ଵୈଦେହୀଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନଂ ତଂ ଵିରାଧଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାକ୍ଷସମ୍। ହତମେକେନ ରାମେଣ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଯେଉଁ ବେଳେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ରାକ୍ଷସ ବିରାଧକୁ ଏକା ରାମ ମାରିଦେଲେ, ସେହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟିଏ ଚେତାବନୀ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ନିହତାନି ଜନସ୍ଥାନେ ଶରୈରଗ୍ନିଶିଖୋପମୈଃ
ଜନସ୍ଥାନରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ଖରଶ୍ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଦୂଷଣସ୍ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଥା। ଶରୈରାଦିତ୍ଯସଂକାଶୈଃ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଖର, ଦୂଷଣ ଏବଂ ତ୍ରିଶିରା ଯୁଦ୍ଧରେ ରବିପ୍ରଭା ତୀରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟିଏ ଚେତାବନୀ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
ହତୋ ଯୋଜନବାହୁଶ୍ଚ କବନ୍ଧୋ ରୁଧିରାଶନଃ। କ୍ରୋଧାନ୍ନାଦଂ ନଦନ୍ ସୋଽଥ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଏକ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ବାହୁ ଥିବା ରକ୍ତପିପାସୁ କବନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ ମାରାଯାଇଥିଲେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟିଏ ଚେତାବନୀ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
ଜଘାନ ବଲିନଂ ରାମଃ ସହସ୍ରନଯନାତ୍ମଜମ୍। ଵାଲିନଂ ମେରୁସଂକାଶଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପର୍ବତ ମେରୁ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିକୁ ରାମ ମାରିଥିଲେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟିଏ ଚେତାବନୀ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
ଋଷ୍ଯମୂକେ ଵସଂଶ୍ଚୈଵ ଦୀନୋ ଭଗ୍ନମନୋରଥଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରାପିତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟିଏ ଚେତାବନୀ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷାଂ ରକ୍ଷସାଂ ହିତମ୍। ଯୁକ୍ତଂ ଵିଭୀଷଣେନୋକ୍ତଂ ମୋହାତ୍ ତସ୍ଯ ନ ରୋଚତେ
ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭଳି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଯାହା ବିଭୀଷଣ କହିଥିଲେ, ମୂଢ଼ତାରେ ରାବଣ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଭୀଷଣଵଚଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଦି ସ୍ମ ଧନଦାନୁଜଃ। ଶ୍ମଶାନଭୂତା ଦୁଃଖାର୍ତା ନେଯଂ ଲଙ୍କା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥାନ୍ତେ, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ନାଶର ଲଙ୍କା ଶ୍ମଶାନ ହେବାକୁ ପଡ଼ୁନଥାନ୍ତା।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵେଣ ମହାବଲମ୍। ଅତିକାଯଂ ଚ ଦୁର୍ମର୍ଷଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ହତଂ ତଦା। ପ୍ରିଯଂ ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଵଣୋ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳବନ୍ତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଅତିକାୟ ମାରାଯିବା ଶୁଣି ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମଧ୍ୟ ହାରାଇଗଲେ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।
ମମ ପୁତ୍ରୋ ମମ ଭ୍ରାତା ମମ ଭର୍ତା ରଣେ ହତଃ। ଇତ୍ଯେଷ ଶ୍ରୂଯତେ ଶବ୍ଦୋ ରାକ୍ଷସୀନାଂ କୁଲେ କୁଲେ
‘ମୋର ପୁଅ, ମୋର ଭାଇ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ’—ଏହି ଦୁଃଖର ସ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସୀ ଘରେ ଶୁଣାଯାଉଛି।
ରଥାଶ୍ଵନାଗାଶ୍ଚ ହତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ। ରଣେ ରାମେଣ ଶୂରେଣ ହତାଶ୍ଚାପି ପଦାତଯଃ
ଏଠା ସେଠା ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବଂ ଶୂର ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଦାତି ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରୋ ଵା ଯଦି ଵା ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵା ଶତକ୍ରତୁଃ। ହନ୍ତି ନୋ ରାମରୂପେଣ ଯଦି ଵା ସ୍ଵଯମନ୍ତକଃ
ଏହି ହତ୍ୟା କି ରୁଦ୍ର, କି ବିଷ୍ଣୁ, କି ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ରାମଙ୍କ ରୂପ ଧରି କରୁଛନ୍ତି—ଏହା କିଏ ଜାଣେ।
ହତପ୍ରଵୀରା ରାମେଣ ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ଵଯମ୍। ଅପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋ ଭଯସ୍ଯାନ୍ତମନାଥା ଵିଲପାମହେ
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ସମସ୍ତ ନାୟକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ହାରିଛୁ; ଭୟର ଶେଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ରକ୍ଷାକାରୀ ବିହୀନ ହୋଇ କେବଳ କାନ୍ଦୁଛୁ।
ରାମହସ୍ତାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ଶୂରୋ ଦତ୍ତମହାଵରଃ। ଇଦଂ ଭଯଂ ମହାଘୋରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯତେ
ଶୂର ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଯିଏ ବଡ଼ ବର ପାଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଉପଜିଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିକୁ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ତଂ ନ ଦେଵା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ। ଉପସୃଷ୍ଟଂ ପରିତ୍ରାତୁଂ ଶକ୍ତା ରାମେଣ ସଂଯୁଗେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ—କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚାପି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାଵଣସ୍ଯ ରଣେ ରଣେ। କଥଯନ୍ତି ହି ରାମେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ନିବର୍ହଣମ୍
ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଲୋକେ କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ରାମ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ କରିବେ।
ପିତାମହେନ ପ୍ରୀତେନ ଦେଵଦାନଵରାକ୍ଷସୈଃ। ରାଵଣସ୍ଯାଭଯଂ ଦତ୍ତଂ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯୋ ନ ଯାଚିତମ୍
ପ୍ରସନ୍ନ ପିତାମହ ଓ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶି ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟରହିତତା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତଦିଦଂ ମାନୁଷଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିଃସଂଶଯଂ ଭଯମ୍। ଜୀଵିତାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ରକ୍ଷସାଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ
ତେଣୁ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଭୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଆସିଛି—ଏହା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ରାବଣଙ୍କର ଜୀବନର ଶେଷ ହେବ।
ପୀଡ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ବଲିନା ଵରଦାନେନ ରକ୍ଷସା। ଦୀପ୍ତୈସ୍ତପୋଭିର୍ଵିବୁଧାଃ ପିତାମହମପୂଜଯନ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଦେଵତାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ମହାତ୍ମା ଵୈ ପିତାମହଃ। ଉଵାଚ ଦେଵତାସ୍ତୁଷ୍ଟ ଇଦଂ ସର୍ଵା ମହଦ୍ଵଚଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମହାତ୍ମା ପିତାମହ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ମହାନ କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ସର୍ଵେ ଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ। ଭଯେନ ପ୍ରଭୃତା ନିତ୍ଯଂ ଵିଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଆଜିଠାରୁ ସବୁ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ସଦା ପାଇଁ ତିନି ଲୋକରେ ଭୟରେ ଭରିଆ ଘୁରିବେ।
ଦୈଵତୈସ୍ତୁ ସମାଗମ୍ଯ ସର୍ଵୈଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମୈଃ। ଵୃଷଧ୍ଵଜସ୍ତ୍ରିପୁରହା ମହାଦେଵଃ ପ୍ରତୋଷିତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକଠା ହେଲେ। ବୃଷଧ୍ୱଜ, ତିନି ନଗର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ପ୍ରସନ୍ନସ୍ତୁ ମହାଦେଵୋ ଦେଵାନେତଦ୍ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ହିତାର୍ଥଂ ଵୋ ନାରୀ ରକ୍ଷଃକ୍ଷଯାଵହା
ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଏକ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବେ।'
ଏଷା ଦେଵୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତା ତୁ କ୍ଷୁଦ୍ ଯଥା ଦାନଵାନ୍ ପୁରା। ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ନଃ ସର୍ଵାନ୍ ରାକ୍ଷସଘ୍ନୀ ସରାଵଣାନ୍
ଏହି ଜଣାଣୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଭଳି ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଭୋଜିତ ହେଇଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ରାବଣ ସହିତ, ଭୋଜିଦେବେ।
ରାଵଣସ୍ଯାପନୀତେନ ଦୁର୍ଵିନୀତସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଅଯଂ ନିଷ୍ଟାନକୋ ଘୋରଃ ଶୋକେନ ସମଭିପ୍ଲୁତଃ
ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ ଭରିଥିବା ଶେଷ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମହେ ଲୋକେ ଯୋ ନଃ ଶରଣଦୋ ଭଵେତ୍। ରାଘଵେଣୋପସୃଷ୍ଟାନାଂ କାଲେନେଵ ଯୁଗକ୍ଷଯେ
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ସଂସାରରେ ଆମେ ଯାହାଠାରୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇପାରିବା, ଏମିତି କେହିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ—ଏହା ଯେପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ କାଳ ଆସିଥାଏ।
ନାସ୍ତି ନଃ ଶରଣଂ କିଂଚିଦ୍ ଭଯେ ମହତି ତିଷ୍ଠତାମ୍। ଦାଵାଗ୍ନିଵେଷ୍ଟିତାନାଂ ହି କରେଣୂନାଂ ଯଥା ଵନେ
ଏହି ବଡ଼ ଭୟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଦାବାଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ମହିଳା ହାତୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ ନପାଆନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ କୃତଂ ତେନ ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ଯତ ଏଵ ଭଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ସେ ମହାତ୍ମା ଠିକ୍ ସମୟରେ କାମ କଲେ; ଯେଠାରୁ ଭୟ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଇତୀଵ ସର୍ଵା ରଜନୀଚରସ୍ତ୍ରିଯଃ ପରସ୍ପରଂ ସମ୍ପରିରଭ୍ଯ ବାହୁଭିଃ। ଵିଷେଦୁରାର୍ତାତିଭଯାଭିପୀଡିତା ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚୈଶ୍ଚ ତଦା ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏଭଳି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ପରସ୍ପରକୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୬-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚନବତିତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।