ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ତରସା ବଭଞ୍ଜ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଚ ତମ୍। ମୁହୂର୍ତାଲ୍ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶିଳା, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି, ଧରି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ଫେରିପାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୂଯସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ। ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଋକ୍ଷରାଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଜଘାନ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ। ଗଵାକ୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରପୀଡିତୌ
ସେ ରିକ୍ଷରାଜ ଓ ଗବାକ୍ଷକୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଗବାକ୍ଷ ଓ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଘାତିତ ଦେଖି—
ଜଗ୍ରାହ ପରିଘଂ ଘୋରମଙ୍ଗଦଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ତସ୍ଯାଙ୍ଗଦଃ ସରୋଷାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତମାଯସମ୍
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଭୟଙ୍କର ଆୟସ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ, ଯାହା ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦୂରସ୍ଥିତସ୍ଯ ପରିଘଂ ରଵିରଶ୍ମିସମପ୍ରଭମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗଵତ୍
ସେ ଦୂରରୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଗଦାକୁ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଗଦାକୁ ବେଗରେ ଘୁମାଇଲେ।
ମହାପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ଵଧାର୍ଥଂ ଵାଲିନଃ ସୁତଃ। ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ତୋ ବଲଵତା ପରିଘସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ମହାପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏହି ଗଦାକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ଗଦା ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଚ ପାତଯତ୍। ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହା ତାଙ୍କର ହାତରୁ ବାଣ ସହିତ ଧନୁ ଓ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟକୁ ଖସାଇଦେଲା; ତାପରେ ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—
ତଲେନାଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କର୍ଣମୂଲେ ସକୁଣ୍ଡଲେ। ସ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାଵେଗୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଳ ଦେଇ ତାଙ୍କର କଣ ମୂଳରେ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, ଆଘାତ କଲେ; ତେବେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ—
କରେଣୈକେନ ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାନ୍ତଂ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ତଂ ତୈଲଧୌତଂ ଵିମଲଂ ଶୈଲସାରମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭାରି ପରଶୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ତେଲରେ ମସିହା ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ, ପାହାଡ଼ର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏବଂ ଦୃଢ଼।
ରାକ୍ଷସଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲିପୁତ୍ରେ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ଵାମାଂସଫଲକେ ଭୃଶଂ ପ୍ରତ୍ଯଵପାତିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ପରଶୁ ଚାପିଦେଲେ; ତେବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାମ କାନ୍ଧରେ ଭଲଭାବେ ଘାତ ଲାଗିଲା।
ଅଙ୍ଗଦୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ସରୋଷଃ ସ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ସ ଵୀରୋ ଵଜ୍ରସଂକାଶମଙ୍ଗଦୋ ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ମନଃ
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ପରଶୁରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ସେ ଶୂର, ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବଜ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସଂଵର୍ତଯତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିତୁସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ସ୍ତନାଭ୍ଯାଶେ ମର୍ମଜ୍ଞୋ ହୃଦଯଂ ପ୍ରତି
ଅଙ୍ଗଦ ବହୁତ ରିସି ନିଜ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ପିତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟର ମର୍ମ ଚିହ୍ନି ଏହିଠାରେ ଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ସ ମୁଷ୍ଟିଂ ଵିନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ତସ୍ଯ ନିପାତେନ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାମୃଧେ
ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଘାତ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଘାତରେ—
ପଫାଲ ହୃଦଯଂ ଚାସ୍ଯ ସ ପପାତ ହତୋ ଭୁଵି। ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିହତେ ଭୂମୌ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଚୁକ୍ଷୁଭେ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ସେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ସେନାରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା।
ଅଭଵଚ୍ଚ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧଃ ସମରେ ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ। ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ସିଂହନାଦଃ ସୁପୁଷ୍କଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ଖୁସି ଭରା ବାନରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କଲେ।
ସ୍ଫୋଟଯନ୍ନିଵ ଶବ୍ଦେନ ଲଙ୍କାଂ ସାଟ୍ଟାଲଗୋପୁରାମ୍। ସହେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଦେଵାନାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଲଙ୍କା ସହ ତା ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଗୋପୁର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା; ଏହି ନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ରୋଡ଼ ପରି ହେଲା।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯାନାଂ ଵନୌକସାଂ ଚୈଵ ମହାପ୍ରଣାଦମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସରୋଷଂ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁନଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାଭିମୁଖୋଽଵତସ୍ଥେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ନାଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଣି, ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
thumb|ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵୌ ହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରାଵଣଃ। ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ଵୀରେ ଵିରୂପାକ୍ଷେ ମହାବଲେ
ମହୋଦର ଏବଂ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏହି ଶୂର ବିରୂପାକ୍ଷ ମହାବଳୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ—
ଆଵିଵେଶ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଂ ତୁ ମହାମୃଧେ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା; ସେ ନିଜ ସାରଥିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ନିହତାନାମମାତ୍ଯାନାଂ ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଚ। ଦୁଃଖମେଵାପନେଷ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଏବଂ ନଗର ଆକ୍ରମଣ ହେବାର ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରି ଦୂର କରିଦେବି।
ରାମଵୃକ୍ଷଂ ରଣେ ହନ୍ମି ସୀତାପୁଷ୍ପଫଲପ୍ରଦମ୍। ପ୍ରଶାଖା ଯସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ କୁମୁଦୋ ନଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ରାମ ଗଛକୁ କାଟିଦେବି, ଯାହା ସୀତାକୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଛି; ଯାହାର ଶାଖା ସୁଗ୍ରୀବ, ଜାମ୍ବବାନ, କୁମୁଦ ଓ ନଳ।
ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଅଙ୍ଗଦୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ। ହନୂମାଂଶ୍ଚ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଚ ହରିଯୂଥପାଃ
ଦ୍ୱିବିଦ, ମଇନ୍ଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ହନୁମାନ, ସୁଷେଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ଦଳପତିମାନେ।
ସ ଦିଶୋ ଦଶ ଘୋଷେଣ ରଥସ୍ଯାତିରଥୋ ମହାନ୍। ନାଦଯନ୍ ପ୍ରଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ରାଘଵଂ ଚାଭ୍ଯଧାଵତ
ସେ ଶୂର ରଥର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଦଶ ଦିଗକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କରି ରାଘବଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଯିବାକୁ ଲଗିଲେ।
ପୂରିତା ତେନ ଶବ୍ଦେନ ସନଦୀଗିରିକାନନା। ସଂଚଚାଲ ମହୀ ସର୍ଵା ତ୍ରସ୍ତସିଂହମୃଗଦ୍ଵିଜା
ସେ ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ସହ ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଭରିଗଲା; ସମସ୍ତ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ସିଂହ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାମସଂ ସୁମହାଘୋରଂ ଚକାରାସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍। ନିର୍ଦଦାହ କପୀନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତେ ପ୍ରପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅନ୍ଧାରା ଏବଂ ଦୁର୍ଦାରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଜଳିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଉତ୍ପପାତ ରଜୋ ଭୂମୌ ତୈର୍ଭଗ୍ନୈଃ ସମ୍ପ୍ରଧାଵିତୈଃ। ନହି ତତ୍ ସହିତୁଂ ଶେକୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ସେମାନେ ଭାଗିବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଧୂଳି ଉଡିଗଲା; କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସେମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାନ୍ଯନୀକାନ୍ଯନେକାନି ରାଵଣସ୍ଯ ଶରୋତ୍ତମୈଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗ୍ନାନି ଶତଶୋ ରାଘଵଃ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାବଣଙ୍କ ଅନେକ ସେନା ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ବାଣରେ ଶତଶଃ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡି ରହିଲେ।
ତତୋ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ହରିଵାହିନୀମ୍। ସ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ରାମଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତମପରାଜିତମ୍
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାନର ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଭଗାଇଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଅପରାଜିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵିଷ୍ଣୁନା ଵାସଵଂ ଯଥା। ଆଲିଖନ୍ତମିଵାକାଶମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଭାଇ ରାମ, ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ରହିଥାନ୍ତି, ଏକ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି ଆକାଶକୁ ଚିତ୍ରିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।