ଅଙ୍ଗଦୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ସରୋଷଃ ସ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ସ ଵୀରୋ ଵଜ୍ରସଂକାଶମଙ୍ଗଦୋ ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ମନଃ
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ପରଶୁରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ସେ ଶୂର, ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବଜ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସଂଵର୍ତଯତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିତୁସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ସ୍ତନାଭ୍ଯାଶେ ମର୍ମଜ୍ଞୋ ହୃଦଯଂ ପ୍ରତି
ଅଙ୍ଗଦ ବହୁତ ରିସି ନିଜ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ପିତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟର ମର୍ମ ଚିହ୍ନି ଏହିଠାରେ ଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ସ ମୁଷ୍ଟିଂ ଵିନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ତସ୍ଯ ନିପାତେନ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାମୃଧେ
ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଘାତ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଘାତରେ—
ପଫାଲ ହୃଦଯଂ ଚାସ୍ଯ ସ ପପାତ ହତୋ ଭୁଵି। ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିହତେ ଭୂମୌ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଚୁକ୍ଷୁଭେ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ସେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ସେନାରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା।
ଅଭଵଚ୍ଚ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧଃ ସମରେ ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ। ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ସିଂହନାଦଃ ସୁପୁଷ୍କଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ଖୁସି ଭରା ବାନରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କଲେ।
ସ୍ଫୋଟଯନ୍ନିଵ ଶବ୍ଦେନ ଲଙ୍କାଂ ସାଟ୍ଟାଲଗୋପୁରାମ୍। ସହେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଦେଵାନାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଲଙ୍କା ସହ ତା ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଗୋପୁର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା; ଏହି ନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ରୋଡ଼ ପରି ହେଲା।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯାନାଂ ଵନୌକସାଂ ଚୈଵ ମହାପ୍ରଣାଦମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସରୋଷଂ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁନଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାଭିମୁଖୋଽଵତସ୍ଥେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ନାଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଣି, ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
thumb|ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵୌ ହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରାଵଣଃ। ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ଵୀରେ ଵିରୂପାକ୍ଷେ ମହାବଲେ
ମହୋଦର ଏବଂ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏହି ଶୂର ବିରୂପାକ୍ଷ ମହାବଳୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ—
ଆଵିଵେଶ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଂ ତୁ ମହାମୃଧେ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା; ସେ ନିଜ ସାରଥିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ନିହତାନାମମାତ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ। ଦୁଃଖମେଵାପନେଷ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଏବଂ ନଗର ଆକ୍ରମଣ ହେବାର ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି ଦୂର କରିଦେବି।
ରାମଵୃକ୍ଷଂ ରଣେ ହନ୍ମି ସୀତାପୁଷ୍ପଫଲପ୍ରଦମ୍। ପ୍ରଶାଖା ଯସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ କୁମୁଦୋ ନଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ରାମ ଗଛକୁ କାଟିଦେବି, ଯାହା ସୀତାକୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଛି; ଯାହାର ଶାଖା ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ, କୁମୁଦ ଓ ନଳ।
ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗଦୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ହନୂମାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଚ ହରିଯୂଥପାଃ
ଦ୍ୱିବିଦ, ମଇନ୍ଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ହନୁମାନ, ସୁଷେଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ଦଳପତିମାନେ।
ସ ଦିଶୋ ଦଶ ଘୋଷେଣ ରଥସ୍ଯାତିରଥୋ ମହାନ୍। ନାଦଯନ୍ ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵଂ ଚାଭ୍ଯଧାଵତ
ସେ ଶୂର ରଥର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କରି ରାଘବଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲଗିଲେ।
ପୂରିତା ତେନ ଶବ୍ଦେନ ସନଦୀଗିରିକାନନା। ସଂଚଚାଲ ମହୀ ସର୍ଵା ତ୍ରସ୍ତସିଂହମୃଗଦ୍ଵିଜା
ସେ ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ସହ ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଭରିଗଲା; ସମସ୍ତ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ସିଂହ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାମସଂ ସୁମହାଘୋରଂ ଚକାରାସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ନିର୍ଦଦାହ କପୀନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତେ ପ୍ରପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ଧାରା ଏବଂ ଦୁର୍ଦାରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଜଳିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଉତ୍ପପାତ ରଜୋ ଭୂମୌ ତୈର୍ଭଗ୍ନୈଃ ସମ୍ପ୍ରଧାଵିତୈଃ। ନହି ତତ୍ ସହିତୁଂ ଶେକୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ସେମାନେ ଭାଗିବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଧୂଳି ଉଡିଗଲା; କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସେମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯନେକାନି ରାଵଣସ୍ଯ ଶରୋତ୍ତମୈଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗ୍ନାନି ଶତଶୋ ରାଘଵଃ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାବଣଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ଶତଶଃ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡି ରହିଲେ।
ତତୋ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ହରିଵାହିନୀମ୍। ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ରାମଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତମପରାଜିତମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାନର ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଭଗାଇଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଅପରାଜିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁନା ଵାସଵଂ ଯଥା। ଆଲିଖନ୍ତମିଵାକାଶମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଭାଇ ରାମ, ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ରହିଥାନ୍ତି, ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି ଆକାଶକୁ ଚିତ୍ରିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପଦ୍ମପତ୍ରଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ଦୀର୍ଘବାହୁମରିଂଦମମ୍। ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜାଃ ସୌମିତ୍ରିସହିତୋ ବଲୀ
ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ ଆଖି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ—ଏଭଳି ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ, ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ଦଉଡି ରହିଲେ।
ଵାନରାଂଶ୍ଚ ରଣେ ଭଗ୍ନାନାପତନ୍ତଂ ଚ ରାଵଣମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵୋ ହୃଷ୍ଟୋ ମଧ୍ଯେ ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ଓ ରାବଣ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ଖୁସି ହୋଇ ମଝିରେ ତାଙ୍କର ଧନୁ ଧରିଲେ।
ଵିସ୍ଫାରଯିତୁମାରେଭେ ତତଃ ସ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ମହାଵେଗଂ ମହାନାଦଂ ନିର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଧନୁକୁ ଟାଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏହା ଭୟଙ୍କର ଗତି ଓ ଶବ୍ଦରେ ମାଟିକୁ ଫାଟିଯିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ବାଣୌଘୈ ରାମଵିସ୍ଫାରିତେନ ଚ। ଶବ୍ଦେନ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେନ ପେତୁଶ୍ଚ ଶତଶସ୍ତଦା
ରାବଣଙ୍କ ବାଣର ଝଡ଼ ଓ ରାମଙ୍କ ଧନୁର ତାଣିର ଶବ୍ଦରେ, ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶତଶଃ ପଡ଼ିଯାଇଲେ।
ତଯୋଃ ଶରପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଵଣୋ ରାଜପୁତ୍ରଯୋଃ। ସ ବଭୌ ଚ ଯଥା ରାହୁଃ ସମୀପେ ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
ଯେତେବେଳେ ରାବଣ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ବାଣର ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବା ପରି ଦେଖାଯାଇଲେ।
ତମିଚ୍ଛନ୍ ପ୍ରଥମଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ମୁମୋଚ ଧନୁରାଯମ୍ଯ ଶରାନଗ୍ନିଶିଖୋପମାନ୍
ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଟାଣି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନ୍ ମୁକ୍ତମାତ୍ରାନାକାଶେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଧନୁଷ୍ମତା। ବାଣାନ୍ ବାଣୈର୍ମହାତେଜା ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧନୁ ଧରି ଆକାଶରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିବା ସହିତ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାବଣ ତାଙ୍କର ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ଏକମେକେନ ବାଣେନ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଦଶଭିର୍ଦଶ। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ଦର୍ଶଯନ୍ ପାଣିଲାଘଵମ୍
ଏକ ବାଣରେ ଏକ, ତିନି ବାଣରେ ତିନି, ଦଶ ବାଣରେ ଦଶ—ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣକୁ କାଟିଦେଇ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ହାତର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ।
ଅଭ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାଵଣଃ ସମିତିଂଜଯଃ। ଆସସାଦ ରଣେ ରାମଂ ସ୍ଥିତଂ ଶୈଲମିଵାପରମ୍
ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଉଡି ରହିଲେ।
ସ ରାଘଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛରଵର୍ଷାଣି ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାବଣ ଅନେକ ବାଣର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲେ।