thumb|ଅଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାନବେ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହୋଦରେ ତୁ ନିହତେ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ମହୋଦରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଚମୂଂ ଭୀମାଂ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ। ସ ଵାନରାଣାଂ ମୁଖ୍ଯାନାମୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ବାଣରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପାତଯାମାସ କାଯେଭ୍ଯଃ ଫଲଂ ଵୃନ୍ତାଦିଵାନିଲଃ। କେଷାଂଚିଦିଷୁଭିର୍ବାହୂଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାଥ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଫଳକୁ ଗଛର ଡାଲିରୁ ପବନ ଫଳ ଖସାଇଦେଇଥିବା ପରି ଖସାଇଦେଲେ, ଏବଂ କିଛି ବାନରଙ୍କର ବାଣରେ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ଵାନରାଣାଂ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ କେଷାଂଚିଦାକ୍ଷିପତ୍। ତେଽର୍ଦିତା ବାଣଵର୍ଷେଣ ମହାପାର୍ଶ୍ଵେନ ଵାନରାଃ
ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ କିଛି ବାନରଙ୍କର ପାଶ୍ୱକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଷାଦଵିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ଗତଚେତସଃ। ନିଶମ୍ଯ ବଲମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମଙ୍ଗଦୋ ରାକ୍ଷସାର୍ଦିତମ୍
ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହେଇ ପଛକୁ ଘୁଅଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ସେନାକୁ ଶୁଣି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଵେଗଂ ଚକ୍ରେ ମହାଵେଗଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ। ଆଯସଂ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସମପ୍ରଭମ୍
ସେ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତାଳତା ପରି ବେଗ ନେଲେ, ଏବଂ ଆୟସ ର ଲୋହା ଗଦା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଧରିଲେ।
ସମରେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵେ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ଵିଚେତନଃ
ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସସୂତଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିସଂଜ୍ଞଶ୍ଚାପତଦ୍ ଭୁଵି। ତସ୍ଯର୍କ୍ଷରାଜସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ
ଏହି ଆଘାତରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ଅଚେତନ ହେଇ ରଥରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନିଷ୍ପତ୍ଯ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ ସ୍ଵଯୂଥାନ୍ମେଘସଂନିଭାତ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଵିପୁଲାଂ ଶିଲାମ୍
ତାପରେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନୀଳାଞ୍ଜନ ର ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜା ରିକ୍ଷ ତାଙ୍କର ସେନାରୁ ମେଘ ଦଳ ପରି ବାହାରିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ତରସା ବଭଞ୍ଜ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଚ ତମ୍। ମୁହୂର୍ତାଲ୍ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶିଳା, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି, ଧରି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ଫେରିପାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୂଯସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ। ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଋକ୍ଷରାଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଜଘାନ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ। ଗଵାକ୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରପୀଡିତୌ
ସେ ରିକ୍ଷରାଜ ଓ ଗବାକ୍ଷକୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଗବାକ୍ଷ ଓ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଘାତିତ ଦେଖି—
ଜଗ୍ରାହ ପରିଘଂ ଘୋରମଙ୍ଗଦଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ତସ୍ଯାଙ୍ଗଦଃ ସରୋଷାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତମାଯସମ୍
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଭୟଙ୍କର ଆୟସ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ, ଯାହା ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦୂରସ୍ଥିତସ୍ଯ ପରିଘଂ ରଵିରଶ୍ମିସମପ୍ରଭମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗଵତ୍
ସେ ଦୂରରୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଗଦାକୁ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଗଦାକୁ ବେଗରେ ଘୁମାଇଲେ।
ମହାପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ଵଧାର୍ଥଂ ଵାଲିନଃ ସୁତଃ। ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ତୋ ବଲଵତା ପରିଘସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ମହାପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏହି ଗଦାକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ଗଦା ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଚ ପାତଯତ୍। ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହା ତାଙ୍କର ହାତରୁ ବାଣ ସହିତ ଧନୁ ଓ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟକୁ ଖସାଇଦେଲା; ତାପରେ ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—
ତଲେନାଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କର୍ଣମୂଲେ ସକୁଣ୍ଡଲେ। ସ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାଵେଗୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଳ ଦେଇ ତାଙ୍କର କଣ ମୂଳରେ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, ଆଘାତ କଲେ; ତେବେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ—
କରେଣୈକେନ ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାନ୍ତଂ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ତଂ ତୈଲଧୌତଂ ଵିମଲଂ ଶୈଲସାରମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭାରି ପରଶୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ତେଲରେ ମସିହା ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ, ପାହାଡ଼ର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏବଂ ଦୃଢ଼।
ରାକ୍ଷସଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲିପୁତ୍ରେ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ଵାମାଂସଫଲକେ ଭୃଶଂ ପ୍ରତ୍ଯଵପାତିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ପରଶୁ ଚାପିଦେଲେ; ତେବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାମ କାନ୍ଧରେ ଭଲଭାବେ ଘାତ ଲାଗିଲା।
ଅଙ୍ଗଦୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ସରୋଷଃ ସ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ସ ଵୀରୋ ଵଜ୍ରସଂକାଶମଙ୍ଗଦୋ ମୁଷ୍ଟିମାତ୍ମନଃ
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ପରଶୁରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ସେ ଶୂର, ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ବଜ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସଂଵର୍ତଯତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପିତୁସ୍ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ସ୍ତନାଭ୍ଯାଶେ ମର୍ମଜ୍ଞୋ ହୃଦଯଂ ପ୍ରତି
ଅଙ୍ଗଦ ବହୁତ ରିସି ନିଜ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ପିତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟର ମର୍ମ ଚିହ୍ନି ଏହିଠାରେ ଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ସ ମୁଷ୍ଟିଂ ଵିନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ତସ୍ଯ ନିପାତେନ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାମୃଧେ
ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଘାତ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଘାତରେ—
ପଫାଲ ହୃଦଯଂ ଚାସ୍ଯ ସ ପପାତ ହତୋ ଭୁଵି। ତସ୍ମିନ୍ ଵିନିହତେ ଭୂମୌ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଚୁକ୍ଷୁଭେ
ରାକ୍ଷସଙ୍କ ହୃଦୟ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ସେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ସେନାରେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଗଲା।
ଅଭଵଚ୍ଚ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧଃ ସମରେ ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ। ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନାଂ ସିଂହନାଦଃ ସୁପୁଷ୍କଲଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ ଖୁସି ଭରା ବାନରମାନେ ଉଚ୍ଚ ସିଂହନାଦ କଲେ।
ସ୍ଫୋଟଯନ୍ନିଵ ଶବ୍ଦେନ ଲଙ୍କାଂ ସାଟ୍ଟାଲଗୋପୁରାମ୍। ସହେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଦେଵାନାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ଲଙ୍କା ସହ ତା ଦ୍ୱାର ଏବଂ ଗୋପୁର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା; ଏହି ନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ରୋଡ଼ ପରି ହେଲା।
ଅଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁସ୍ତ୍ରିଦଶାଲଯାନାଂ ଵନୌକସାଂ ଚୈଵ ମହାପ୍ରଣାଦମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସରୋଷଂ ଯୁଧି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପୁନଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାଭିମୁଖୋଽଵତସ୍ଥେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ନାଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁଣି, ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
thumb|ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଶତତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହୋଦରମହାପାର୍ଶ୍ଵୌ ହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରାଵଣଃ। ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ଵୀରେ ଵିରୂପାକ୍ଷେ ମହାବଲେ
ମହୋଦର ଏବଂ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏହି ଶୂର ବିରୂପାକ୍ଷ ମହାବଳୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ—
ଆଵିଵେଶ ମହାନ୍ କ୍ରୋଧୋ ରାଵଣଂ ତୁ ମହାମୃଧେ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା; ସେ ନିଜ ସାରଥିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।