thumb|ତ୍ର୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ତିନିତମ ସର୍ଗ।
ସ ତୁ ତେନ ତଦା କ୍ରୋଧାତ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନାର୍ଦିତୋ ଭୃଶମ୍। ରାଵଣଃ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ମହାକ୍ରୋଧମୁପାଗମତ୍
ତେବେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ରାବଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ସ ଦୀପ୍ତନଯନୋଽମର୍ଷାଚ୍ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଭ୍ଯର୍ଦଯତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵଂ ପରମାହଵେ
ତାଙ୍କର ଆଖି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ରାଗରେ ତିବ୍ର ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ବାଣଧାରାସହସ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସ ତୋଯଦ ଇଵାମ୍ବରାତ୍। ରାଘଵଂ ରାଵଣୋ ବାଣୈସ୍ତଟାକମିଵ ପୂରଯନ୍
ସେ ହଜାର ହଜାର ବାଣର ଝରଣା ଝରି, ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପଡୁଥିବା ମେଘ ପରି, ରାଘବଙ୍କୁ ବାଣରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳ ଦେଇ ଗଡ଼ାକୁ ପୂରିଦେଉଛି।
ପୂରିତଃ ଶରଜାଲେନ ଧନୁର୍ମୁକ୍ତେନ ସଂଯୁଗେ। ମହାଗିରିରିଵାକମ୍ପ୍ଯଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ନ ପ୍ରକମ୍ପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏମିତି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ କେବେ ହଲେଇ ନାହିଁ।
ସ ଶରୈଃ ଶରଜାଲାନି ଵାରଯନ୍ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ। ଗଭସ୍ତୀନିଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଅଛି, ନିଜ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣ ରୋକିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କମିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ନିଶାଚରଃ। ନିଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ରାତିର ଦାନବ, ତିବ୍ର ହସ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଛାତିରେ ହଜାର ହଜାର ବାଣ ମାରିଦେଲେ।
ସ ଶୋଣିତସମାଦିଗ୍ଧଃ ସମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଦୃଷ୍ଟଃ ଫୁଲ୍ଲ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସୁମହାନ୍ କିଂଶୁକଦ୍ରୁମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଥିବା ବଡ଼ କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରାଭିଘାତସଂରବ୍ଧଃ ସୋଽଭିଜଗ୍ରାହ ସାଯକାନ୍। କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁମହାତେଜା ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ
ବାଣର ଆଘାତରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁଠି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ବାଣ ଧରିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସୁସଂରବ୍ଧୌ ତାଵୁଭୌ ରାମରାଵଣୌ। ଶରାନ୍ଧକାରେ ସମରେ ନୋପଲକ୍ଷଯତାଂ ତଦା
ତାପରେ, ଦୁହେଁ ରାମ ଓ ରାବଣ, ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ଅନ୍ଧାରରେ, ଏକାଉଁକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଉଵାଚ ରାଵଣଂ ଵୀରଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ପରୁଷଂ ଵଚଃ
ତାପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ହସି ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ମମ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦଜ୍ଞାନାଦ୍ ରାକ୍ଷସାଧମ। ହୃତା ତେ ଵିଵଶା ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନାସି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମୋ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସହାୟତାରେ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟମ, ତୁମେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଚୁରି କରିନେଲୁ, ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହଁ।
ମଯା ଵିରହିତାଂ ଦୀନାଂ ଵର୍ତମାନାଂ ମହାଵନେ। ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରସଭଂ ହୃତ୍ଵା ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ମୋ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିବା ବେଳେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ବଳଜୋରି ଭାଇଦେହୀକୁ ନେଇଗଲ, ଏବଂ ଭାବୁଛ, ତୁମେ ବଡ଼ ଶୂର।
ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଶୂର ଵିନାଥାସୁ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍। କୃତ୍ଵା କାପୁରୁଷଂ କର୍ମ ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା ନାହିଁ, ଏମିତି ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଅନ୍ୟର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତୁମେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି, ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ।
ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଚାରିତ୍ରେଷ୍ଵନଵସ୍ଥିତ। ଦର୍ପାନ୍ମୃତ୍ଯୁମୁପାଦାଯ ଶୂରୋଽହମିତି ମନ୍ଯସେ
ମର୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରିଛ, ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ଚରିତ୍ରରେ ଅସ୍ଥିର, ଅହଂକାରରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଛ, ତଥାପି ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ।
ଶୂରେଣ ଧନଦଭ୍ରାତ୍ରା ବଲୈଃ ସମୁଦିତେନ ଚ। ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ମହତ୍କର୍ମ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ଧନର ଓ ଭାଇଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ଏକ ବଡ଼, ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ କାମ କରିଛ, ଯାହା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଉତ୍ସେକେନାଭିପନ୍ନସ୍ଯ ଗର୍ହିତସ୍ଯାହିତସ୍ଯ ଚ। କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ନୁହୀଦାନୀଂ ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ସୁମହତ୍ ଫଲମ୍
ଅହଂକାରରେ, ନିନ୍ଦିତ ଓ ହାନିକାରକ କାମ କରିଛ, ଏବେ ତାହାର ବଡ଼ ଫଳ ତୁମେ ପାଉଛ।
ଶୂରୋଽହମିତି ଚାତ୍ମାନମଵଗଚ୍ଛସି ଦୁର୍ମତେ। ନୈଵ ଲଜ୍ଜାସ୍ତି ତେ ସୀତାଂ ଚୌରଵଦ୍ ଵ୍ଯପକର୍ଷତଃ
ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ଚୋର ପରି ସୀତାକୁ ଚୁରି କରି ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ।
ଯଦି ମତ୍ସଂନିଧୌ ସୀତା ଧର୍ଷିତା ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍। ଭ୍ରାତରଂ ତୁ ଖରଂ ପଶ୍ଯେସ୍ତଦା ମତ୍ସାଯକୈର୍ହତଃ
ଯଦି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି କିଛି କରିଥାନ୍ତ, ତେବେ ମୋର ତୀରରେ ମୃତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ଭାଇ ଖରଙ୍କୁ ଦେଖିଥାନ୍ତ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସି ମମ ମନ୍ଦାତ୍ମଂଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଷଯମାଗତଃ। ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆଜି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ, ମୂଢ଼ମତି। ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘାୟଲ କରି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଅଦ୍ଯ ତେ ମଚ୍ଛରୈଶ୍ଛିନ୍ନଂ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍। କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଵ୍ଯପକର୍ଷନ୍ତୁ ଵିକୀର୍ଣଂ ରଣପାଂସୁଷୁ
ଆଜି ମୋର ବାଣରେ ତୁମ ଜଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ କଟାଯିବ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହାକୁ ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ଟାଣିନେବେ।
ନିପତ୍ଯୋରସି ଗୃଧ୍ରାସ୍ତେ କ୍ଷିତୌ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣ। ପିବନ୍ତୁ ରୁଧିରଂ ତର୍ଷାଦ୍ ବାଣଶଲ୍ଯାନ୍ତରୋତ୍ଥିତମ୍
ରାବଣ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିପଡ଼ିବ, ତୁମ ଶର ଘାୟଲ ରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତକୁ ତୃଷ୍ଣାରେ ଗୃଧ୍ରମାନେ ପିଇବେ।
ଅଦ୍ଯ ମଦ୍ବାଣଭିନ୍ନସ୍ଯ ଗତାସୋଃ ପତିତସ୍ଯ ତେ। କର୍ଷନ୍ ତ୍ଵନ୍ତ୍ରାଣି ପତଗା ଗରୁତ୍ମନ୍ତ ଇଵୋରଗାନ୍
ଆଜି ମୋ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ମୃତ ହେବା ପରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ତୁମ ଅନ୍ତ୍ର ଟାଣିନେବେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ସାପକୁ ଧରେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସ ଵଦନ୍ ଵୀରୋ ରାମଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଂ ସମୀପସ୍ଥଂ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍
ଏଭଳି କହି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ବୀର ରାମ ନିକଟରେ ଦଁଡାଇଥିବା ରାକ୍ଷସରାଜ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଵୀର୍ଯଂ ବଲଂ ହର୍ଷଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ। ରାମସ୍ଯାସ୍ତ୍ରବଲଂ ଚୈଵ ଶତ୍ରୋର୍ନିଧନକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଗୁଣା ହେଲା, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, କାରଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁରସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ପ୍ରହର୍ଷାଚ୍ଚ ମହାତେଜାଃ ଶୀଘ୍ରହସ୍ତତରୋଽଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ଜଣାଶୁଣା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଦେଲା, ଏବଂ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତ ହେଲେ।
ଶୁଭାନ୍ଯେତାନି ଚିହ୍ନାନି ଵିଜ୍ଞାଯାତ୍ମଗତାନି ସଃ। ଭୂଯ ଏଵାର୍ଦଯଦ୍ ରାମୋ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାନ୍ତକୃତ୍
ସେ ନିଜ ମନରେ ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସନାଶୀ ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ଆଉ ଅଧିକ ଦମନ କରିଲେ।
ହରୀଣାଂ ଚାଶ୍ମନିକରୈଃ ଶରଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ରାଘଵାତ୍। ହନ୍ଯମାନୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵିଘୂର୍ଣହୃଦଯୋଽଭଵତ୍
ବାନରମାନେ ପଥର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ବାଣରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମନେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଯଦା ଚ ଶସ୍ତ୍ରଂ ନାରେଭେ ନ ଚକର୍ଷ ଶରାସନମ୍। ନାସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକରୋଦ୍ ଵୀର୍ଯଂ ଵିକ୍ଲଵେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିପାରୁନଥିଲେ, ବାଣ ଟାଣିପାରୁନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ସେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
କ୍ଷିପ୍ତାଶ୍ଚାଶୁ ଶରାସ୍ତେନ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ମରଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁକାଲୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଯେଉଁ ବେଳେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା; ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ଆସିଯାଇଥିଲା।