ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରାଭିହତୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ନିଶାଚରଃ। ତେନ ଖଡ୍ଗେନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚମୂମୁଖେ
ବିରୂପାକ୍ଷ, ଏହି ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଆକ୍ରନ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେନାମୁଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କଵଚଂ ପାତଯାମାସ ପଦ୍ଭ୍ଯାମଭିହତୋଽପତତ୍। ସ ସମୁତ୍ଥାଯ ପତିତଃ କପିସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କବଚକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ପାଦ ଆଘାତରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ; ପୁଣି ଉଠି ବାନର ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତଲପ୍ରହାରମଶନେଃ ସମାନଂ ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ତଲପ୍ରହାରଂ ତଦ୍ ରକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମୁଦ୍ଯତମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ତଳ ଆଘାତ ବିଜୁଳିର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସମାନ ହୋଇ, ସେ ତଳ ଆଘାତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପରେ ଉଠାଇଲେ।
ନୈପୁଣ୍ଯାନ୍ମୋଚଯିତ୍ଵୈନଂ ମୁଷ୍ଟିନୋରସି ତାଡଯତ୍। ତତସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧତରଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ଚତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଏଡ଼ି ଯାଇ, ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ମୋକ୍ଷିତଂ ଚାତ୍ମନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହାରଂ ତେନ ରକ୍ଷସା। ସ ଦଦର୍ଶାନ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଵାନରଃ
ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଆଘାତକୁ ଏଡ଼ି ଯିବା ଦେଖି, ବାନର ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଂ ପାତଯତ୍ କ୍ରୋଧାଚ୍ଛଙ୍ଖଦେଶେ ମହାତଲମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିକଲ୍ପେନ ତଲେନାଭିହତଃ କ୍ଷିତୌ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଳ ଆଘାତ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଗଲାରେ ମାରିଲେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ସମାନ ଆଘାତରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ।
ପପାତ ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନଃ ଶୋଣିତଂ ହି ସମୁଦ୍ଗିରନ୍। ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯସ୍ତୁ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଜଲଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାଦିଵ
ବିରୂପାକ୍ଷ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ପହିଯାଉଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଝରଣାରୁ ଜଳ ବହିଯିବା ପରି।
ଵିଵୃତ୍ତନଯନଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଫେନଂ ରୁଧିରାପ୍ଲୁତମ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଵିରୂପାକ୍ଷତରଂ କୃତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିଯିବା, ମୁଁହରେ ଫେନ ଓ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆଉ ଭୟଙ୍କର ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ପରିଵର୍ତନ୍ତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍। କରୁଣଂ ଚ ଵିନର୍ଦନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ କପଯୋ ରିପୁମ୍
ଶତ୍ରୁଟିଏ ଦେହ ମଡ଼ି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ ବାନରମାନେ।
ତଥା ତୁ ତୌ ସଂଯତି ସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତୌ ତରସ୍ଵିନୌ ଵାନରରାକ୍ଷସାନାମ୍। ବଲାର୍ଣଵୌ ସସ୍ଵନତୁଶ୍ଚ ଭୀମୌ ମହାର୍ଣଵୌ ଦ୍ଵାଵିଵ ଭିନ୍ନସେତୂ
ଏଭଳି ଭାବେ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଗଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ମହାସାଗର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଵିନାଶିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିରୂପନେତ୍ରଂ ମହାବଲଂ ତଂ ହରିପାର୍ଥିଵେନ। ବଲଂ ସମେତଂ କପିରାକ୍ଷସାନା- ମୁଦ୍ଵୃତ୍ତଗଙ୍ଗାପ୍ରତିମଂ ବଭୂଵ
ବିରୂପ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବା ଦେଖି, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶିଥିବା ସେନା ଉତ୍ତାଳ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ହେଇଗଲା।
thumb|ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତାନବତିୟ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ହନ୍ଯମାନେ ବଲେ ତୂର୍ଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ମହାମୃଧେ। ସରସୀଵ ମହାଘର୍ମେ ସୂପକ୍ଷୀଣେ ବଭୂଵତୁଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଏକାଅପରକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାରେ, ସେମାନେ ଗରମ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପ୍ରାୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିଥିବା ଝିଅଁ ପୋଖରୀ ପରି ହେଇଗଲେ।
ସ୍ଵବଲସ୍ଯ ତୁ ଘାତେନ ଵିରୂପାକ୍ଷଵଧେନ ଚ। ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ନିଜ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ଓ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ଦୁଇଗୁଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଂ ସ୍ଵବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧ୍ଯମାନଂ ଵଲୀମୁଖୈଃ। ବଭୂଵାସ୍ଯ ଵ୍ଯଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈଵଵିପର୍ଯଯମ୍
ନିଜ ସେନାକୁ କ୍ଷୀଣ ଓ ବଳବାନ ବିରୋଧୀମାନେ ମାରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ଭାଗ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଉଵାଚ ଚ ସମୀପସ୍ଥଂ ମହୋଦରମନନ୍ତରମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାବାହୋ ଜଯାଶା ତ୍ଵଯି ମେ ସ୍ଥିତା
ତାପରେ ସେ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ସମୟରେ, ବଳଶାଳୀ, ମୋର ବିଜୟ ଆଶା ତୁମ ପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।'
ଜହି ଶତ୍ରୁଚମୂଂ ଵୀର ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡସ୍ଯ କାଲୋଽଯଂ ନିର୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସାଧୁ ଯୁଧ୍ଯତାମ୍
'ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କର, ବୀର, ଆଜି ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଦେଖା। ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ସମୟ; ଭଲ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ମହୋଦରଃ। ପ୍ରଵିଵେଶାରିସେନାଂ ସ ପତଙ୍ଗ ଇଵ ପାଵକମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହୋଦର କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ,' ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ପତଙ୍ଗ ଯେମିତି ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼େ, ସେମିତି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ଵାନରାଣାଂ ମହାବଲଃ। ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯେନ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ ଚୋଦିତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବଳଶାଳୀ ମହୋଦର ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀ ଲାଗାଇଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଃ ଶିଲାଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାରିବଲଂ ଭୀମଂ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ସେଇ ମହାପ୍ରାଣ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ପଥର ଧରି, ଶତ୍ରୁ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପିଟିଗଲେ।
ମହୋଦରଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ପାଣିପାଦୋରୁ ଵାନରାଣାଂ ମହାହଵେ
ମହୋଦର ଭୟଙ୍କର ରେଜରେ, ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କ ହାତ, ପାଉଁ ଓ ଉରୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସୈରର୍ଦିତା ଭୃଶମ୍। ଦିଶୋ ଦଶ ଦ୍ରୁତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵମାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, କେହି ଦଶ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, କେହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ସମରେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାଣାଂ ମହାବଲମ୍। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ମହୋଦରମନନ୍ତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କ ବଳ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ସିଧାସଳଖ ମହୋଦରଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଘୋରାଂ ମହୀଧରସମାଂ ଶିଲାମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ଚ ମହାତେଜାସ୍ତଦ୍ଵଧାଯ ହରୀଶ୍ଵରଃ
ବଡ଼, ଭୟଙ୍କର, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଏକ ପଥର ଉଠାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ତାହାକୁ ମହୋଦରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସହସା ଶିଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହୋଦରଃ। ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତତୋ ବାଣୈର୍ନିର୍ବିଭେଦ ଦୁରାସଦାମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ପଥର ଆକସ୍ମିକ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହୋଦର ଅବିଚଳିତ ରହି, ତାଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ପଥରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ରକ୍ଷସା ତେନ ବାଣୌଘୈର୍ନିକୃତ୍ତା ସା ସହସ୍ରଧା। ନିପପାତ ତଦା ଭୂମୌ ଗୃଧ୍ରଚକ୍ରମିଵାକୁଲମ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବହୁ ବାଣ ମାରି, ପଥରଟିକୁ ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ, ତାହା ଭୂମିରେ ଗିଡ଼ି ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଭଳି ଛିଟିଯିଗଲା।
ତାଂ ତୁ ଭିନ୍ନାଂ ଶିଲାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ସାଲମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ତଂ ସ ଚିଚ୍ଛେଦ ନୈକଧା
ସେଇ ଭାଙ୍ଗା ପଥର ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧରେ ମୁଢ଼ି, ଏକ ସାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦର ତାହାକୁ ବହୁ ଟୁକୁଡ଼ା କରିଦେଲେ।
ଶରୈଶ୍ଚ ଵିଦଦାରୈନଂ ଶୂରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ। ସ ଦଦର୍ଶ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରିଘଂ ପତିତଂ ଭୁଵି
ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଏହି ବୀର ବାଣ ଦେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ଗଦା ଦେଖିଲେ।
ଆଵିଧ୍ଯ ତୁ ସ ତଂ ଦୀପ୍ତଂ ପରିଘଂ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍। ପରିଘେଣୋଗ୍ରଵେଗେନ ଜଘାନାସ୍ଯ ହଯୋତ୍ତମାନ୍
ସେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ, ତିବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଥିବା ଗଦାକୁ ଦେଖାଇ, ତାହାର ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ମହୋଦରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧତହଯାଦ୍ ଵୀରଃ ସୋଽଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ମହାରଥାତ୍। ଗଦାଂ ଜଗ୍ରାହ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାକ୍ଷସୋଽଥ ମହୋଦରଃ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ପରେ, ସେଇ ବୀର ମହୋଦର ତାଙ୍କ ମହାରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଗଦା ଧରିଲେ।