ତଚ୍ଛୂଲଂ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗ୍ରାହ ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅନୀକୈଃ ସମରେ ଶୂରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ଶୂଳ ଧରିଲେ, ସେଉଁଠି ନାୟକ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାକାଯୋ ନନାଦ ଯୁଧି ଭୈରଵମ୍। ସଂରକ୍ତନଯନୋ ରୋଷାତ୍ ସ୍ଵସୈନ୍ଯମଭିହର୍ଷଯନ୍
ବଡ଼ ଦେହ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ନିଜ ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା। ପ୍ରାକମ୍ପଯତ୍ ତଦା ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦାରୁଣଃ
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଭୂମି, ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଅତିକାଯସ୍ଯ ନାଦେନ ତେନ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିତ୍ରେସୁଃ ସାଗରଶ୍ଚ ପ୍ରଚୁକ୍ଷୁଭେ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତିକାୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶୂଲଂ ତଦ୍ ରାଵଣୋ ମହତ୍। ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦଂ ରାମଂ ପରୁଷମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଏହି ବଡ଼ ଶୂଳଟି ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଶୂଲୋଽଯଂ ଵଜ୍ରସାରସ୍ତେ ରାମ ରୋଷାନ୍ମଯୋଦ୍ଯତଃ। ତଵ ଭ୍ରାତୃସହାଯସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ହରିଷ୍ଯତି
‘ରାମ, ଏହି ଶୂଳଟି ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତୋଳିତ, ବଜ୍ରପରି କଠିନ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଏହିମହୁର୍ତ୍ତରେ ନେଇଯିବ।’
ରକ୍ଷସାମଦ୍ଯ ଶୂରାଣାଂ ନିହତାନାଂ ଚମୂମୁଖେ। ତ୍ଵାଂ ନିହତ୍ଯ ରଣଶ୍ଲାଘିନ୍ କରୋମି ତରସା ସମମ୍
‘ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ସାହସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରି, ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେବି।’
ତିଷ୍ଠେଦାନୀଂ ନିହନ୍ମି ତ୍ଵାମେଷ ଶୂଲେନ ରାଘଵ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚିକ୍ଷେପ ତଚ୍ଛୂଲଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
‘ଏବେ ଦଢ଼ିଅ, ରାଘବ! ଏହି ଶୂଳରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।’ ଏମିତି କହି ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ସେଇ ଶୂଳଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତଦ୍ ରାଵଣକରାନ୍ମୁକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାସମାଵୃତମ୍। ଅଷ୍ଟଘଣ୍ଟଂ ମହାନାଦଂ ଵିଯଦ୍ଗତମଶୋଭତ
ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳାରେ ଘେରା, ଆଠଟି ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା, ବଡ଼ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ସେଇ ଶୂଳଟି ଆକାଶରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ରାଘଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ସସର୍ଜ ଵିଶିଖାନ୍ ରାମଶ୍ଚାପମାଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳଟିକୁ ଦେଖି, ଶୂରବୀର ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଟାଣି ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଶରୌଘେଣ ଵାରଯାମାସ ରାଘଵଃ। ଉତ୍ପତନ୍ତଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଂ ଜଲୌଘୈରିଵ ଵାସଵଃ
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆସୁଥିବା ଶୂଳଟିକୁ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ରାଘବ ଅଟକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନିକୁ ପାଣିର ଧାରାରେ ନିବାଇଦିଅନ୍ତି।
ନିର୍ଦଦାହ ସ ତାନ୍ ବାଣାନ୍ ରାମକାର୍ମୁକନିଃସୃତାନ୍। ରାଵଣସ୍ଯ ମହାନ୍ ଶୂଲଃ ପତଙ୍ଗାନିଵ ପାଵକଃ
ରାବଣଙ୍କ ବଡ଼ ଶୂଳଟି, ରାମଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ନିସ୍କୃତ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ପତଙ୍ଗାକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ଭଳି ଜଳାଇଦେଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତାନ୍ ଶୂଲସଂସ୍ପର୍ଶଚୂର୍ଣିତାନ୍। ସାଯକାନନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥାନ୍ ରାଘଵଃ କ୍ରୋଧମାହରତ୍
ଆକାଶରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୂଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ଭସ୍ମ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ରାଘବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ସ ତାଂ ମାତଲିନା ନୀତାଂ ଶକ୍ତିଂ ଵାସଵସମ୍ମତାମ୍। ଜଗ୍ରାହ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ତାପରେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାଘବ, ମାତଳି ଆଣିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ଶକ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଧରିଲେ।
ସା ତୋଲିତା ବଲଵତା ଶକ୍ତିର୍ଘଣ୍ଟାକୃତସ୍ଵନା। ନଭଃ ପ୍ରଜ୍ଵାଲଯାମାସ ଯୁଗାନ୍ତୋଲ୍କେଵ ସପ୍ରଭା
ମହାବଳି ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା, ଘଣ୍ଟା ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ସେଇ ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଧୂମକେତୁ।
ସା କ୍ଷିପ୍ତା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ମିଞ୍ଛୂଲେ ପପାତ ହ। ଭିନ୍ନଃ ଶକ୍ତ୍ଯା ମହାନ୍ ଶୂଲୋ ନିପପାତ ଗତଦ୍ଯୁତିଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ତାଙ୍କର ଶୂଳରେ ପଡ଼ିଲା; ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗି, ସେ ବଡ଼ ଶୂଳଟି ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ନିର୍ବିଭେଦ ତତୋ ବାଣୈର୍ହଯାନସ୍ଯ ମହାଜଵାନ୍। ରାମସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ତାପରେ ରାମ, ବଜ୍ରପରି କଠିନ ଓ ସିଧା ଚାଲୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ, ରାବଣଙ୍କ ରଥର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ରୁତ କରିଦେଲେ।
ନିର୍ବିଭେଦୋରସି ତଦା ରାଵଣଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ରାଘଵଃ ପରମାଯତ୍ତୋ ଲଲାଟେ ପତ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ସେ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନରେ ଥିବା ରାଘବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାତିରେ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ, ଏବଂ ତିନିଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଲଳାଟକୁ ଘାତ କଲେ।
ସ ଶରୈର୍ଭିନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଗାତ୍ରପ୍ରସ୍ରୁତଶୋଣିତଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ସମୂହସ୍ଥଃ ଫୁଲ୍ଲାଶୋକ ଇଵାବଭୌ
ସମଗ୍ର ଶରୀର ବାଣରେ ବିଦ୍ରୁତ, ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ସେଇ ସେନାମଧ୍ୟରେ ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲାଗୁଥିଲେ।
ସ ରାମବାଣୈରତିଵିଦ୍ଧଗାତ୍ରୋ ନିଶାଚରେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଗାତ୍ରଃ। ଜଗାମ ଖେଦଂ ଚ ସମାଜମଧ୍ଯେ କ୍ରୋଧଂ ଚ ଚକ୍ରେ ସୁଭୃଶଂ ତଦାନୀମ୍
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ ଶରୀର, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଅଙ୍ଗ, ନିଶାଚରମହାରାଜ ସେଇ ସମାବେଶର ମଧ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହେଲେ।
thumb|ତ୍ର୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯଧିକଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକଶଏ ତିନିତମ ସର୍ଗ।
ସ ତୁ ତେନ ତଦା କ୍ରୋଧାତ୍ କାକୁତ୍ସ୍ଥେନାର୍ଦିତୋ ଭୃଶମ୍। ରାଵଣଃ ସମରଶ୍ଲାଘୀ ମହାକ୍ରୋଧମୁପାଗମତ୍
ତେବେ, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ରାବଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ସ ଦୀପ୍ତନଯନୋଽମର୍ଷାଚ୍ଚାପମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଭ୍ଯର୍ଦଯତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵଂ ପରମାହଵେ
ତାଙ୍କର ଆଖି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ରାଗରେ ତିବ୍ର ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ବାଣଧାରାସହସ୍ରୈସ୍ତୈଃ ସ ତୋଯଦ ଇଵାମ୍ବରାତ୍। ରାଘଵଂ ରାଵଣୋ ବାଣୈସ୍ତଟାକମିଵ ପୂରଯନ୍
ସେ ହଜାର ହଜାର ବାଣର ଝରଣା ଝରି, ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପଡୁଥିବା ମେଘ ପରି, ରାଘବଙ୍କୁ ବାଣରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳ ଦେଇ ଗଡ଼ାକୁ ପୂରିଦେଉଛି।
ପୂରିତଃ ଶରଜାଲେନ ଧନୁର୍ମୁକ୍ତେନ ସଂଯୁଗେ। ମହାଗିରିରିଵାକମ୍ପ୍ଯଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ନ ପ୍ରକମ୍ପତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏମିତି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ କେବେ ହଲେଇ ନାହିଁ।
ସ ଶରୈଃ ଶରଜାଲାନି ଵାରଯନ୍ ସମରେ ସ୍ଥିତଃ। ଗଭସ୍ତୀନିଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଅଛି, ନିଜ ବାଣରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣ ରୋକିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କମିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତୋ ନିଶାଚରଃ। ନିଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତାପରେ, ରାତିର ଦାନବ, ତିବ୍ର ହସ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଛାତିରେ ହଜାର ହଜାର ବାଣ ମାରିଦେଲେ।
ସ ଶୋଣିତସମାଦିଗ୍ଧଃ ସମରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଦୃଷ୍ଟଃ ଫୁଲ୍ଲ ଇଵାରଣ୍ଯେ ସୁମହାନ୍ କିଂଶୁକଦ୍ରୁମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଥିବା ବଡ଼ କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରାଭିଘାତସଂରବ୍ଧଃ ସୋଽଭିଜଗ୍ରାହ ସାଯକାନ୍। କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସୁମହାତେଜା ଯୁଗାନ୍ତାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ
ବାଣର ଆଘାତରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁଠି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଜ ବାଣ ଧରିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସୁସଂରବ୍ଧୌ ତାଵୁଭୌ ରାମରାଵଣୌ। ଶରାନ୍ଧକାରେ ସମରେ ନୋପଲକ୍ଷଯତାଂ ତଦା
ତାପରେ, ଦୁହେଁ ରାମ ଓ ରାବଣ, ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ଅନ୍ଧାରରେ, ଏକାଉଁକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ।