ସୁଗ୍ରୀଵେ ସ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵିସସର୍ଜ ଚମୂମୁଖେ। ସ୍ଥାପଯାମାସ ଚୋଦ୍ଵିଗ୍ନାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍
ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଛାଡ଼ି, ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ରକ୍ଷସା। ଚୁକ୍ରୋଶ ଚ ମହାକ୍ରୋଧୋ ଵଧେ ଚାସ୍ଯ ମନୋ ଦଧେ
ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, ବାନର ରାଜା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା।
ତତଃ ପାଦପମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଶୂରଃ ସମ୍ପ୍ରଧନୋ ହରିଃ। ଅଭିପତ୍ଯ ଜଘାନାସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ତଂ ମହାଗଜମ୍
ତାପରେ ଶୂର ବାନର ଗଛ ଉଠାଇ, ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଆଗେଇ ଗଲା ଏବଂ ସେହି ବଡ଼ ହାତୀକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ମାରିଦେଲା।
ସ ତୁ ପ୍ରହାରାଭିହତଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାଗଜଃ। ଅପାସର୍ପଦ୍ ଧନୁର୍ମାତ୍ରଂ ନିଷସାଦ ନନାଦ ଚ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଆঘାତ ପାଇ, ବଡ଼ ହାତୀ ଧନୁଷ୍ୟର ଦୂରରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲା, ଜମିଗଲା ଏବଂ ଗର୍ଜନ କଲା।
ଗଜାତ୍ ତୁ ମଥିତାତ୍ ତୂର୍ଣମପକ୍ରମ୍ଯ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରାକ୍ଷସୋଽଭିମୁଖଃ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯ ତତଃ କପିମ୍
ମାରିଦେଇଥିବା ହାତୀରୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଉତରି, ଶୂର ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁ ବାନର ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲା।
ଆର୍ଷଭଂ ଚର୍ମ ଖଡ୍ଗଂ ଚ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ। ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ନିଵ ସୁଗ୍ରୀଵମାସସାଦ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଏକ ମହିଷ ଚର୍ମ ଏବଂ ତାଲୱାର ନେଇ, ତ୍ୱରିତ ଚଳନରେ, ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଭୟ ଦେଇବା ପରି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗେଇ ଆସିଲା।
ସ ହି ତସ୍ଯାଭିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଶିଲାମ୍। ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଜଲଦୋପମାମ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଉଠାଇ ଭୀଷଣ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତାଂ ଶିଲାମାପତନ୍ତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସପୁଂଗଵଃ। ଅପକ୍ରମ୍ଯ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ଖଡ୍ଗେନ ପ୍ରାହରତ୍ ତଦା
ପାଥର ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଏଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତଳୱାରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତେନ ଖଡ୍ଗପ୍ରହାରେଣ ରକ୍ଷସା ବଲିନା ହତଃ। ମୁହୂର୍ତମଭଵଦ୍ ଭୂମୌ ଵିସଂଜ୍ଞ ଇଵ ଵାନରଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ତଳୱାର ଆଘାତରେ ବାନର ଭୂମିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅଚେତନ ଭଳି ପଡ଼ି ରହିଲେ।
ସହସା ସ ତଦୋତ୍ପତ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ମହାହଵେ। ମୁଷ୍ଟିଂ ସଂଵର୍ତ୍ଯ ଵେଗେନ ପାତଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ସେ ହଠାତ୍ ଉଠି, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟି ଭଳି କସି ବେଗରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରାଭିହତୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ନିଶାଚରଃ। ତେନ ଖଡ୍ଗେନ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚମୂମୁଖେ
ବିରୂପାକ୍ଷ, ଏହି ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ଆକ୍ରନ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ତଳୱାର ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେନାମୁଖରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କଵଚଂ ପାତଯାମାସ ପଦ୍ଭ୍ଯାମଭିହତୋଽପତତ୍। ସ ସମୁତ୍ଥାଯ ପତିତଃ କପିସ୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କବଚକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ପାଦ ଆଘାତରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ; ପୁଣି ଉଠି ବାନର ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତଲପ୍ରହାରମଶନେଃ ସମାନଂ ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ତଲପ୍ରହାରଂ ତଦ୍ ରକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମୁଦ୍ଯତମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ତଳ ଆଘାତ ବିଜୁଳିର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସମାନ ହୋଇ, ସେ ତଳ ଆଘାତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଉପରେ ଉଠାଇଲେ।
ନୈପୁଣ୍ଯାନ୍ମୋଚଯିତ୍ଵୈନଂ ମୁଷ୍ଟିନୋରସି ତାଡଯତ୍। ତତସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧତରଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରେଶ୍ଵରଃ
ଚତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଏଡ଼ି ଯାଇ, ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ମୋକ୍ଷିତଂ ଚାତ୍ମନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହାରଂ ତେନ ରକ୍ଷସା। ସ ଦଦର୍ଶାନ୍ତରଂ ତସ୍ଯ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ଯ ଵାନରଃ
ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଆଘାତକୁ ଏଡ଼ି ଯିବା ଦେଖି, ବାନର ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଂ ପାତଯତ୍ କ୍ରୋଧାଚ୍ଛଙ୍ଖଦେଶେ ମହାତଲମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରାଶନିକଲ୍ପେନ ତଲେନାଭିହତଃ କ୍ଷିତୌ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତଳ ଆଘାତ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଗଲାରେ ମାରିଲେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳି ସମାନ ଆଘାତରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଲୁଟିଗଲେ।
ପପାତ ରୁଧିରକ୍ଲିନ୍ନଃ ଶୋଣିତଂ ହି ସମୁଦ୍ଗିରନ୍। ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯସ୍ତୁ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଜଲଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାଦିଵ
ବିରୂପାକ୍ଷ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ପହିଯାଉଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଝରଣାରୁ ଜଳ ବହିଯିବା ପରି।
ଵିଵୃତ୍ତନଯନଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଫେନଂ ରୁଧିରାପ୍ଲୁତମ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ଵିରୂପାକ୍ଷତରଂ କୃତମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିଯିବା, ମୁଁହରେ ଫେନ ଓ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆଉ ଭୟଙ୍କର ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ପରିଵର୍ତନ୍ତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍। କରୁଣଂ ଚ ଵିନର୍ଦନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ କପଯୋ ରିପୁମ୍
ଶତ୍ରୁଟିଏ ଦେହ ମଡ଼ି ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ ବାନରମାନେ।
ତଥା ତୁ ତୌ ସଂଯତି ସମ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତୌ ତରସ୍ଵିନୌ ଵାନରରାକ୍ଷସାନାମ୍। ବଲାର୍ଣଵୌ ସସ୍ଵନତୁଶ୍ଚ ଭୀମୌ ମହାର୍ଣଵୌ ଦ୍ଵାଵିଵ ଭିନ୍ନସେତୂ
ଏଭଳି ଭାବେ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଗଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ମହାସାଗର ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି।
ଵିନାଶିତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିରୂପନେତ୍ରଂ ମହାବଲଂ ତଂ ହରିପାର୍ଥିଵେନ। ବଲଂ ସମେତଂ କପିରାକ୍ଷସାନା- ମୁଦ୍ଵୃତ୍ତଗଙ୍ଗାପ୍ରତିମଂ ବଭୂଵ
ବିରୂପ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବା ଦେଖି, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶିଥିବା ସେନା ଉତ୍ତାଳ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ହେଇଗଲା।
thumb|ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତାନବତିୟ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ହନ୍ଯମାନେ ବଲେ ତୂର୍ଣମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ମହାମୃଧେ। ସରସୀଵ ମହାଘର୍ମେ ସୂପକ୍ଷୀଣେ ବଭୂଵତୁଃ
ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ଏକାଅପରକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାରେ, ସେମାନେ ଗରମ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପ୍ରାୟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିଥିବା ଝିଅଁ ପୋଖରୀ ପରି ହେଇଗଲେ।
ସ୍ଵବଲସ୍ଯ ତୁ ଘାତେନ ଵିରୂପାକ୍ଷଵଧେନ ଚ। ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ନିଜ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେବା ଓ ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ଦୁଇଗୁଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷୀଣଂ ସ୍ଵବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଧ୍ଯମାନଂ ଵଲୀମୁଖୈଃ। ବଭୂଵାସ୍ଯ ଵ୍ଯଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈଵଵିପର୍ଯଯମ୍
ନିଜ ସେନାକୁ କ୍ଷୀଣ ଓ ବଳବାନ ବିରୋଧୀମାନେ ମାରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ଭାଗ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଉଵାଚ ଚ ସମୀପସ୍ଥଂ ମହୋଦରମନନ୍ତରମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାବାହୋ ଜଯାଶା ତ୍ଵଯି ମେ ସ୍ଥିତା
ତାପରେ ସେ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ମହୋଦରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ସମୟରେ, ବଳଶାଳୀ, ମୋର ବିଜୟ ଆଶା ତୁମ ପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।'
ଜହି ଶତ୍ରୁଚମୂଂ ଵୀର ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡସ୍ଯ କାଲୋଽଯଂ ନିର୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ସାଧୁ ଯୁଧ୍ଯତାମ୍
'ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କର, ବୀର, ଆଜି ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଦେଖା। ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ସମୟ; ଭଲ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ ମହୋଦରଃ। ପ୍ରଵିଵେଶାରିସେନାଂ ସ ପତଙ୍ଗ ଇଵ ପାଵକମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହୋଦର କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ,' ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ପତଙ୍ଗ ଯେମିତି ଅଗ୍ନିକୁ ପଡ଼େ, ସେମିତି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତଃ ସ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ଵାନରାଣାଂ ମହାବଲଃ। ଭର୍ତୃଵାକ୍ଯେନ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ ଚୋଦିତଃ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଓ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ବଳଶାଳୀ ମହୋଦର ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାଳୀ ଲାଗାଇଲେ।
ଵାନରାଶ୍ଚ ମହାସତ୍ତ୍ଵାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲାଃ ଶିଲାଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯାରିବଲଂ ଭୀମଂ ଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ସେଇ ମହାପ୍ରାଣ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ପଥର ଧରି, ଶତ୍ରୁ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପିଟିଗଲେ।