଡ଼ ଆଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ମହାଉଲ୍କା ଓ ମେଘ ଚାପି ତଳେ ପଡ଼ିଲା, ଏହା ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏହି ସବୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିଲା।
ରାଵଣଶ୍ଚ ଯତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚଚାଲ ଵସୁଂଧରା। ରକ୍ଷସାଂ ଚ ପ୍ରହରତାଂ ଗୃହୀତା ଇଵ ବାହଵଃ
ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତ ଧରାଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ତାମ୍ରାଃ ପୀତାଃ ସିତାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ପତିତାଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମଯଃ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଧାତଵଃ
ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ସାଦା ଓ ଧଳା ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଧାତୁ ଦେଖାଯିବା ପରି।
ଗୃଧ୍ରୈରନୁଗତାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵମନ୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଵଲନଂ ମୁଖୈଃ। ପ୍ରଣେଦୁର୍ମୁଖମୀକ୍ଷନ୍ତ୍ଯଃ ସଂରବ୍ଧମଶିଵଂ ଶିଵାଃ
ଗୃଧ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଗଳୁଥିଲେ; ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ତକି ଦୃଢ଼ ଓ ଅଶୁଭ ଚକ୍ରାକାରେ ଘୂରୁଥିଲେ।