ରାମମାର୍ତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଵ୍ଯଥିତା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁଃ ସଵିଭୀଷଣାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବନରାଜମାନେ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ରାମଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗ୍ରସ୍ତଂ ରାଵଣରାହୁଣା। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ରୋହିଣୀଂ ଶଶିନଃ ପ୍ରିଯାମ୍
ରାମଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦେଖି, ରାବଣ ରାହୁ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନକ୍ଷତ୍ର ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସମାକ୍ରମ୍ଯ ବୁଧସ୍ତସ୍ଥୌ ପ୍ରଜାନାମହିତାଵହଃ। ସଧୂମପରିଵୃର୍ତ୍ତୋମିଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ସାଗରଃ
ବୁଧ ଗ୍ରହ ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଆବୃତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ହୋଇ ଉଠିଲା। ଧୂଆଁ ଭଳି ଆଲୋକରେ ଘେରାଯାଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉତ୍ପପାତ ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ପୃଶନ୍ନିଵ ଦିଵାକରମ୍। ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଣଃ ସୁପରୁଷୋ ମନ୍ଦରଶ୍ମିର୍ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ମଙ୍ଗଳ ଉଦୟ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଅସ୍ତ୍ରର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ କଠୋର, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ କବନ୍ଧାଙ୍କଃ ସଂସକ୍ତୋ ଧୂମକେତୁନା। କୋସଲାନାଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଵ୍ଯକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଦୈଵତମ୍
କବନ୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ରଟି ଧୂମକେତୁ ସହିତ ଆକାଶରେ ଦେଖାଗଲା। କୋଶଳ ଦେଶର ନକ୍ଷତ୍ର, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅଧିନରେ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲା।
ଆହତ୍ଯାଙ୍ଗାରକସ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଶାଖମପି ଚାମ୍ବରେ। ଦଶାସ୍ଯୋ ଵିଂଶତିଭୁଜଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ
ମଙ୍ଗଳ ତାରା ଆକାଶରେ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଆଘାତ କରି ଉଠିଥିଲା। ଦଶମୁଖୀ, ବିଶିଏ ହାତ ଥିବା ରାବଣ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୈନାକ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ନିରସ୍ଯମାନୋ ରାମସ୍ତୁ ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରକ୍ଷସା
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମେନାକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ରାବଣ ବଳପୂର୍ବକ ବାହାର କରୁଥିଲେ।
ନାଶକ୍ନୋଦଭିସଂଧାତୁଂ ସାଯକାନ୍ ରଣମୂର୍ଧନି। ସ କୃତ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିଂଚିତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଠିକ୍ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ଭୃକୁଟି ଚିଢ଼ି, ଲାଲ୍ ହେଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜଗାମ ସୁମହାକ୍ରୋଧଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ରାକ୍ଷସାନ୍। ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିତ୍ରେସୁଃ ପ୍ରାକମ୍ପତ ଚ ମେଦିନୀ
ସେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମାଟି କମ୍ପିଉଠିଲା।
ସିଂହଶାର୍ଦୂଲଵାଞ୍ଛୈଲଃ ସଂଚଚାଲ ଚଲଦ୍ ଦ୍ରୁମଃ। ବଭୂଵ ଚାପି କ୍ଷୁଭିତଃ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଗଛମାନେ ହଲୁଚୁଲିଲେ। ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଲିକ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।
ଖରାଶ୍ଚ ଖରନିର୍ଘୋଷା ଗଗନେ ପରୁଷା ଘନାଃ। ଔତ୍ପାତିକାଶ୍ଚ ନର୍ଦନ୍ତଃ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିଚକ୍ରମୁଃ
ଖଚରାମାନେ ଆକାଶରେ କଠିନ ସବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଅଶୁଭ ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଭୟଭୀତ ସବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧମୁତ୍ପାତାଂଶ୍ଚୈଵ ଦାରୁଣାନ୍। ଵିତ୍ରେସୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ରାଵଣସ୍ଯାଭଵଦ୍ ଭଯମ୍
ରାମଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦେଖି ଓ ଦାରୁଣ ଅପଶକୁନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଆସିଗଲା।
ଵିମାନସ୍ଥାସ୍ତଦା ଦେଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ମହୋରଗାଃ। ଋଷିଦାନଵଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଗରୁତ୍ମନ୍ତଶ୍ଚ ଖେଚରାଃ
ସେ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ, ଋଷି, ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ଗରୁଡ଼ ଓ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ସମେତ ଥିଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକସଂଵର୍ତସଂସ୍ଥିତମ୍। ନାନାପ୍ରହରଣୈର୍ଭୀମୈଃ ଶୂରଯୋଃ ସମ୍ପ୍ରଯୁଧ୍ଯତୋଃ
ସେମାନେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା। ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଊଚୁଃ ସୁରାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତଦା ଵିଗ୍ରହମାଗତାଃ। ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍
ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଜଯେତ୍ଯାହୁରସୁରାଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ। ଦେଵା ରାମମଥୋଚୁସ୍ତେ ତ୍ଵଂ ଜଯେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ଅସୁରମାନେ 'ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ବିଜୟ ହୋ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆବାର ଆବାର ରାମଙ୍କୁ 'ତୁମକୁ ବିଜୟ ହୋ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୋଧାଦ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ରାଵଣଃ। ପ୍ରହର୍ତୁକାମୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସ୍ପୃଶନ୍ ପ୍ରହରଣଂ ମହତ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ମନର ରାବଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ଵଜ୍ରସାରଂ ମହାନାଦଂ ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍। ଶୈଲଶୃଙ୍ଗନିଭୈଃ କୂଟୈଶ୍ଚିତ୍ତଦୃଷ୍ଟିଭଯାଵହମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଟି ବଜ୍ର ପରି କଠିନ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବା, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି କାଟା ଥିବା, ଦେଖିଲେ ମନରେ ଭୟ ହେଉଥିବା।
ସଧୂମମିଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଚଯୋପମମ୍। ଅତିରୌଦ୍ରମନାସାଦ୍ଯଂ କାଲେନାପି ଦୁରାସଦମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଓ ଧୂମରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ସମୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ।
ତ୍ରାସନଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦାରଣଂ ଭେଦନଂ ତଥା। ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ରୋଷେଣ ଶୂଲଂ ଜଗ୍ରାହ ରାଵଣଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ, ଛିରିବା ଓ ଭାଗ କରିଦେବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଥିବା ରାବଣ ଅଗ୍ନି ପରି ଏହି ଶୂଳ ଧରିଲେ।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଜଗ୍ରାହ ଯୁଧି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅନୀକୈଃ ସମରେ ଶୂରୈ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ଶୂଳ ଧରିଲେ, ସେଉଁଠି ନାୟକ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାକାଯୋ ନନାଦ ଯୁଧି ଭୈରଵମ୍। ସଂରକ୍ତନଯନୋ ରୋଷାତ୍ ସ୍ଵସୈନ୍ଯମଭିହର୍ଷଯନ୍
ବଡ଼ ଦେହ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ନିଜ ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚ ପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା। ପ୍ରାକମ୍ପଯତ୍ ତଦା ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦାରୁଣଃ
ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମହାରାଜଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଭୂମି, ଆକାଶ, ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା।
ଅତିକାଯସ୍ଯ ନାଦେନ ତେନ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିତ୍ରେସୁଃ ସାଗରଶ୍ଚ ପ୍ରଚୁକ୍ଷୁଭେ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତିକାୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ସାଗର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶୂଲଂ ତଦ୍ ରାଵଣୋ ମହତ୍। ଵିନଦ୍ଯ ସୁମହାନାଦଂ ରାମଂ ପରୁଷମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଏହି ବଡ଼ ଶୂଳଟି ଧରି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଶୂଲୋଽଯଂ ଵଜ୍ରସାରସ୍ତେ ରାମ ରୋଷାନ୍ମଯୋଦ୍ଯତଃ। ତଵ ଭ୍ରାତୃସହାଯସ୍ଯ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ହରିଷ୍ଯତି
‘ରାମ, ଏହି ଶୂଳଟି ମୋର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତୋଳିତ, ବଜ୍ରପରି କଠିନ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଏହିମହୁର୍ତ୍ତରେ ନେଇଯିବ।’
ରକ୍ଷସାମଦ୍ଯ ଶୂରାଣାଂ ନିହତାନାଂ ଚମୂମୁଖେ। ତ୍ଵାଂ ନିହତ୍ଯ ରଣଶ୍ଲାଘିନ୍ କରୋମି ତରସା ସମମ୍
‘ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ସାହସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରି, ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେବି।’
ତିଷ୍ଠେଦାନୀଂ ନିହନ୍ମି ତ୍ଵାମେଷ ଶୂଲେନ ରାଘଵ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଚିକ୍ଷେପ ତଚ୍ଛୂଲଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
‘ଏବେ ଦଢ଼ିଅ, ରାଘବ! ଏହି ଶୂଳରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।’ ଏମିତି କହି ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ସେଇ ଶୂଳଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତଦ୍ ରାଵଣକରାନ୍ମୁକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାସମାଵୃତମ୍। ଅଷ୍ଟଘଣ୍ଟଂ ମହାନାଦଂ ଵିଯଦ୍ଗତମଶୋଭତ
ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳାରେ ଘେରା, ଆଠଟି ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା, ବଡ଼ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା, ସେଇ ଶୂଳଟି ଆକାଶରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ତଚ୍ଛୂଲଂ ରାଘଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍। ସସର୍ଜ ଵିଶିଖାନ୍ ରାମଶ୍ଚାପମାଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୂଳଟିକୁ ଦେଖି, ଶୂରବୀର ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଟାଣି ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।