ଈହାମୃଗମୁଖାଂଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯାନ୍ ଭଯାଵହାନ୍। ପଞ୍ଚାସ୍ଯାଁଲ୍ଲେଲିହାନାଂଶ୍ଚ ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍
ସେ ଇହାମୃଗ ମୁଖ ଥିବା, ବଡ଼ ମୁଖ ଖୋଲିଥିବା ଭୟଙ୍କର ତୀର, ଏବଂ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ତୀର ଯେଉଁଠି ମୁଖ ଲେଲିହାଉଥିଲା, ଏହି ସବୁ ତୀର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ଶରାନ୍ ଖରମୁଖାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ ଵରାହମୁଖସଂଶ୍ରିତାନ୍। ଶ୍ଵାନକୁକ୍କୁଟଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ମକରାଶୀଵିଷାନନାନ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ତୀର ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଯେଉଁଠି ଖର ମୁଖ, ଶୁଆ ମୁଖ, କୁକୁର ଓ କୁକୁଟ ମୁଖ, ମକର ଓ ବିଷାଳ ସର୍ପ ମୁଖ ଥିଲା।
ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମାଯାଭିଃ ସସର୍ଜ ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍। ରାମଂ ପ୍ରତି ମହାତେଜାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ରାବଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ଆସୁରେଣ ସମାଵିଷ୍ଟଃ ସୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରଘୁପୁଙ୍ଗଵଃ। ସସର୍ଜାସ୍ତ୍ରଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ପାଵକଂ ପାଵକୋପମଃ
ଅସୁର ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ, ରଘୁବୀର ଉତ୍ସାହରେ ଏକ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ, ସେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିଦୀପ୍ତମୁଖାନ୍ ବାଣାଂସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ଯମୁଖାନପି। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଧୂମକେତୁମୁଖାନପି। ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମହୋଲ୍କାମୁଖସଂସ୍ଥିତାନ୍
ସେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ବାଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ଧୂମକେତୁ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଉଲ୍କାର ରଙ୍ଗ ଥିବା ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋପମାଂଶ୍ଚାପି ସସର୍ଜ ଵିଵିଧାଞ୍ଛରାନ୍। ତେ ରାଵଣଶରା ଘୋରା ରାଘଵାସ୍ତ୍ରସମାହତାଃ
ବିଭିନ୍ନ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଜିହ୍ୱା ଥିବା ବାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଲେ; ରାବଣଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡିକୁ ରଘୁବୀରଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଲଯଂ ଜଗ୍ମୁରାକାଶେ ଜଘ୍ନୁଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ। ତଦସ୍ତ୍ରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ସେ ବାଣଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ହେଉଥିବା ହଜାର ହଜାର ଭଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ବାଣ ପରାଜିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି,
ହୃଷ୍ଟା ନେଦୁସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ କପଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵାଭିମୁଖା ଵୀରାଃ ସମ୍ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ରାଘଵମ୍
ସମସ୍ତ କାମରୂପୀ ବନରାଜି ଖୁସି ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତତସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିହତ୍ଯ ରାଘଵଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ତଦ୍ ରାଵଣବାହୁନିଃସୃତମ୍। ମୁଦାନ୍ଵିତୋ ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈର୍ମୁଦିତାଃ କପୀଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଦାଶରଥୀ ମହାତ୍ମା ରଘୁବୀର ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ଆସିଥିବା ଆକ୍ରମଣକୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଟକାଇଲେ; ବନରାଜି ମୁଖ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
thumb|ଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଶତତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିହତେଽସ୍ତ୍ରେ ତୁ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। କ୍ରୋଧଂ ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚକ୍ରେ କ୍ରୋଧାଚ୍ଚାସ୍ତ୍ରମନନ୍ତରମ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରତିହତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧ କଲେ ଏବଂ ସେଇ କ୍ରୋଧରୁ ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ମଯେନ ଵିହିତଂ ରୌଦ୍ରମନ୍ଯଦସ୍ତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାଵଣୋ ଭୀମଂ ରାଘଵାଯ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରାବଣ ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ଶୂଲାନି ନିଶ୍ଚେରୁର୍ଗଦାଶ୍ଚ ମୁସଲାନି ଚ। କାର୍ମୁକାଦ୍ ଦୀପ୍ଯମାନାନି ଵଜ୍ରସାରାଣି ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ଅଟୁଟ ଧାତୁର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ମୁଦ୍ଗରାଃ କୂଟପାଶାଶ୍ଚ ଦୀପ୍ତାଶ୍ଚାଶନଯସ୍ତଥା। ନିଷ୍ପେତୁର୍ଵିଵିଧାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଵାତା ଇଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ମୁଦ୍ଗର, କୁଟପାଶ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେଗୁଡିକ ଯୁଗ ଶେଷର ବାୟୁ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଜଘାନ ପରମାସ୍ତ୍ରେଣ ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରାମ, ଶ୍ରୀମାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କଲେ, ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରଭାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିହତେଽସ୍ତ୍ରେ ତୁ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସୌରମସ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ରାବଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ।
ତତଶ୍ଚକ୍ରାଣି ନିଷ୍ପେତୁର୍ଭାସ୍ଵରାଣି ମହାନ୍ତି ଚ। କାର୍ମୁକାଦ୍ ଭୀମଵେଗସ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କର ଧନୁରୁ ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ରଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ତୈରାସୀଦ୍ ଗଗନଂ ଦୀପ୍ତଂ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଦୀପ୍ତାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହୈରିଵ
ସେଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଡୁଥିଲା, ତାହାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରଭାରେ ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଭଳି ଚମକିଉଠିଲା।
ତାନି ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୌଘୈଶ୍ଚକ୍ରାଣି ତୁ ସ ରାଘଵଃ। ଆଯୁଧାନି ଚ ଚିତ୍ରାଣି ରାଵଣସ୍ଯ ଚମୂମୁଖେ
ରଘୁବୀର ତା ଚକ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କର ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବାଣର ଝଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସେନାର ମୁହଁରେ କାଟିଦେଲେ।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିର୍ବାଣୈ ରାମଂ ସର୍ଵେଷୁ ମର୍ମସୁ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ଦଶଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵିଦ୍ଧୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ମହାକାର୍ମୁକନିଃସୃତୈଃ। ରାଵଣେନ ମହାତେଜା ନ ପ୍ରାକମ୍ପତ ରାଘଵଃ
ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦଶଟି ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଵ୍ଯାଧ ଗାତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସମିତିଂଜଯଃ। ରାଘଵସ୍ତୁ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣଂ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ଓ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ରାମ, ରାବଣଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଘଵସ୍ଯାନୁଜୋ ବଲୀ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସାଯକାନ୍ ସପ୍ତ ଜଗ୍ରାହ ପରଵୀରହା
ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କ୍ରୋଧରେ ସାତଟି ବାଣ ଧରିଲେ।
ତୈଃ ସାଯକୈର୍ମହାଵେଗୈ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଧ୍ଵଜଂ ମନୁଷ୍ଯଶୀର୍ଷଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ନୈକଧା
ସେଇ ତୀବ୍ର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ମଣିଷମୁଣ୍ଡ ଚିତ୍ରିତ ଧ୍ୱଜକୁ ଅନେକ ଟୁକୁଡ଼ାରେ କାଟିଦେଲେ।
ସାରଥେଶ୍ଚାପି ବାଣେନ ଶିରୋ ଜ୍ଵଲିତକୁଣ୍ଡଲମ୍। ଜହାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନୈର୍ଋତସ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏକ ବାଣରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣୈଶ୍ଚ ଚିଚ୍ଛେଦ ଧନୁର୍ଗଜକରୋପମମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପଞ୍ଚଭିର୍ନିଶିତୈସ୍ତଦା
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷ, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି ମୋଟା, ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ।
ନୀଲମେଘନିଭାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ସଦଶ୍ଵାନ୍ ପର୍ଵତୋପମାନ୍। ଜଘାନାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଗଦଯା ରାଵଣସ୍ଯ ଵିଭୀଷଣଃ
ବିଭୀଷଣ ଲାଠି ନେଇ ଉଛଳି, ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି କଳା ଓ ପାହାଡ଼ ସମାନ ମୋଟା ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ମାରିଦେଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ ତୁ ତଦା ଵେଗାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥାତ୍। କୋପମାହାରଯତ୍ ତୀଵ୍ରଂ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରତି ରାଵଣଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମହାରଥରୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଛଳି ପଡ଼ିଲେ ଓ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ।
ତତଃ ଶକ୍ତିଂ ମହାଶକ୍ତିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାମଶନୀମିଵ। ଵିଭୀଷଣାଯ ଚିକ୍ଷେପ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତି ଆକାଶର ବିଜୁଳି ଭଳି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଅପ୍ରାପ୍ତାମେଵ ତାଂ ବାଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଅଥୋଦତିଷ୍ଠତ୍ ସଂନାଦୋ ଵାନରାଣାଂ ମହାରଣେ
ସେଇ ଶକ୍ତି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଛୁଇଁବା ପୂର୍ବରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିନୋଟି ବାଣରେ ଏହାକୁ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସର ଧ୍ୱନି କଲେ।