ତମୋଘ୍ନାଯ ହିମଘ୍ନାଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାଯାମିତାତ୍ମନେ। କୃତଘ୍ନଘ୍ନାଯ ଦେଵାଯ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ପତଯେ ନମଃ
ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ଶୀତ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ଅପାର ଆତ୍ମା, କୃତଘ୍ନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିବା, ଦେବତା, ଆଲୋକର ନାଥ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ତପ୍ତଚାମୀକରାଭାଯ ହରଯେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣେ। ନମସ୍ତମୋଽଭିନିଘ୍ନାଯ ରୁଚଯେ ଲୋକସାକ୍ଷିଣେ
ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ହରି, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନ୍ଧକାର ନାଶ କରୁଥିବା, ତେଜସ୍ୱୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନାଶଯତ୍ଯେଷ ଵୈ ଭୂତଂ ତମେଵ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ। ପାଯତ୍ଯେଷ ତପତ୍ଯେଷ ଵର୍ଷତ୍ଯେଷ ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନାଶ କରି, ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ସେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାପିଥିବା, ଏବଂ ନିଜ କିରଣରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ଏଷ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି ଭୂତେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ। ଏଷ ଚୈଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ଫଲଂ ଚୈଵାଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣାମ୍
ଏହି ଦେବତା ସମସ୍ତେ ଶୁଅଁଥିବାବେଳେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏହିଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ତାହାର ଫଳ ଭି ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵାଶ୍ଚ କ୍ରତଵଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୂନାଂ ଫଲମେଵ ଚ। ଯାନି କୃତ୍ଯାନି ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପରମପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବତା, ்ଯଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ।
ଏନମାପତ୍ସୁ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ କାନ୍ତାରେଷୁ ଭଯେଷୁ ଚ। କୀର୍ତଯନ୍ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଵସୀଦତି ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆପତ୍ତି, କଷ୍ଟ, ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଭୟରେ ଏହାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ କେବେ ଅବସାଦରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ପୂଜଯସ୍ଵୈନମେକାଗ୍ରୋ ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍। ଏତତ୍ ତ୍ରିଗୁଣିତଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଵିଜଯିଷ୍ଯତି
ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଏହି ଦେବଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏହାକୁ ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳିବ।
ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ମହାବାହୋ ରାଵଣଂ ତ୍ଵଂ ଜହିଷ୍ଯସି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ଜଗାମ ସ ଯଥାଗତମ୍
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ; ଏପରି କହି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମହାତେଜା ନଷ୍ଟଶୋକୋଽଭଵତ୍ ତଦା। ଧାରଯାମାସ ସୁପ୍ରୀତୋ ରାଘଵଃ ପ୍ରଯତାତ୍ମଵାନ୍
ଏହି ଶୁଣି, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ରାଘବ ଖୁସି ଓ ନିୟମିତ ମନରେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ଆଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜପ୍ତ୍ଵେଦଂ ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ୍ତଵାନ୍। ତ୍ରିରାଚମ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।
ରାଵଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଜଯାର୍ଥଂ ସମୁପାଗମତ୍। ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମହତା ଵୃତସ୍ତସ୍ଯ ଵଧେଽଭଵତ୍
ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ, ତାଙ୍କର ବିନାଶରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ଅଥ ରଵିରଵଦନ୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମଂ ମୁଦିତମନାଃ ପରମଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଯମାଣଃ। ନିଶିଚରପତିସଂକ୍ଷଯଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁରଗଣମଧ୍ଯଗତୋ ଵଚସ୍ତ୍ଵରେତି
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବଢ଼ିଆ ଖୁସି ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ କଥା କହିଲେ; ରାତିର ଦାନବପତିଙ୍କର ବିନାଶ ହେବ ବୋଲି ଜାଣି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେ ତୁରନ୍ତ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଷଡଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଷଡଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଏକ ଶତ ଛଅ ଅଧିକ ସର୍ଗକୁ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସାରଥିଃ ସ ରଥଂ ହୃଷ୍ଟଃ ପରସୈନ୍ଯପ୍ରଧର୍ଷଣମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକିନମ୍
ସେ ସାରଥି ଖୁସି ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ସଦୃଶ, ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଯୁକ୍ତଂ ପରମସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଵାଜିଭିର୍ହେମମାଲିଭିଃ। ଯୁଦ୍ଧୋପକରଣୈଃ ପୂର୍ଣଂ ପତାକାଧ୍ଵଜମାଲିନମ୍
ସେ ରଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ଥିଲା, ସେମାନେ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପତାକା-ଧ୍ୱଜରେ ମୁଡ଼ିଥିଲା।
ଗ୍ରସନ୍ତମିଵ ଚାକାଶଂ ନାଦଯନ୍ତଂ ଵସୁଂଧରାମ୍। ପ୍ରଣାଶଂ ପରସୈନ୍ଯାନାଂ ସ୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷଣମ୍
ସେ ରଥ ଆକାଶକୁ ଗିଲିଯିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପୃଥିବୀକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଥିଲା; ଏହା ଶତ୍ରୁ ସେନାର ବିନାଶ ଓ ନିଜ ସେନାର ଆନନ୍ଦ ଆଣୁଥିଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ରଥଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚୋଦଯାମାସ ସାରଥିଃ। ତମାପତନ୍ତଂ ସହସା ସ୍ଵନଵନ୍ତଂ ମହାଧ୍ଵଜମ୍
ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ଚଳାଇଲେ, ଯାହା ହଠାତ୍ ଗତିରେ ଆସୁଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଓ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଥିବା ଧ୍ୱନି ସହ।
ରଥଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ନରରାଜୋ ଦଦର୍ଶ ହ। କୃଷ୍ଣଵାଜିସମାଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ରୌଦ୍ରେଣ ଵର୍ଚସା
ମଣିଷ୍ୟର ରାଜା ରାକ୍ଷସରାଜାଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା କଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ଥିଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ରହିଥିଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାକାଶେ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ତଡିତ୍ପତାକାଗହନଂ ଦର୍ଶିତେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧପ୍ରଭମ୍
ସେ ରଥ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପତାକାଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରର ଚମକ ଦେଖାଉଥିଲା।
ଶରଧାରା ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ଧାରାଧରମିଵାମ୍ବୁଦମ୍। ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଘସଂକାଶମାପତନ୍ତଂ ରଥଂ ରିପୋଃ
ସେ ରଥ ମେଘର ପରି ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଧାରା ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ ମେଘ ସଦୃଶ କଳା ଓ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି,
ଗିରେର୍ଵଜ୍ରାଭିମୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀର୍ଯତଃ ସଦୃଶସ୍ଵନମ୍। ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଵୈ ଵେଗେନ ବାଲଚନ୍ଦ୍ରାନତଂ ଧନୁଃ
ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଧ୍ୱନି ପରି ଏହାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବଳେ ଟାଣିଲେ, ଯାହା ଶଶିରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବାଙ୍କା ଥିଲା।
ଉଵାଚ ମାତଲିଂ ରାମଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ସାରଥିମ୍। ମାତଲେ ପଶ୍ଯ ସଂରବ୍ଧମାପତନ୍ତଂ ରଥଂ ରିପୋଃ
ରାମ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କ ସାରଥି ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମାତଳି, ଦେଖ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥ କେତେ ରାଗରେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।'
ଯଥାପସଵ୍ଯଂ ପତତା ଵେଗେନ ମହତା ପୁନଃ। ସମରେ ହନ୍ତୁମାତ୍ମାନଂ ତଥାନେନ କୃତା ମତିଃ
ଏହି ରଥ ବଡ଼ ତେଜ ଗତିରେ ବାମପାଖରୁ ଯାଉଛି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଏହା ମନେ କରିଛି।
ତଦପ୍ରମାଦମାତିଷ୍ଠ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗଚ୍ଛ ରଥଂ ରିପୋଃ। ଵିଧ୍ଵଂସଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ଵାଯୁର୍ମେଘମିଵୋତ୍ଥିତମ୍
ତେଣୁ, ସତର୍କ ରୁହ; ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ସାମ୍ନା କର। ମୁଁ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ବାତାସ ଉଠୁଥିବା ମେଘକୁ ଚିରିଦିଏ।
ଅଵିକ୍ଲଵମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମଵ୍ଯଗ୍ରହୃଦଯେକ୍ଷଣମ୍। ରଶ୍ମିସଂଚାରନିଯତଂ ପ୍ରଚୋଦଯ ରଥଂ ଦ୍ରୁତମ୍
ନିର୍ଭୀକ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ହୃଦୟ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ରଶ୍ମିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଚଳା।
କାମଂ ନ ତ୍ଵଂ ସମାଧେଯଃ ପୁରଂଦରରଥୋଚିତଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁରହମେକାଗ୍ରଃ ସ୍ମାରଯେ ତ୍ଵାଂ ନ ଶିକ୍ଷଯେ
ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଚଳାଇବାରେ ପରିଚିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ଶିଖାଉନି; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲି, ମାତ୍ର ମନେ ପକାଉଛି।
ପରିତୁଷ୍ଟଃ ସ ରାମସ୍ଯ ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ମାତଲିଃ। ପ୍ରଚୋଦଯାମାସ ରଥଂ ସୁରସାରଥିରୁତ୍ତମଃ
ରାମଙ୍କ କଥାରେ ମାତଳି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାରଥି, ରଥକୁ ଆଗକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଅପସଵ୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଵନ୍ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥମ୍। ଚକ୍ରସମ୍ଭୂତରଜସା ରାଵଣଂ ଵ୍ଯଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ସେ ରାବଣଙ୍କ ବଡ଼ ରଥର ବାମପାଖରୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଚକ୍ରରେ ଉଠିଥିବା ଧୂଳିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତାମ୍ରଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଃ। ରଥପ୍ରତିମୁଖଂ ରାମଂ ସାଯକୈରଵଧୂନଯତ୍
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ବିକ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ଲାଲ୍ ଆଖିରେ, ରଥ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କଲା।
ଧର୍ଷଣାମର୍ଷିତୋ ରାମୋ ଧୈର୍ଯଂ ରୋଷେଣ ଲମ୍ଭଯନ୍। ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାଵେଗମୈନ୍ଦ୍ରଂ ଯୁଧି ଶରାସନମ୍
ଅପମାନରେ ରାମ ରୋଷକୁ ଧୈର୍ୟରେ ଦମନ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ବେଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରିଲେ।