ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଉଵାଚ ରାଵଣଂ ଵୀରଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ପରୁଷଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ହସି ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ମମ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦଜ୍ଞାନାଦ୍ ରାକ୍ଷସାଧମ। ହୃତା ତେ ଵିଵଶା ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନାସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମୋ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସହାୟତାରେ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟମ, ତୁମେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚୁରି କରିନେଲୁ, ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହଁ।
ମଯା ଵିରହିତାଂ ଦୀନାଂ ଵର୍ତମାନାଂ ମହାଵନେ। ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରସଭଂ ହୃତ୍ଵା ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ମୋ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ବେଳେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ବଳଜୋରି ଭାଇଦେହୀକୁ ନେଇଗଲ, ଏବଂ ଭାବୁଛ, ତୁମେ ବଡ଼ ଶୂର।
ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଶୂର ଵିନାଥାସୁ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍। କୃତ୍ଵା କାପୁରୁଷଂ କର୍ମ ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏମିତି ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି, ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ।
ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଚାରିତ୍ରେଷ୍ଵନଵସ୍ଥିତ। ଦର୍ପାନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁପାଦାଯ ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ମର୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ଚରିତ୍ରରେ ଅସ୍ଥିର, ଅହଂକାରରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଛ, ତଥାପି ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ।
ଶୂରେଣ ଧନଦଭ୍ରାତ୍ରା ବଲୈଃ ସମୁଦିତେନ ଚ। ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ମହତ୍କର୍ମ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ଧନର ଓ ଭାଇଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ଏକ ବଡ଼, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ କାମ କରିଛ, ଯାହା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଉତ୍ସେକେନାଭିପନ୍ନସ୍ଯ ଗର୍ହିତସ୍ଯାହିତସ୍ଯ ଚ। କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ନୁହୀଦାନୀଂ ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ସୁମହତ୍ ଫଲମ୍
ଅହଂକାରରେ, ନିନ୍ଦିତ ଓ ହାନିକାରକ କାମ କରିଛ, ଏବେ ତାହାର ବଡ଼ ଫଳ ତୁମେ ପାଉଛ।
ଶୂରୋଽହମିତି ଚାତ୍ମାନମଵଗଚ୍ଛସି ଦୁର୍ମତେ। ନୈଵ ଲଜ୍ଜାସ୍ତି ତେ ସୀତାଂ ଚୌରଵଦ୍ ଵ୍ଯପକର୍ଷତଃ
ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ଚୋର ପରି ସୀତାକୁ ଚୁରି କରି ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ।
ଯଦି ମତ୍ସଂନିଧୌ ସୀତା ଧର୍ଷିତା ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍। ଭ୍ରାତରଂ ତୁ ଖରଂ ପଶ୍ଯେସ୍ତଦା ମତ୍ସାଯକୈର୍ହତଃ
ଯଦି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି କିଛି କରିଥାନ୍ତ, ତେବେ ମୋର ତୀରରେ ମୃତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାନ୍ତ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସି ମମ ମନ୍ଦାତ୍ମଂଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯମାଗତଃ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ, ମୂଢ଼ମତି। ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାୟଲ କରି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଅଦ୍ଯ ତେ ମଚ୍ଛରୈଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍। କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଵ୍ଯପକର୍ଷନ୍ତୁ ଵିକୀର୍ଣଂ ରଣପାଂସୁଷୁ
ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ତୁମ ଜଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ କଟାଯିବ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହାକୁ ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ଟାଣିନେବେ।
ନିପତ୍ଯୋରସି ଗୃଧ୍ରାସ୍ତେ କ୍ଷିତୌ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣ। ପିବନ୍ତୁ ରୁଧିରଂ ତର୍ଷାଦ୍ ବାଣଶଲ୍ଯାନ୍ତରୋତ୍ଥିତମ୍
ରାବଣ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିପଡ଼ିବ, ତୁମ ଶର ଘାୟଲ ରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତକୁ ତୃଷ୍ଣାରେ ଗୃଧ୍ରମାନେ ପିଇବେ।
ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣଭିନ୍ନସ୍ଯ ଗତାସୋଃ ପତିତସ୍ଯ ତେ। କର୍ଷନ୍ ତ୍ଵନ୍ତ୍ରାଣି ପତଗା ଗରୁତ୍ମନ୍ତ ଇଵୋରଗାନ୍
ଆଜି ମୋ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ମୃତ ହେବା ପରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ତୁମ ଅନ୍ତ୍ର ଟାଣିନେବେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ସାପକୁ ଧରେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସ ଵଦନ୍ ଵୀରୋ ରାମଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ସମୀପସ୍ଥଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ଏଭଳି କହି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ବୀର ରାମ ନିକଟରେ ଦଁଡାଇଥିବା ରାକ୍ଷସରାଜ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଵୀର୍ଯଂ ବଲଂ ହର୍ଷଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ରାମସ୍ଯାସ୍ତ୍ରବଲଂ ଚୈଵ ଶତ୍ରୋର୍ନିଧନକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଗୁଣା ହେଲା, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, କାରଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁରସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ଶୀଘ୍ରହସ୍ତତରୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ଜଣାଶୁଣା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଦେଲା, ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତ ହେଲେ।
ଶୁଭାନ୍ଯେତାନି ଚିହ୍ନାନି ଵିଜ୍ଞାଯାତ୍ମଗତାନି ସଃ। ଭୂଯ ଏଵାର୍ଦଯଦ୍ ରାମୋ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାନ୍ତକୃତ୍
ସେ ନିଜ ମନରେ ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସନାଶୀ ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ ଦମନ କରିଲେ।
ହରୀଣାଂ ଚାଶ୍ମନିକରୈଃ ଶରଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ରାଘଵାତ୍। ହନ୍ଯମାନୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵିଘୂର୍ଣହୃଦଯୋଽଭଵତ୍
ବାନରମାନେ ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ବାଣରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମନେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଯଦା ଚ ଶସ୍ତ୍ରଂ ନାରେଭେ ନ ଚକର୍ଷ ଶରାସନମ୍। ନାସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକରୋଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ଵିକ୍ଲଵେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିପାରୁନଥିଲେ, ବାଣ ଟାଣିପାରୁନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ସେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
କ୍ଷିପ୍ତାଶ୍ଚାଶୁ ଶରାସ୍ତେନ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ମରଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁକାଲୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଯେଉଁ ବେଳେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ଆସିଯାଇଥିଲା।
ସୂତସ୍ତୁ ରଥନେତାସ୍ଯ ତଦଵସ୍ଥଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍। ଶନୈର୍ଯୁଦ୍ଧାଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ରଥଂ ତସ୍ଯାପଵାହଯତ୍
ସାରଥି ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ତିର ହୋଇନଥିବା ଭାବରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହଟାଇଲେ।
ରଥଂ ଚ ତସ୍ଯାଥ ଜଵେନ ସାରଥି- ର୍ନିଵାର୍ଯ ଭୀମଂ ଜଲଦସ୍ଵନଂ ତଦା। ଜଗାମ ଭୀତ୍ଯା ସମରାନ୍ମହୀପତିଂ ନିରସ୍ତଵୀର୍ଯଂ ପତିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ
ତାପରେ ସାରଥି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଭୟଙ୍କର ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ରଥକୁ ରୋକି, ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କାରଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଥିଲେ।
thumb|ଚତୁରଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଏକଶତ ଚାରି ନମ୍ବର ସର୍ଗ।
ସ ତୁ ମୋହାତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୃତାନ୍ତବଲଚୋଦିତଃ। କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ରାଵଣଃ ସୂତମବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ ଭରିଥିବା ରାବଣ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ହୀନଵୀର୍ଯମିଵାଶକ୍ତଂ ପୌରୁଷେଣ ଵିଵର୍ଜିତମ୍। ଭୀରୁଂ ଲଘୁମିଵାସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିହୀନମିଵ ତେଜସା
ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ, ଅଶକ୍ତ, ପୁରୁଷ ଗୁଣ ନଥିବା, ଭୟଭୀତ, ହୃଦୟରେ ହାଲୁକା ଓ ତେଜ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛ।
ଵିମୁକ୍ତମିଵ ମାଯାଭିରସ୍ତ୍ରୈରିଵ ବହିଷ୍କୃତମ୍। ମାମଵଜ୍ଞାଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚେଷ୍ଟସେ
ମନେ ହେଉଛି ମୋ ମାୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରାଯାଇଛ। ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ତୁମ ମନରେ ଯେପରି ଭାବୁଛ, ସେପରି କରୁଛ, ମୂଢ଼।
କିମର୍ଥଂ ମାମଵଜ୍ଞାଯ ମଚ୍ଛନ୍ଦମନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ତ୍ଵଯା ଶତ୍ରୁସମକ୍ଷଂ ମେ ରଥୋଽଯମପଵାହିତଃ
ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅଗଣା କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନଦେଖା କରି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ରଥକୁ ପଛକୁ ନେଇଗଲା?
ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ହି ମମାନାର୍ଯ ଚିରକାଲମୁପାର୍ଜିତମ୍। ଯଶୋ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯଶ୍ଚ ଵିନାଶିତଃ
ଆଜି ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ମୋର ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅର୍ଜିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ପ୍ରତାପ, ଶକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱାସ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଶତ୍ରୋଃ ପ୍ରଖ୍ଯାତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ରଞ୍ଜନୀଯସ୍ଯ ଵିକ୍ରମୈଃ। ପଶ୍ଯତୋ ଯୁଦ୍ଧଲୁବ୍ଧୋଽହଂ କୃତଃ କାପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵଯା
ମୋ ଶତ୍ରୁ, ଯିଏ ଶୂରତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯେଉଁବେଳେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା।
ଯତ୍ ତ୍ଵଂ କଥମିଦଂ ମୋହାନ୍ନ ଚେଦ୍ ଵହସି ଦୁର୍ମତେ। ସତ୍ଯୋଽଯଂ ପ୍ରତିତର୍କୋ ମେ ପରେଣ ତ୍ଵମୁପସ୍କୃତଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୂଢତାରେ ଏହି କାମ କରିନଥିଲ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତେବେ ମୋ ସନ୍ଦେହ ସତ୍ୟ—ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋଭିତ ହେଇଛ।