ଶରଧାରାସ୍ତତୋ ରାମୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚ୍ଯୁତାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାପତିତାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଭଲ୍ଲାଞ୍ଜଗ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ରାମ, ରାବଣଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣର ଝଡ଼ ତୁରନ୍ତ ତଳକୁ ପଡ଼ିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ୍ଲା ଧରିଲେ।
ତାଞ୍ଛରୌଘାଂସ୍ତତୋ ଭଲ୍ଲୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ରାଘଵଃ। ଦୀପ୍ଯମାନାନ୍ ମହାଘୋରାଞ୍ଛରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
ତାପରେ ରାଘବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ୍ଲାରେ, ଦେଖିବାକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ, ମୃତ୍ୟୁ ସାପ ପରି ଭୟାନକ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ରାଘଵୋ ରାଵଣଂ ତୂର୍ଣଂ ରାଵଣୋ ରାଘଵଂ ତଥା। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଵିଧୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶରଵର୍ଷୈର୍ଵଵର୍ଷତୁଃ
ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ରାବଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ରାବଣ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଚେରତୁଶ୍ଚ ଚିରଂ ଚିତ୍ରଂ ମଣ୍ଡଲଂ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ବାଣଵେଗାତ୍ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମପରାଜିତୌ
ଦୁଇଜଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚକ୍ରାକାର ଚଳାଚଳ କରିଲେ; ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଅପରାଜିତ ରହିଲେ।
ତଯୋର୍ଭୂତାନି ଵିତ୍ରେସୁର୍ଯୁଗପତ୍ ସମ୍ପ୍ରଯୁଧ୍ଯତୋଃ। ରୌଦ୍ରଯୋଃ ସାଯକମୁଚୋର୍ଯମାନ୍ତକନିକାଶଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧର, ଯମ ଓ ଅନ୍ତକାଙ୍କୁ ସମାନ, ସମୟସାରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ ଅତିର୍କିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ସତତଂ ଵିଵିଧୈର୍ବାଣୈର୍ବଭୂଵ ଗଗନଂ ତଦା। ଘନୈରିଵାତପାପାଯେ ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାସମାକୁଲୈଃ
ସେ ସମୟରେ ଆକାଶ ନିରନ୍ତର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ମেঘମାଳା ଭିତରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳା ଭଳି ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ରଉଥିଲା, ଯାହା ରବିର ତାପକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଇଥିଲା।
ଗଵାକ୍ଷିତମିଵାକାଶଂ ବଭୂଵ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ମହାଵେଗୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈର୍ଗୃଧ୍ରପତ୍ରୈଃ ସୁଵାଜିତୈଃ
ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଗବାକ୍ଷ ଭଳି ଝାଲି ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ଦ୍ରୁତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ର, ଗୃଧ୍ର ପଖ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଓ ସୁନିଖିଲ ଥିଲା।
ଶରାନ୍ଧକାରମାକାଶଂ ଚକ୍ରତୁଃ ପରମଂ ତଦା। ଗତେଽସ୍ତଂ ତପନେ ଚାପି ମହାମେଘାଵିଵୋତ୍ଥିତୌ
ସେ ତୀରଗୁଡିକ ଏତେ ଆକାଶକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲା, ଯେଉଁଠି ରବି ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ବଡ଼ ମେଘ ଉଠି ଆକାଶ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ତଯୋରଭୂନ୍ମହାଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯଵଧକାଂକ୍ଷିଣୋଃ। ଅନାସାଦ୍ଯମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ
ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଥିଲା, ବୃତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି।
ଉଭୌ ହି ପରମେଷ୍ଵାସାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦୌ। ଉଭାଵସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ମୁଖ୍ଯାଵୁଭୌ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଚେରତୁଃ
ଦୁଇଁଜଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁର୍ଧର, ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୁଇଁଜଣ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ଚାଲିଫିରୁଥିଲେ।
ଉଭୌ ହି ଯେନ ଵ୍ରଜତସ୍ତେନ ତେନ ଶରୋର୍ମଯଃ। ଊର୍ମଯୋ ଵାଯୁନା ଵିଦ୍ଧା ଜଗ୍ମୁଃ ସାଗରଯୋରିଵ
ଯେଉଁଠି ଦୁଇଁଜଣ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତୀରର ତରଙ୍ଗ, ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଉଠିଯାଉଥିଲା।
ତତଃ ସଂସକ୍ତହସ୍ତସ୍ତୁ ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ। ନାରାଚମାଲାଂ ରାମସ୍ଯ ଲଲାଟେ ପ୍ରତ୍ଯମୁଞ୍ଚତ
ତାପରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିବା ରାବଣ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ରାମଙ୍କ ଲଳାଟରେ ତିଆରି ଲୋହା ତୀରର ମାଳା ଫିଙ୍ଗିଲା।
ରୌଦ୍ରଚାପପ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ତାଂ ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲପ୍ରଭାମ୍। ଶିରସାଧାରଯଦ୍ ରାମୋ ନ ଵ୍ଯଥାମଭ୍ଯପଦ୍ଯତ
ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ବାଣରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ରର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ରାମ ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେନି।
ଅଥ ମନ୍ତ୍ରାନପି ଜପନ୍ ରୌଦ୍ରମସ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯନ୍। ଶରାନ୍ ଭୂଯଃ ସମାଦାଯ ରାମଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଧାର କରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ରାମ ପୁନି ତୀର ନେଇଲେ।
ମୁମୋଚ ଚ ମହାତେଜାଶ୍ଚାପମାଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତାନ୍ ଶରାନ୍ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରାଯ ଚିକ୍ଷେପାଚ୍ଛିନ୍ନସାଯକଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ ରାମ, ଧନୁ ଟାଣି, ତାଙ୍କ ଅଭିଘାତ ତୀରଗୁଡିକ ଅଭିନ୍ନ ରଖି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ତେ ମହାମେଘସଂକାଶେ କଵଚେ ପତିତାଃ ଶରାଃ। ଅଵଧ୍ଯେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନ ଵ୍ଯଥାଂ ଜନଯଂସ୍ତଦା
ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ବଡ଼ ମେଘ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କବଚରେ ପଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିଲେନି, କାରଣ ସେ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ପୁନରେଵାଥ ତଂ ରାମୋ ରଥସ୍ଥଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଲଲାଟେ ପରମାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋଽଭିନତ୍
ପୁନି ରାମ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତେ ଭିତ୍ତ୍ଵା ବାଣରୂପାଣି ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷା ଇଵୋରଗାଃ। ଶ୍ଵସନ୍ତୋ ଵିଵିଶୁର୍ଭୂମିଂ ରାଵଣପ୍ରତିକୂଲିତାଃ
ସେ ତୀରଗୁଡିକ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ଭଳି ଆକାର ନେଇ, ଭିନ୍ନ କରି, ଫୁସୁଁ ଦେଇ ଭୂମିକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ପଛୁଆଯାଇ।
ନିହତ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯାସ୍ତ୍ରଂ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଆସୁରଂ ସୁମହାଘୋରମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକାର ସଃ
ରାଘବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ରାବଣ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦାନବୀ ଅସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୁଖାଂଶ୍ଚାପି କଙ୍କକୋକମୁଖାନପି। ଗୃଧ୍ରଶ୍ଯେନମୁଖାଂଶ୍ଚାପି ଶୃଗାଲଵଦନାଂସ୍ତଥା
ସେ ଶିଂହ ଓ ବାଘ ମୁଖ ଥିବା ତୀର, କଂକ ଓ କୁକୁମୁଖ ତୀର, ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ୟେନ ମୁଖ ତୀର, ଏବଂ ଶ୍ରୁଗାଳ ମୁଖ ତୀର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ଈହାମୃଗମୁଖାଂଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯାନ୍ ଭଯାଵହାନ୍। ପଞ୍ଚାସ୍ଯାଁଲ୍ଲେଲିହାନାଂଶ୍ଚ ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ଶରାନ୍
ସେ ଇହାମୃଗ ମୁଖ ଥିବା, ବଡ଼ ମୁଖ ଖୋଲିଥିବା ଭୟଙ୍କର ତୀର, ଏବଂ ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ତୀର ଯେଉଁଠି ମୁଖ ଲେଲିହାଉଥିଲା, ଏହି ସବୁ ତୀର ଫିଙ୍ଗିଲେ।
ଶରାନ୍ ଖରମୁଖାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ ଵରାହମୁଖସଂଶ୍ରିତାନ୍। ଶ୍ଵାନକୁକ୍କୁଟଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ମକରାଶୀଵିଷାନନାନ୍
ସେ ଅନ୍ୟ ତୀର ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଯେଉଁଠି ଖର ମୁଖ, ଶୁଆ ମୁଖ, କୁକୁର ଓ କୁକୁଟ ମୁଖ, ମକର ଓ ବିଷାଳ ସର୍ପ ମୁଖ ଥିଲା।
ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମାଯାଭିଃ ସସର୍ଜ ନିଶିତାଞ୍ଛରାନ୍। ରାମଂ ପ୍ରତି ମହାତେଜାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ରାବଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ଆସୁରେଣ ସମାଵିଷ୍ଟଃ ସୋଽସ୍ତ୍ରେଣ ରଘୁପୁଙ୍ଗଵଃ। ସସର୍ଜାସ୍ତ୍ରଂ ମହୋତ୍ସାହଂ ପାଵକଂ ପାଵକୋପମଃ
ଅସୁର ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ, ରଘୁବୀର ଉତ୍ସାହରେ ଏକ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଲେ, ସେ ନିଜେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଗ୍ନିଦୀପ୍ତମୁଖାନ୍ ବାଣାଂସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ଯମୁଖାନପି। ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଧୂମକେତୁମୁଖାନପି। ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଵର୍ଣାଂଶ୍ଚ ମହୋଲ୍କାମୁଖସଂସ୍ଥିତାନ୍
ସେ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ବାଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୁହଁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ଧୂମକେତୁ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଉଲ୍କାର ରଙ୍ଗ ଥିବା ବାଣ ଛାଡିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋପମାଂଶ୍ଚାପି ସସର୍ଜ ଵିଵିଧାଞ୍ଛରାନ୍। ତେ ରାଵଣଶରା ଘୋରା ରାଘଵାସ୍ତ୍ରସମାହତାଃ
ବିଭିନ୍ନ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଜିହ୍ୱା ଥିବା ବାଣ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଲେ; ରାବଣଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡିକୁ ରଘୁବୀରଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
ଵିଲଯଂ ଜଗ୍ମୁରାକାଶେ ଜଘ୍ନୁଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ। ତଦସ୍ତ୍ରଂ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ସେ ବାଣଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ହେଉଥିବା ହଜାର ହଜାର ଭଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ବାଣ ପରାଜିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି,
ହୃଷ୍ଟା ନେଦୁସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ କପଯଃ କାମରୂପିଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵାଭିମୁଖା ଵୀରାଃ ସମ୍ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ରାଘଵମ୍
ସମସ୍ତ କାମରୂପୀ ବନରାଜି ଖୁସି ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି ରଘୁବୀରଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ।
ତତସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିହତ୍ଯ ରାଘଵଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ତଦ୍ ରାଵଣବାହୁନିଃସୃତମ୍। ମୁଦାନ୍ଵିତୋ ଦାଶରଥିର୍ମହାତ୍ମା ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈର୍ମୁଦିତାଃ କପୀଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଦାଶରଥୀ ମହାତ୍ମା ରଘୁବୀର ରାବଣଙ୍କ ହାତରୁ ଆସିଥିବା ଆକ୍ରମଣକୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଟକାଇଲେ; ବନରାଜି ମୁଖ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
thumb|ଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଶତତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।