ରାକ୍ଷସଶ୍ଚର୍ମଣା ସାର୍ଧଂ ମହାଵେଗୋ ମହୋଦରଃ। ତଥୈଵ ଚ ମହାଖଡ୍ଗଂ ଚର୍ମଣା ପତିତଂ ସହ। ଜଗ୍ରାହ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵେଗଵତ୍ତରଃ
ରାକ୍ଷସ ମହୋଦର ତାଙ୍କର ତର୍ଜନୀ ତଳୱାର ଓ ଚମର ଉଠାଇଲେ, ଏହିପରି ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଓ ଚମର ଉଠାଇଲେ, ସେ ବାନରମାନ୍ୟ ଅଧିକ ଶୀଘ୍ର ଥିଲେ।
ତତୋ ରୋଷପରୀତାଙ୍ଗୌ ନଦନ୍ତାଵଭ୍ଯଧାଵତାମ୍। ଉଦ୍ଯତାସୀ ରଣେ ହୃଷ୍ଟୌ ଯୁଧି ଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦୌ
ତାଙ୍କର ଦେହ ରୋଷରେ ଭରି ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାପରେ ଏକ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ଥିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଚୋଭୌ ସୁତୂର୍ଣଂ ସମ୍ପରୀଯତୁଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଜଯେ ପ୍ରଣିହିତାଵୁଭୌ
ଦୁଇଜଣ ଜୟ ପାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାପରେ ଏକ ରୋଷରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଘୂରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତୁ ଶୂରୋ ମହାଵେଗୋ ଵୀର୍ଯଶ୍ଲାଘୀ ମହୋଦରଃ। ମହାଵର୍ମଣି ତଂ ଖଡ୍ଗଂ ପାତଯାମାସ ଦୁର୍ମତିଃ
ସେ ବିର ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ମହୋଦର, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ବର୍ମରେ ତଳୱାର ଆଘାତ କଲେ।
ଲଗ୍ନମୁତ୍କର୍ଷତଃ ଖଡ୍ଗଂ ଖଡ୍ଗେନ କପିକୁଞ୍ଜରଃ। ଜହାର ସଶିରସ୍ତ୍ରାଣଂ କୁଣ୍ଡଲୋପଗତଂ ଶିରଃ
କପିଯୋଧା ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ତଳୱାରକୁ ଧରି, ମୁଣ୍ଡ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡଟି କାଟିଦେଲେ।
ନିକୃତ୍ତଶିରସସ୍ତସ୍ଯ ପତିତସ୍ଯ ମହୀତଲେ। ତଦ୍ ବଲଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ମହୋଦରଙ୍କର କଟା ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲାବେଳେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ସେନା ଏହା ଦେଖି ଦୃଶ୍ୟ ରୁପରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ହତ୍ଵା ତଂ ଵାନରୈଃ ସାର୍ଧଂ ନନାଦ ମୁଦିତୋ ହରିଃ। ଚୁକ୍ରୋଧ ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ବଭୌ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ରାଘଵଃ
ତାଙ୍କୁ ହତ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହରି ବାନରମାନ୍ୟ ସହ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଦଶମୁଖ ରାବଣ ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସା ଦୀନଚେତସଃ। ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ତତଃ ସର୍ଵେ ଭଯଵିତ୍ରସ୍ତଚେତସଃ
ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୁହଁ ନିମ୍ନ ଓ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ମନରେ ଦୃତ ଭାଗିଗଲେ।
ମହୋଦରଂ ତଂ ଵିନିପାତ୍ଯ ଭୂମୌ ମହାଗିରେଃ କୀର୍ଣମିଵୈକଦେଶମ୍। ସୂର୍ଯାତ୍ମଜସ୍ତତ୍ର ରରାଜ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସୂର୍ଯଃ ସ୍ଵତେଜୋଭିରିଵାପ୍ରଧୃଷ୍ଯଃ
ମହୋଦରଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେବା ପରେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିଜ ତେଜରେ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଥ ଵିଜଯମଵାପ୍ଯ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଃ ସମରମୁଖେ ସୁରସିଦ୍ଧଯକ୍ଷସଙ୍ଘୈଃ। ଅଵନିତଲଗତୈଶ୍ଚ ଭୂତସଙ୍ଘୈ- ର୍ହରୁଷସମାକୁଲିତୈର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ
ବିଜୟ ଲାଭ କରିବା ପରେ, ବାନରରାଜା ସମର ମୁଖରେ ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଭୂତମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାନବେ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହୋଦରେ ତୁ ନିହତେ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ମହୋଦରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ଯ ଚମୂଂ ଭୀମାଂ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ। ସ ଵାନରାଣାଂ ମୁଖ୍ଯାନାମୁତ୍ତମାଙ୍ଗାନି ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ବାଣରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ମୁଖ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପାତଯାମାସ କାଯେଭ୍ଯଃ ଫଲଂ ଵୃନ୍ତାଦିଵାନିଲଃ। କେଷାଂଚିଦିଷୁଭିର୍ବାହୂଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାଥ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଫଳକୁ ଗଛର ଡାଲିରୁ ପବନ ଫଳ ଖସାଇଦେଇଥିବା ପରି ଖସାଇଦେଲେ, ଏବଂ କିଛି ବାନରଙ୍କର ବାଣରେ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ଵାନରାଣାଂ ସୁସଂରବ୍ଧଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ କେଷାଂଚିଦାକ୍ଷିପତ୍। ତେଽର୍ଦିତା ବାଣଵର୍ଷେଣ ମହାପାର୍ଶ୍ଵେନ ଵାନରାଃ
ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ କିଛି ବାନରଙ୍କର ପାଶ୍ୱକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହି ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷାରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଷାଦଵିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁର୍ଗତଚେତସଃ। ନିଶମ୍ଯ ବଲମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମଙ୍ଗଦୋ ରାକ୍ଷସାର୍ଦିତମ୍
ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହେଇ ପଛକୁ ଘୁଅଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ସେନାକୁ ଶୁଣି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଵେଗଂ ଚକ୍ରେ ମହାଵେଗଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ। ଆଯସଂ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସମପ୍ରଭମ୍
ସେ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତାଳତା ପରି ବେଗ ନେଲେ, ଏବଂ ଆୟସ ର ଲୋହା ଗଦା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଧରିଲେ।
ସମରେ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵେ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହାରେଣ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ଵିଚେତନଃ
ସେନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ସସୂତଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିସଂଜ୍ଞଶ୍ଚାପତଦ୍ ଭୁଵି। ତସ୍ଯର୍କ୍ଷରାଜସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମଃ
ଏହି ଆଘାତରେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ ଅଚେତନ ହେଇ ରଥରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନିଷ୍ପତ୍ଯ ସୁମହାଵୀର୍ଯଃ ସ୍ଵଯୂଥାନ୍ମେଘସଂନିଭାତ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଵିପୁଲାଂ ଶିଲାମ୍
ତାପରେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନୀଳାଞ୍ଜନ ର ଦଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜା ରିକ୍ଷ ତାଙ୍କର ସେନାରୁ ମେଘ ଦଳ ପରି ବାହାରିଲେ।
ଅଶ୍ଵାଞ୍ଜଘାନ ତରସା ବଭଞ୍ଜ ସ୍ଯନ୍ଦନଂ ଚ ତମ୍। ମୁହୂର୍ତାଲ୍ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାବଲଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶିଳା, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି, ଧରି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥା ଫେରିପାଇଲେ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ବହୁଭିର୍ବାଣୈର୍ଭୂଯସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ। ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ସେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ତିନିଟି ବାଣରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଋକ୍ଷରାଜଂ ଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ଜଘାନ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ। ଗଵାକ୍ଷଂ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ଚ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରପୀଡିତୌ
ସେ ରିକ୍ଷରାଜ ଓ ଗବାକ୍ଷକୁ ବହୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ; ଗବାକ୍ଷ ଓ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଘାତିତ ଦେଖି—
ଜଗ୍ରାହ ପରିଘଂ ଘୋରମଙ୍ଗଦଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ତସ୍ଯାଙ୍ଗଦଃ ସରୋଷାକ୍ଷୋ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ତମାଯସମ୍
ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଭୟଙ୍କର ଆୟସ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ, ଯାହା ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଆଖି ରୋଷରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଦୂରସ୍ଥିତସ୍ଯ ପରିଘଂ ରଵିରଶ୍ମିସମପ୍ରଭମ୍। ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଚ ଵେଗଵତ୍
ସେ ଦୂରରୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଗଦାକୁ ଧରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଗଦାକୁ ବେଗରେ ଘୁମାଇଲେ।
ମହାପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ଵଧାର୍ଥଂ ଵାଲିନଃ ସୁତଃ। ସ ତୁ କ୍ଷିପ୍ତୋ ବଲଵତା ପରିଘସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ମହାପାର୍ଶ୍ୱକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏହି ଗଦାକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ଗଦା ରାକ୍ଷସକୁ ଆଘାତ କଲା।
ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ହସ୍ତାଚ୍ଛିରସ୍ତ୍ରାଣଂ ଚ ପାତଯତ୍। ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵେଗେନ ଵାଲିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହା ତାଙ୍କର ହାତରୁ ବାଣ ସହିତ ଧନୁ ଓ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟକୁ ଖସାଇଦେଲା; ତାପରେ ବାଲିଙ୍କର ପୁଅ ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—
ତଲେନାଭ୍ଯହନତ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କର୍ଣମୂଲେ ସକୁଣ୍ଡଲେ। ସ ତୁ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାଵେଗୋ ମହାପାର୍ଶ୍ଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
କ୍ରୋଧରେ ତାଳ ଦେଇ ତାଙ୍କର କଣ ମୂଳରେ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, ଆଘାତ କଲେ; ତେବେ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ—
କରେଣୈକେନ ଜଗ୍ରାହ ସୁମହାନ୍ତଂ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ତଂ ତୈଲଧୌତଂ ଵିମଲଂ ଶୈଲସାରମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭାରି ପରଶୁ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ତେଲରେ ମସିହା ଏବଂ ଶୁଧ୍ଧ, ପାହାଡ଼ର ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏବଂ ଦୃଢ଼।
ରାକ୍ଷସଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲିପୁତ୍ରେ ନ୍ଯପାତଯତ୍। ତେନ ଵାମାଂସଫଲକେ ଭୃଶଂ ପ୍ରତ୍ଯଵପାତିତମ୍
ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ପରଶୁ ଚାପିଦେଲେ; ତେବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାମ କାନ୍ଧରେ ଭଲଭାବେ ଘାତ ଲାଗିଲା।