ଦେଶକାଲୌ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯୌ ଲକ୍ଷଣାନୀଙ୍ଗିତାନି ଚ। ଦୈନ୍ଯଂ ହର୍ଷଶ୍ଚ ଖେଦଶ୍ଚ ରଥିନଶ୍ଚ ବଲାବଲମ୍
ସଠିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ, ଚିହ୍ନ ଓ ଇଙ୍ଗিত, ଦୁଃଖ, ଆନନ୍ଦ, କ୍ଲାନ୍ତି, ଏବଂ ରଥଚାଳକଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା—ଏସବୁ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ସ୍ଥଲନିମ୍ନାନି ଭୂମେଶ୍ଚ ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ। ଯୁଦ୍ଧକାଲଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପରସ୍ଯାନ୍ତରଦର୍ଶନମ୍
ଭୂମିର ଉଚ୍ଚା-ନିମ୍ନ, ସମ ଓ ଅସମ ସ୍ଥାନ, ଯୁଦ୍ଧର ସମୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବା ଦରକାର।
ଉପଯାନାପଯାନେ ଚ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତ୍ଯପସର୍ପଣମ୍। ସର୍ଵମେତଦ୍ ରଥସ୍ଥେନ ଜ୍ଞେଯଂ ରଥକୁଟୁମ୍ବିନା
ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା, ପଛକୁ ହଟିବା, ସ୍ଥାନ ଓ ପଛକୁ ଟାଣିବା—ଏସବୁ ରଥର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣା ଦରକାର।
ତଵ ଵିଶ୍ରାମହେତୋସ୍ତୁ ତଥୈଷାଂ ରଥଵାଜିନାମ୍। ରୌଦ୍ରଂ ଵର୍ଜଯତା ଖେଦଂ କ୍ଷମଂ କୃତମିଦଂ ମଯା
ତୁମ ଓ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ, ମୁଁ କଠିନ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଏଡ଼ିଛି; ଏହି କାମ ମୁଁ ଉଚିତ ବୋଲି କରିଛି।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନ ମଯା ଵୀର ରଥୋଽଯମପଵାହିତଃ। ଭର୍ତୁଃ ସ୍ନେହପରୀତେନ ମଯେଦଂ ଯତ୍ କୃତଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ବୀର, ଏହି ରଥଟିକୁ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ହଟାଇନଥିଲି; ମୋ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ମୋର ଭଲପାଇବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାମ କରିଛି, ତାହା ମୁଁ କରିଛି।
ଆଜ୍ଞାପଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯରିନିଷୂଦନ। ତତ୍ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୀର ଗତାନୃଣ୍ଯେନ ଚେତସା
ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଆପଣ ଯେପରି ଠିକ୍ ଭାବେ ଆଦେଶ ଦେବେ, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି; ମୋ ମନ ଦେୟବାନ ଓ ଋଣମୁକ୍ତ ଅଛି।
ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ରାଵଣସ୍ତସ୍ଯ ସାରଥେଃ। ପ୍ରଶସ୍ଯୈନଂ ବହୁଵିଧଂ ଯୁଦ୍ଧଲୁବ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ସାରଥିଙ୍କର କଥାରେ ରାବଣ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବହୁଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ଏହିପରି କହିଲେ।
ରଥଂ ଶୀଘ୍ରମିମଂ ସୂତ ରାଘଵାଭିମୁଖଂ ନଯ। ନାହତ୍ଵା ସମରେ ଶତ୍ରୂନ୍ ନିଵର୍ତିଷ୍ଯତି ରାଵଣଃ
ହେ ସାରଥି, ଏହି ରଥଟିକୁ ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହରାଇନଥିଲେ ରାବଣ ଫେରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରଥସ୍ଥସ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ଦଦୌ ତସ୍ଯ ଶୁଭଂ ହ୍ଯେକଂ ହସ୍ତାଭରଣମୁତ୍ତମମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଵଣଵାକ୍ଯାନି ସାରଥିଃ ସଂନ୍ଯଵର୍ତତ
ଏପରି କହି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାପତି ରାବଣ ରଥରେ ବସିଥିବା ସାରଥିଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତାଭୂଷଣ ଦେଲେ; ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସାରଥି ରଥଟିକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୁତଂ ରାଵଣଵାକ୍ଯଚୋଦିତଃ ପ୍ରଚୋଦଯାମାସ ହଯାନ୍ ସ ସାରଥିଃ। ସ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତତୋ ମହାରଥଃ କ୍ଷଣେନ ରାମସ୍ଯ ରଣାଗ୍ରତୋଽଭଵତ୍
ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ହଂକାଇଲେ; ଏଭଳି ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କ ମହାରଥ ଦ୍ରୁତରେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
thumb|ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶତପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସମରେ ଚିନ୍ତଯା ସ୍ଥିତମ୍। ରାଵଣଂ ଚାଗ୍ରତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ଦୈଵତୈଶ୍ଚ ସମାଗମ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭ୍ଯାଗତୋ ରଣମ୍। ଉପଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମମଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାଂସ୍ତଦା
ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ଶୃଣୁ ଗୁହ୍ଯଂ ସନାତନମ୍। ଯେନ ସର୍ଵାନରୀନ୍ ଵତ୍ସ ସମରେ ଵିଜଯିଷ୍ଯସେ
ହେ ରାମ, ହେ ରାମ, ମହାବାହୁ, ଏହି ପୁରାତନ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ଶୁଣ; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବ।
ଆଦିତ୍ଯହୃଦଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଶତ୍ରୁଵିନାଶନମ୍। ଜଯାଵହଂ ଜପଂ ନିତ୍ଯମକ୍ଷଯଂ ପରମଂ ଶିଵମ୍
ଏହି ଆଦିତ୍ୟହୃଦୟ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଜୟ ଦେଇଥାଏ; ଏହାକୁ ସଦା ଜପ କର, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୁଭ।
ସର୍ଵମଙ୍ଗଲମାଙ୍ଗଲ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍। ଚିନ୍ତାଶୋକପ୍ରଶମନମାଯୁର୍ଵର୍ଧନମୁତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ରଶ୍ମିମନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଯନ୍ତଂ ଦେଵାସୁରନମସ୍କୃତମ୍। ପୂଜଯସ୍ଵ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତଂ ଭାସ୍କରଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍
ଯିଏ ରଶ୍ମିମାନ୍ତ, ଉଦୟମାନ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେହି ଭାସ୍କର, ବିବସ୍ବାନ୍ତ, ଭୂବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ସର୍ଵଦେଵାତ୍ମକୋ ହ୍ଯେଷ ତେଜସ୍ଵୀ ରଶ୍ମିଭାଵନଃ। ଏଷ ଦେଵାସୁରଗଣାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ପାତି ଗଭସ୍ତିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ତେଜସ୍ୱୀ, ରଶ୍ମିର ଉତ୍ସ; ସେ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଏଷ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଶିଵଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଧନଦଃ କାଲୋ ଯମଃ ସୋମୋ ହ୍ଯପାଂ ପତିଃ
ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ସ୍କନ୍ଦ, ପ୍ରଜାପତି, ମହେନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, କାଳ, ଯମ, ସୋମ ଓ ଜଳର ନାଥ।
ପିତରୋ ଵସଵଃ ସାଧ୍ଯା ଅଶ୍ଵିନୌ ମରୁତୋ ମନୁଃ। ଵାଯୁର୍ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରାଣ ଋତୁକର୍ତା ପ୍ରଭାକରଃ
ସେ ପିତୃଗଣ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମରୁତ, ମନୁ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣ, ଋତୁର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରଭାକର।
ଆଦିତ୍ଯଃ ସଵିତା ସୂର୍ଯଃ ଖଗଃ ପୂଷା ଗଭସ୍ତିମାନ୍। ସୁଵର୍ଣସଦୃଶୋ ଭାନୁର୍ହିରଣ୍ଯରେତା ଦିଵାକରଃ
ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ପୂଷା, ରଶ୍ମିମାନ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଭାନୁ, ହିରଣ୍ୟରେତା, ଦିବାକର।
ହରିଦଶ୍ଵଃ ସହସ୍ରାର୍ଚିଃ ସପ୍ତସପ୍ତିର୍ମରୀଚିମାନ୍। ତିମିରୋନ୍ମଥନଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ମାର୍ତଣ୍ଡକୋଂଽଶୁମାନ୍
ସେ ହରିଦଶ୍ୱ, ହଜାର କିରଣର ମାଲିକ, ସାତଟି ଚକ୍ର, ଅନେକ ରଶ୍ମି, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି, ଶୁଭ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମାର୍ତଣ୍ଡ, ଓ ଅଂଶୁମାନ୍।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ଶିଶିରସ୍ତପନୋଽହସ୍କରୋ ରଵିଃ। ଅଗ୍ନିଗର୍ଭୋଽଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ଶଙ୍ଖଃ ଶିଶିରନାଶନଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଶୀତଳତା ଦେଇଥିବା, ତାପ ଦେଇଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥିବା, ରବି, ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଶଂଖ, ଏବଂ ଶୀତ ଦୂର କରିଥିବା।
ଵ୍ଯୋମନାଥସ୍ତମୋଭେଦୀ ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମପାରଗଃ। ଘନଵୃଷ୍ଟିରପାଂ ମିତ୍ରୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵୀଥୀପ୍ଲଵଂଗମଃ
ସେ ଆକାଶର ନାଥ, ଅନ୍ଧକାର ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଋକ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ଵେଦ ଜଣା, ବର୍ଷା ଆଣିଥିବା, ଜଳର ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପଥ ଦେଇ ଚଳିଥିବା।
ଆତପୀ ମଣ୍ଡଲୀ ମୃତ୍ଯୁଃ ପିଙ୍ଗଲଃ ସର୍ଵତାପନଃ। କଵିର୍ଵିଶ୍ଵୋ ମହାତେଜା ରକ୍ତଃ ସର୍ଵଭଵୋଦ୍ଭଵଃ
ସେ ତାପ ଦେଇଥିବା, ବୃତ୍ତାକାର, ମୃତ୍ୟୁ, ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାପିଥିବା, ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ୱୀ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ।
ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରାଣାମଧିପୋ ଵିଶ୍ଵଭାଵନଃ। ତେଜସାମପି ତେଜସ୍ଵୀ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମନ୍ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ସେ ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ବାରଟି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ପୂର୍ଵାଯ ଗିରଯେ ପଶ୍ଚିମାଯାଦ୍ରଯେ ନମଃ। ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣାନାଂ ପତଯେ ଦିନାଧିପତଯେ ନମଃ
ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼କୁ ନମସ୍କାର, ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ନମସ୍କାର, ଆଲୋକ ଦଳର ନାଥକୁ ନମସ୍କାର, ଦିନର ଅଧିପତିକୁ ନମସ୍କାର।
ଜଯାଯ ଜଯଭଦ୍ରାଯ ହର୍ଯଶ୍ଵାଯ ନମୋ ନମଃ। ନମୋ ନମଃ ସହସ୍ରାଂଶୋ ଆଦିତ୍ଯାଯ ନମୋ ନମଃ
ବିଜୟୀ, ଶୁଭ ବିଜୟୀ, ହଳଦିଆ ଘୋଡ଼ା ଥିବା, ହଜାର କିରଣ ଥିବା, ଆଦିତ୍ୟ—ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ନମ ଉଗ୍ରାଯ ଵୀରାଯ ସାରଙ୍ଗାଯ ନମୋ ନମଃ। ନମଃ ପଦ୍ମପ୍ରବୋଧାଯ ପ୍ରଚଣ୍ଡାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଭୟଙ୍କର, ପ୍ରବଳ, ଚିହ୍ନିତ ଘୋଡ଼ା ଥିବା, ପଦ୍ମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ବ୍ରହ୍ମେଶାନାଚ୍ଯୁତେଶାଯ ସୂରାଯାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସେ। ଭାସ୍ଵତେ ସର୍ଵଭକ୍ଷାଯ ରୌଦ୍ରାଯ ଵପୁଷେ ନମଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନାଥ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଆଦିତ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।