ହରିଭିଃ ସୂର୍ଯସଂକାଶୈର୍ହେମଜାଲଵିଭୂଷିତୈଃ। ରୁକ୍ମଵେଣୁଧ୍ଵଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵରାଜରଥୋ ଵରଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ହରିତ ଘୋଡ଼ା, ସୁନା ଜାଲରେ ଶୋଭିତ, ସୁନା ବାଁଶୀ ଓ ପତାକା ଲାଗିଥିବା, ଦେବରାଜଙ୍କ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଡ଼ି ଥିଲା।
ଦେଵରାଜେନ ସଂଦିଷ୍ଟୋ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମାତଲିଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ କାକୁତ୍ସ୍ଥମଵତୀର୍ଯ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପାତ୍
ଦେବରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମାତଳି ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ତଦା ରାମଂ ସପ୍ରତୋଦୋ ରଥେ ସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ମାତଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ସାରଥିଃ
ତାପରେ ମାତଳି ଗଡ଼ିରେ ଦଢ଼ି, ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କ ରଥଚାଳକ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରଥୋଽଯଂ ଵିଜଯାଯ ତେ। ଦତ୍ତସ୍ତଵ ମହାସତ୍ତ୍ଵ ଶ୍ରୀମନ୍ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଗଡ଼ି ତୁମ ପାଇଁ ବିଜୟ ଦେବାକୁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଶ୍ରୀମାନ।
ଇଦମୈନ୍ଦ୍ରଂ ମହଚ୍ଚାପଂ କଵଚଂ ଚାଗ୍ନିସଂନିଭମ୍। ଶରାଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାଃ ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଵିମଲା ଶିଵା
ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଧନୁଷ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ କବଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣ ଓ ନିର୍ମଳ ଶୁଭ ଶକ୍ତି ଅଛି।
ଆରୁହ୍ଯେମଂ ରଥଂ ଵୀର ରାକ୍ଷସଂ ଜହି ରାଵଣମ୍। ମଯା ସାରଥିନା ଦେଵ ମହେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଦାନଵାନ୍
ବୀର, ଏହି ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି ମୋତେ ରଥଚାଳକ କରି ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କର; ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପରିକ୍ରମ୍ଯ ରଥଂ ତମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଆରୁରୋହ ତଦା ରାମୋ ଲୋକାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିରାଜଯନ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ ରାମ ଗଡ଼ିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ତାପରେ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ତଦ୍ ବଭୌ ଚାଦ୍ଭୁତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ଵୈରଥଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ରାମସ୍ଯ ଚ ମହାବାହୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ରକ୍ଷସଃ
ତାହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଥିଲା— ରାମଙ୍କ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଥରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଇଝଣ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ ଶରୀର କଂପିଯାଏ।
ସ ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଦୈଵଂ ଦୈଵେନ ରାଘଵଃ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଜଘାନ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ରାଘବ, ଯିଏ ଦେବାସ୍ତ୍ରର ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବାସ୍ତ୍ରକୁ ଗାନ୍ଧର୍ବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦେବାସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ପରମଂ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ସସର୍ଜ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନରେଵ ନିଶାଚରଃ
ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆସି, ପୁନିଥରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ରାଵଣଧନୁର୍ମୁକ୍ତାଃ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସର୍ପା ଭୂତ୍ଵା ମହାଵିଷାଃ
ରାବଣଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେଇ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଲଗା ତୀରଗୁଡ଼ିକ, ବଡ଼ ବିଷାଳ ସର୍ପର ଆକାର ଧରି, କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
ତେ ଦୀପ୍ତଵଦନା ଦୀପ୍ତଂ ଵମନ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନଂ ମୁଖୈଃ। ରାମମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯା ଭଯାନକାଃ
ସେ ସର୍ପମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଗଳୁଥିଲେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ।
ତୈର୍ଵାସୁକିସମସ୍ପର୍ଶୈର୍ଦୀପ୍ତଭୋଗୈର୍ମହାଵିଷୈଃ। ଦିଶଶ୍ଚ ସଂତତାଃ ସର୍ଵା ଵିଦିଶଶ୍ଚ ସମାଵୃତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହ ଏବଂ ବିଷରେ ଭରିଥିବା ଶକ୍ତି, ବସୁକି ସର୍ପ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପନ୍ନଗାନ୍ ରାମଃ ସମାପତତ ଆହଵେ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ଗାରୁତ୍ମତଂ ଘୋରଂ ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକ୍ରେ ଭଯାଵହମ୍
ଏପରି ସର୍ପମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀତିଦାୟକ ଗରୁଡ଼ାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତେ ରାଘଵଧନୁର୍ମୁକ୍ତା ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଖିପ୍ରଭାଃ। ସୁପର୍ଣାଃ କାଞ୍ଚନା ଭୂତ୍ଵା ଵିଚେରୁଃ ସର୍ପଶତ୍ରଵଃ
ରାଘବଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଓ ମୟୂର ଚାଁଦିଁର ତୀରଗୁଡ଼ିକ ସୁନାର ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ଧରି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ତେ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଶରାଞ୍ଜଘ୍ନୁଃ ସର୍ପରୂପାନ୍ ମହାଜଵାନ୍। ସୁପର୍ଣରୂପା ରାମସ୍ଯ ଵିଶିଖାଃ କାମରୂପିଣଃ
ରାମଙ୍କ ତୀରମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଆକାର ଧରି, ସେଇ ଦ୍ରୁତ ଗତିର ସର୍ପ ତୀରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେ ପ୍ରତିହତେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷତ୍ ତଦା ରାମଂ ଘୋରାଭିଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିହତ ହେବା ପରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣ, ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ରାମଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍। ଅର୍ଦଯିତ୍ଵା ଶରୌଘେଣ ମାତଲିଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
ତାପରେ ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀରର ବନ୍ଧନରେ ମାତଳିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ କେତୁମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଶରେଣୈକେନ ରାଵଣଃ। ପାତଯିତ୍ଵା ରଥୋପସ୍ଥେ ରଥାତ୍ କେତୁଂ ଚ କାଞ୍ଚନମ୍
ରାବଣ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥର ପତାକାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କାଟିଦେଲେ, ଫଳରେ ସୁନାର ପତାକା ରଥର ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଐନ୍ଦ୍ରାନପି ଜଘାନାଶ୍ଵାନ୍ ଶରଜାଲେନ ରାଵଣଃ। ଵିଷେଦୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଚାରଣା ଦାନଵୈଃ ସହ
ରାବଣ ତୀରର ବନ୍ଧନରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦେବତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ରାମମାର୍ତଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଵ୍ଯଥିତା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁଃ ସଵିଭୀଷଣାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବନରାଜମାନେ ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ରାମଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗ୍ରସ୍ତଂ ରାଵଣରାହୁଣା। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ରୋହିଣୀଂ ଶଶିନଃ ପ୍ରିଯାମ୍
ରାମଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦେଖି, ରାବଣ ରାହୁ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନକ୍ଷତ୍ର ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସମାକ୍ରମ୍ଯ ବୁଧସ୍ତସ୍ଥୌ ପ୍ରଜାନାମହିତାଵହଃ। ସଧୂମପରିଵୃର୍ତ୍ତୋମିଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ସାଗରଃ
ବୁଧ ଗ୍ରହ ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଆବୃତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ହୋଇ ଉଠିଲା। ଧୂଆଁ ଭଳି ଆଲୋକରେ ଘେରାଯାଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସାଗର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉତ୍ପପାତ ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ପୃଶନ୍ନିଵ ଦିଵାକରମ୍। ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଣଃ ସୁପରୁଷୋ ମନ୍ଦରଶ୍ମିର୍ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ମଙ୍ଗଳ ଉଦୟ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଛୁଇଁବାକୁ ଯାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଅସ୍ତ୍ରର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ କଠୋର, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯତ କବନ୍ଧାଙ୍କଃ ସଂସକ୍ତୋ ଧୂମକେତୁନା। କୋସଲାନାଂ ଚ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଵ୍ଯକ୍ତମିନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଦୈଵତମ୍
କବନ୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ରଟି ଧୂମକେତୁ ସହିତ ଆକାଶରେ ଦେଖାଗଲା। କୋଶଳ ଦେଶର ନକ୍ଷତ୍ର, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଅଧିନରେ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲା।
ଆହତ୍ଯାଙ୍ଗାରକସ୍ତସ୍ଥୌ ଵିଶାଖମପି ଚାମ୍ବରେ। ଦଶାସ୍ଯୋ ଵିଂଶତିଭୁଜଃ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ
ମଙ୍ଗଳ ତାରା ଆକାଶରେ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଆଘାତ କରି ଉଠିଥିଲା। ଦଶମୁଖୀ, ବିଶିଏ ହାତ ଥିବା ରାବଣ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୈନାକ ଇଵ ପର୍ଵତଃ। ନିରସ୍ଯମାନୋ ରାମସ୍ତୁ ଦଶଗ୍ରୀଵେଣ ରକ୍ଷସା
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ମେନାକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ରାବଣ ବଳପୂର୍ବକ ବାହାର କରୁଥିଲେ।
ନାଶକ୍ନୋଦଭିସଂଧାତୁଂ ସାଯକାନ୍ ରଣମୂର୍ଧନି। ସ କୃତ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟିଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିଂଚିତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ବାଣ ଠିକ୍ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧରେ ଭୃକୁଟି ଚିଢ଼ି, ଲାଲ୍ ହେଉଥିବା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଜଗାମ ସୁମହାକ୍ରୋଧଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ରାକ୍ଷସାନ୍। ତସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିତ୍ରେସୁଃ ପ୍ରାକମ୍ପତ ଚ ମେଦିନୀ
ସେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମାଟି କମ୍ପିଉଠିଲା।
ସିଂହଶାର୍ଦୂଲଵାଞ୍ଛୈଲଃ ସଂଚଚାଲ ଚଲଦ୍ ଦ୍ରୁମଃ। ବଭୂଵ ଚାପି କ୍ଷୁଭିତଃ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଗଛମାନେ ହଲୁଚୁଲିଲେ। ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଲିକ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା।